Τρίτη, Μαΐου 10, 2005

Η τραγική ανοησία της Ιστορίας

Εξήντα χρόνια συμπληρώθηκαν από την νίκη επί του ναζισμού στην Ευρώπη. Και ένας ιδιότυπος «ιστορικός πόλεμος» ξέσπασε ξαφνικά ανάμεσα στον Πούτιν και τον Μπους. Ο πρώτος παραπέμπει στην ιστορική αλήθεια: τον ναζισμό τον νίκησε ουσιαστικά η Σοβιετική Ένωση. Και έτσι είναι. Ο δεύτερος παραπέμπει στην ηθική της ιστορίας: την νίκη της Σοβιετικής Ένωσης επακολούθησε η επιβολή του ολοκληρωτισμού στην μισή Ευρώπη. Και έτσι είναι. Και ο ένας και ο άλλος προβάλλουν όμως εκείνο το κομμάτι της ιστορικής αλήθειας που τους ενδιαφέρει. Παρά τις διαφορές τους επιδιώκουν το ίδιο πράγμα: την υπόταξη του παρελθόντος και της μνήμης στις πολιτικές σκοπιμότητες του παρόντος. Έτσι και αλλιώς δεν είναι η πρώτη και ούτε η τελευταία φορά που γίνεται κάτι τέτοιο. Ειδικά μετά το 1990 και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ζούμε σε μια εποχή όπου το «παιχνίδι της μνήμης» έχει αναχθεί σε μόδα. Δύσκολα βρίσκεις σήμερα Κράτη ή εθνο-πολιτισμικές ομάδες που να μην καταπιάνονται με το παρελθόν, όχι από ιστορικό ενδιαφέρον, αλλά για να εξασφαλίζουν μέσα στην Ιστορία την θέση του απόλυτου καλού, του απόλυτου θύματος ή του απόλυτου ήρωα…
***
Στο νέο βιβλίο του Μίλαν Κούντερα, «Η Κουρτίνα»*, που μόλις κυκλοφόρησε στην Γαλλία, υπάρχει ένα κείμενο το οποίο φαίνεται σαν να έχει γραφτεί αποκλειστικά για την περίσταση. Ο Κούντερα μιλά για το τραγικό νόημα της ανθρώπινης Ιστορίας. Τι είναι όμως το τραγικό; Η διαμάχη ανάμεσα στον Κρέοντα και την Αντιγόνη αποτελεί το διαχρονικό πρότυπο του τραγικού: οι δυο ανταγωνιστές συγκρούονται και ο καθένας υπερασπίζεται την δικιά του σχετική, μερική αλήθεια. Αλλά στα μάτια του καθενός από τους δυο η σχετική αυτή αλήθεια αποτελεί μια απόλυτη αλήθεια, η οποία μπορεί να επιβληθεί μόνο υπό έναν όρο: την καταστροφή του αντιπάλου. Επομένως, ο Κρέων και η Αντιγόνη, είναι ταυτόχρονα δίκαιοι και ένοχοι. Είναι προς τιμήν των τραγικών ηρώων να είναι ένοχοι – γράφει ο Χέγκελ. Και πράγματι, μόνο η βαθιά συνείδηση της ενοχής μπορεί να καθιστά δυνατή την συμφιλίωση στο μέλλον…
***
Το να δεις τις ανθρώπινες συγκρούσεις πέρα από το αφελές σχήμα της σύγκρουσης ανάμεσα στο καλό και το κακό, να κατανοήσεις την ανθρώπινη ιστορία υπό το πρίσμα της τραγωδίας, αυτό αποτέλεσε την καταπληκτική σύλληψη και κατάκτηση των αρχαίων Ελλήνων και του ανθρώπινου πνεύματος. Το τραγικό νόημα της ανθρώπινης Ιστορίας μας αποκαλύπτει προπαντός την μοιραία ατέλεια και μερικότητα της ανθρώπινης αλήθειας. Αλλά ο ηθικός μανιχαϊσμός, που αρέσκεται να παρουσιάζει την ανθρώπινη Ιστορία ως μια αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στο καλό και το κακό, φαίνεται πως είναι ακατανίκητος. Ο Κούντερα θυμάται πως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είχε δει στην Πράγα την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, όπου ο Κρέων είχε μετατραπεί σε έναν φαύλο φασίστα και η Αντιγόνη σε μια ηρωίδα της ελευθερίας. Γενικά, η πολιτική «εργαλειοποίηση» της Αντιγόνης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο ήταν πολύ της μόδας. Ο Χίτλερ και ο ναζισμός δεν έφεραν μόνο ανείπωτο τρόμο στην Ευρώπη, λεηλάτησαν και το τραγικό νόημα της ανθρώπινης Ιστορίας. Κατά το παράδειγμα της μάχης ενάντια στον ναζισμό, όλη η σύγχρονη πολιτική ιστορία, οι πόλεμοι, οι συγκρούσεις, εμφύλιες ή μη, προβάλλονται και βιώνονται σαν μια μάχη του καλού ενάντια στο κακό… «Εγώ συχνά λέω στον εαυτό μου» - γράφει ο Κούντερα – «το τραγικό μας έχει εγκαταλείψει. Και αυτό, ίσως, αποτελεί την πραγματική τιμωρία»…
* Milan Kundera, Le Rideau, Gallimard
TA NEA, 10/05/2005

