Τρίτη, Ιουνίου 28, 2005

«Ο Kανταρέ έχει αδυναμία στις ιερόδουλες»

Αφιερωμένο στους νοσταλγούντες το Τείχος του Βερολίνου
Δεν πρόλαβε να κοπάσει ο απόηχος από την απονομή του διεθνούς βραβείου Man Booker στον Ισμαήλ Κανταρέ και στον αλβανικό Τύπο δημοσιεύτηκε ένας «μυστικός φάκελος», για το πώς ο Σύνδεσμος των Συγγραφέων της Αλβανίας έκρινε το έργο του λογοτέχνη (Ο Σύνδεσμος των Συγγραφέων ήταν ένας πανίσχυρος θεσμός στα χρόνια του ολοκληρωτισμού στην Αλβανία και λειτουργούσε σαν άτυπη αστυνομία της λογοτεχνικής παραγωγής).
Το 1975 η κομματική οργάνωση του κόμματος συνεδρίασε εκτάκτως για να αξιολογήσει το έργο και την προσωπικότητα του Κανταρέ. Τα πρακτικά αυτής της συνεδρίασης είδαν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας πριν από μερικές ημέρες. Εκτός των άλλων, μας δίνουν μια σαφή ιδέα για τις συνθήκες στις οποίες ήταν αναγκασμένος να δημιουργήσει ο Κανταρέ. Παραθέτουμε αποσπάσματα από αυτό το σπάνιο ντοκουμέντο - τα σχόλια περιττεύουν...
«I. Τα βαριά λάθη του Κανταρέ
1. Ο Κανταρέ δεν γνωρίζει τον μαρξισμό... Δεν γνωρίζει τη γραμμή του κόμματος ούτε στη θεωρία ούτε στην πράξη. Αυτός αντικαθιστά τη γραμμή του κόμματος με τις αστικές και ρεβιζιονιστικές θεωρίες.
2. Αμέσως μετά το Τέταρτο Συνέδριο του Κόμματος έγραψε κάποια ποιήματα με καλό προπαγανδιστικό σκοπό. Νόμισε όμως πως το κόμμα χαλάρωσε τη γραμμή του για τη λογοτεχνία και την τέχνη και άρχισε πάλι να εισάγει φιλελεύθερες ιδέες στα έργα του.
3. Ο Κανταρέ δεν έβγαλε μαθήματα από το Τέταρτο Συνέδριο του Κόμματος. Νομίζει πως η ιμπεριαλιστική περικύκλωση ισχύει μόνο για μας και όχι για αυτόν... Επιπλέον, δεν αισθάνεται πως υπάρχει η ιμπεριαλιστική περικύκλωση.
4. Το πάθημα δεν του έγινε ποτέ μάθημα... Από αλαζονεία δεν αποδέχθηκε ποτέ ότι έκανε λάθη στα βιβλία του «Το Τέρας» και «Πρόκληση».
5. Αυτός βλέπει και παρουσιάζει την Αλβανία και τους Αλβανούς με τη ματιά του ξένου τουρίστα. Πιστεύει πως ο σοσιαλιστικός θετικός ήρωας ξευτελίζει το λογοτεχνικό έργο, πως το μετατρέπει σε συνθηματολογία.
6. Δεν αγαπά τους απλούς ανθρώπους. Δεν αξιώνει καν να μπει στον κόσμο τους, δεν γνωρίζει την ταλαιπωρία και την εργασία... Είναι δύσκολο να βρεις στο έργο του τον απλό λαϊκό άνθρωπο έτσι ώστε να τον συμπαθείς, να τον μιμηθείς. Αντί αυτού ρέπει προς τους αναπήρους, τους ηλίθιους, τους μουγκούς. Έχει αδυναμία στους ηθικά ανάπηρους: τις ιερόδουλες, τους ευτελείς τύπους και τους αλήτες.
7. Κάνει μια κλειστή ζωή, διανοουμενίστικη, μισοαστική και όχι σύμφωνα με τα πρότυπα της χώρα μας... Γι' αυτό και έχει ελάχιστους φίλους ή δεν έχει καθόλου. Πιστεύει πως όλοι τον βρίζουν και συνωμοτούν εναντίον του. Αρέσκεται μόνο να τον χαϊδέψουν. Είναι πολύ ατομικιστής και του αρέσουν τα προνόμια.
8. Οι κριτικοί ήταν πάντα ανεχτικοί μαζί του... Κάποιοι φοβητσιάρηδες και γλείφτες έχουν παραμελήσει την γραμμή του κόμματος μπροστά στον Κανταρέ... Αυτό τον έχει κάνει αλαζονικό.
9. Οι δημοσιεύσεις των βιβλίων του στο εξωτερικό τον έχουν κάνει να πετά στα σύννεφα. Αυτός δεν τα βλέπει αυτά ως επιτυχία της εθνικής λογοτεχνίας μας αλλά ως ατομικό κατόρθωμα. Παραγνωρίζει το γεγονός πως εμείς, το δικό μας κράτος, έχει μεταφράσει τα έργα του. Εάν δεν ήμασταν εμείς, κανείς δεν θα ασχολιόταν με τα έργα του...
10. Δεν γνωρίζει τη ζωή και ούτε προσπαθεί να την γνωρίσει. Εκείνος θεωρεί πως το νόημα της ζωής είναι να την ζεις έντονα αλλά μόνο στους κύκλους των διανοουμένων. Γι' αυτόν τον λόγο δεν τον ενδιαφέρει καθόλου να βγει εκτός Τιράνων, να πάει σε πόλεις και χωριά, να γνωρίσει καινούργιους ανθρώπους και να συνομιλήσει μαζί τους. Μη γνωρίζοντας τους ανθρώπους δεν γνωρίζει ούτε τα πιο στοιχειώδη πράγματα για την πάλη των τάξεων...
II. Πώς πρέπει ο Κανταρέ να αποφύγει τα βαριά λάθη και να μπει στον σωστό δρόμο;
1. Πρέπει να μελετήσει με δημιουργικό τρόπο τον μαρξισμό-λενινισμό και τις οδηγίες του κόμματός μας. Να πιστέψει απολύτως σε αυτές και να μην έχει ψευδαισθήσεις.
2. Πρέπει να γνωρίζει τη ζωή, να νιώθει πραγματικά τα προβλήματα της χώρας και τη ζωή του εργάτη.
3. Πρέπει να του ασκηθεί κριτική σύμφωνα με τις αρχές μας και ο Κανταρέ να μη θεωρήσει τον εαυτό του υπεράνω κριτικής και αρχών.
4. Πρέπει να διώξει από το μυαλό του την σκέψη πως όλοι είναι άδικοι απέναντί του και πως θέλουν να τον βλάψουν παρασκηνιακά.
5. Πρέπει να πλησιάζει περισσότερο τους συντρόφους και να μην ακούει κουτσομπολιά.
«