26 σχόλια:

πιτσιρίκος είπε...

Συγγνώμη αλλά τον ναζισμό δεν τον νίκησε ούτε η Σοβιετική Ένωση, ούτε οι ΗΠΑ. Τον ναζισμό τον νίκησαν οι Έλληνες με τη μάχη της Κρήτης κι αυτό το γνωρίζει κι ο τελευταίος πολίτης αυτής της χώρας. Παρακαλώ να το διορθώσετε.
(να διευκρινίσω πως αστειεύομαι γιατί κυκλοφορούν κι ...αφηρημένοι)

Donnie είπε...

Pitsiriko....paraligo na patho egkefaliko alla eytyxos diavasa thn teleytaia protasi se parenthesi! Se eyxaristo! Sou xrostao ti zoh mou! :)))

Ανώνυμος είπε...

Το να δαιμονοποιείς είναι πάντα η πιο εύκολη διέξοδος.
Το δύσκολο είναι να εξηγείς πως λαοί με μεγάλη συνεισφορά στον ευρωπαικό πολιτισμό όπως ο γερμανικός ή ο ιταλικός σε μια δεδομένη ιστορική συγκυρία έπεσαν στα δίχτυα του φασισμού και του ναζισμού.
( Η αλήθεια είναι πως εκείνη την περίοδο του Μεσοπολέμου ελάχιστοι λαοί της Ευρώπης μπόρεσαν να αντισταθούν στον ολοκληρωτισμό)
Γι αυτό θα πρέπει πάντα να επαγρυπνούμε αντιστεκόμενοι στον έρποντα καθημερινό φασισμό και υπερασπιζόμενοι τα ατομικά και κοινωνικά μας δικαιώματα και όχι να αρκούμαστε στις εν πολλοίς υποκριτικές επετειακές παράτες.

Gazmend Kapllani είπε...

Συμφωνώ με τον «Ανώνυμο». Η περίπτωση του ιταλικού και ειδικά του γερμανικού λαού, ενός από τους πιο πολιτισμένους λαούς της Ευρώπης – ιδού «Πιτσιρίκο» η έννοια της Παιδείας – pou έπεσαν στα δίκτυα του ναζισμού και του φασισμού, προσφέρεται για πολύ συζήτηση. Πως γίνεται ένας άνθρωπος που διαβάζει Γκέτε και ακούει Σοπέν την ίδια στιγμή να καίει ανθρώπους; Πως γίνεται ο πιο πολιτισμένος λαός της Ευρώπης, οι Γερμανοί, να λατρεύουν τον Χίτλερ, έναν κοντό, μελαχρινό, με μαύρα μαλλιά που μιλά για την κατίσχυση της άριας φυλή, δηλαδή ενός μοντέλου ανθρώπου που υποτίθεται θα έπρεπε να είναι ψηλός, ξανθός και κατάλευκος;
Βέβαια επί του ολοκληρωτισμού ένα θέμα που σηκώνει πολύ μεγάλη συζήτηση και δεν έχει γίνει ακόμα είναι πως ο κομμουνισμός, ένα ιδεολογικό σύστημα που ξεκινά από μια εντελώς διαφορετική ιδεολογική αφετηρία, στις χώρες όπου κατίσχυσε κατάφερε να μοιάζει πάρα πολύ στον φασισμό.

πιτσιρίκος είπε...

Θα συμφωνήσω κι εγώ με τον ανώνυμο στην τελευταία του φράση. Για τους Γερμανούς νομίζω πως έχουν απαντήσει άλλοι πριν από εμάς. Τον Χίτλερ τον έφερε στην εξουσία η τεράστια ανεργία που υπήρχε στη Γερμανία το 1933. Αν οι νικητές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου δεν εξευτέλιζαν τους Γερμανούς, ίσως τα πράγματα να ήταν διαφορετικά. Υπήρχαν φωνές ανάμεσα στους συμμάχους που έλεγαν πως είναι λάθος ο εξευτελισμός της Γερμανίας αλλά δεν εισακούστηκαν. Αν είχε υπερισχύσει η λογική, που λέει πως δεν είναι σοφό να πάτας τον άλλον κάτω αφού τον έχεις νικήσει γιατί έτσι φουντώνει η διάθεση για εκδίκηση, μάλλον ο Χίτλερ δεν θα είχε εισβάλλει στην Ιστορία. Φάνηκε πάντως πως το πάθημα έγινε μάθημα.

Για τον κομμουνισμό δεν έχω πολλά να πω. Για μένα δεν υπήρξε κομμουνισμός ποτέ και πουθενά. Ο Μαρξ γράφει και αναλύει ξεκάθαρα πως και γιατί "δεν μπορεί να υπάρξει σοσιαλισμός σε μια μόνο χώρα", όσο μεγάλη και να είναι. Το "σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα" της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Καστοριάδη με εκφράζει αλλά δεν έχω ψευδαισθήσεις. Νομίζω πως η επόμενη μεγάλη συζήτηση για το μέλλον του κόσμου θα γίνει στις σπηλιές. Σε κάθε περίπτωση τον φασισμό τον συναντάω κάθε μέρα και με πολλά πρόσωπα, ενώ τον κομμουνισμό δεν τον έχω συναντήσει ακόμα. Αν τον πετύχω πουθενά, θα σας πω.

Gazmend Kapllani είπε...

"O κομμουνισμός είναι μια ουτοπία, ο φασισμός μια καθημερινή πρακτική – το κόμμα και η εξουσία είναι αυτά μετέτρεψαν τον κομμουνισμό σε φασιστική πρακτική».
Ιμρέ Κερτέζ

πιτσιρίκος είπε...

«"Ου-τοπία" είναι ο "μη τόπος". Αυτός ο τόπος δεν υπήρξε ποτέ μέχρι τώρα, αλλά κανείς δεν μπορεί να αποδείξει πως δεν θα υπάρξει στο μέλλον».
Πίτσι Ρίκο

Ανώνυμος είπε...

Dhladh o kommounismos einai san ton Theo? Den apodeixneietai h yparksh tou, aplos pisteyeis? Anorthologismos den legetai ayto?

πιτσιρίκος είπε...

Αν η ιδέα πως θα έρθει μια μέρα, που οι άνθρωποι θα είναι αδελφωμένοι, σου φαίνεται "μη ορθολογιστική", εγώ τι να πω; Απλά, από την βαρβαρότητα του "ορθολογισμού" σου, προτιμώ την ουτοπία.

Ανώνυμος είπε...

Sorry alla o anorthologismos kai oi outopies exoun paragei perissoterh barbarothta ap'o,ti o orthologismos. Apo ekei kai pera o kathenas einai eleytheros na epileksei...

πιτσιρίκος είπε...

Κι ο καθένας είναι εελύθερος να μάθει να διαβάζει τι γράφει ο άλλος. Για σένα αργέ κι ανώνυμε μια φορά ξανά :
«"Ου-τοπία" είναι ο "μη τόπος". Αυτός ο τόπος δεν υπήρξε ποτέ μέχρι τώρα, αλλά κανείς δεν μπορεί να αποδείξει πως δεν θα υπάρξει στο μέλλον».
Πίτσι Ρίκο

Ανώνυμος είπε...

Dystyxos sthn aporia mou apanthsante akoma mia fora me mia (sxedon) prosvolh. Den peirazei aplos vlepo pos den mporeite na syzhteisete hrema gia ayto to thema. O kathenas me to trayma tou.

πιτσιρίκος είπε...

Μπα, απορία ήταν; Με βεβαιότητα έμοιαζε. Ίσως να μην σε βοηθούν τα ελληνικά σου. Καλή πρόοοδο.

Ανώνυμος είπε...

Filtate, egrapsa ta ekshs "Dhladh o kommounismos einai san ton Theo? Den apodeixneietai h yparksh tou, aplos pisteyeis? Anorthologismos den legetai ayto?". Apories h vevaiothtes einai aytes? Tespa, katoxe ths ellhnikhs glossas, etsi einai afou etsi nomizeis. Na'sai kala

πιτσιρίκος είπε...

Έχεις έφεση για μάθηση. Στην αντίληψη χρειάζεσαι λίγη δουλειά. Όπως βλέπω ούτε στο Θεό πιστεύεις, ούτε στον Άνθρωπο. Γιατί χαλιέσαι λοιπόν;

πιτσιρίκος είπε...

Ως εδώ ήταν λοιπόν; Δεν μ' αγαπάς πια; Μήπως είσαι ρατσιστής;

Donnie είπε...

Syggnomi pou epemvaino agapite pitsiriko kai agapite anonime alla mipos katantisate san tis katines pou tsakonontai apo ta mpalkonia? Syggnomi alla ego ayto to theama to vlepo kathimerina kai exo mpouxtisei. Stamatiste na milate san tis kyratses kai sevastite oti kapoioi alloi mpikame edo mesa gia allo skopo. Oraies oi apopseis kai ton dyo sas alla ego prosopika variemai na vlepo ayto ton "dialogo" me ti morfi mou ton kanete!Kaneis den mpainei edo gia na anametrithei me ton allon sto poios katexei kalytera thn elliniki. Kofte to loipon.
Τα σεβη μου.

πιτσιρίκος είπε...

αγαπητή donnie αν δεν κάνω λάθος, το blog δεν είναι δικό σου. Κατίνες; Μπούχτισες; Κυράτσες; Κάποιοι άλλοι μπήκατε εδώ μέσα για άλλο σκοπό; Τι σκοπό δηλαδή; Το γάμο; Βαριέσαι; Κόφτε το λοιπόν; Εγώ δεν θα σε χαρακτηρίσω. Μπορώ.

Gazmend Kapllani είπε...

Αγαπητοί φίλοι, σας παρακαλώ να χαμηλώστε τους τόνους. Εγώ σας ευχαριστώ πολύ που με τις απόψεις και τα μηνύματά σας δίνεται λόγο ύπαρξης στο blog. Υπάρχουμε και συνυπάρχουμε σε αυτό το blog για να ανταλλάξουμε δυο κουβέντες και σε τελευταία ανάλυση για να μάθουμε ο ένας από τον άλλον. Βεβαίως και υψηλοί τόνοι μπορούν να υπάρχουν όταν συζητά κανείς, αλλά ας πω και εγώ εκείνο το τετριμμένο αλλά πάντα χρήσιμο αρχαιοελληνικόν «μέτρον άριστον». Εγώ σας παρακαλώ πολύ να σταματήστε εδώ την «σύγκρουση». Έχουμε πολύ σοβαρότερα θέματα για να συζητήσουμε. Να πω και εκείνο το άλλο τετριμμένο νεοελληνικό «έχουμε αγώνα αύριο».

ΥΓ. Πως σας φαίνεται η ιδέα του Γκαστίν να διοργανώσουμε μια ειδική προβολή της «Μασσαλία, μακρινή μου κόρη», για τους συμμετέχοντες στο blog; Η προβολή μπορεί να γίνει στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Μια καλή ευκαιρία να γνωριστούμε και να αρθεί η κάθε ανωνυμία και παρεξήγηση. Πείτε μου εάν συμφωνείτε.

πιτσιρίκος είπε...

Συμφωνώ. Πως αλλιώς;

Ανώνυμος είπε...

PITSI RIKO EISAI MORFH.WRAIA TA LES KAI EGINES KAI SYMPA8HS STO FILOALBANIKO LOBBY.KSEXASEIS NA PROS8ESEIS OTI TOSO ESY OSO KAI OI ALLOI MEGALOFILOSOFOI MENETE STH 8EWRIA.SHMASIA EXEI STHN PRAKSH NA APODEIKSEIS OTI EISAI H' DEN EISAI KATI.OLOI LEME OTI DEN EIMASTE RATSISTES ALLA PX DEN NOIKIAZOYME TO SPITI MAS SE METANASTH KOK.ENAS 17XRONOS MA8HTHS METANASTHS 2 BDOMADES EINAI STO KRATHTHRIO GIATI ELEIKSAN TA XARTIA TOY.AYRIO DINEI EKSETASEIS ALLA PAIZEI NA MHN PAEI.TO AKOYGA SHMERA STO RADIOFWNO.SHMASIA EXEI TI KANEI O KA8ENAS KSEXWRISTA.MPOYXTISAME APO FILOSOFOUS STHN ELLADA.8ELOYME ERGA.ANTE STA XWRIA SAS NA MASETE KAMIA ELIA KAI AFHSTE TA KAFENEIA KAI TIS AMPELOFILOSOFIES(PROS ELLHNES).

tsaki είπε...

egw eimai o prohgoumenos anwnumos.ksexasa na upograpsw!na er8w kai egw sthn provolh?!meta 8a provlh8ei kai to ergo:o alvanos pou agaphsa.re seis o sali o mperisa pou einai!?

Donnie είπε...

Sthn alvania

Proletarios είπε...

re tsaki mhpos eisai o Sali Mperisa se ellhnikh ekdoxh? SIGOYRA ESY EISAI!!!

tsaki είπε...

les?!den moiazoume.autos htan emfanishmos egw pali asxhmopapo.

Proletarios είπε...

esoterika ennoousa. Ayto metraei, ta alla ftiaxnontai me rinoplastikh...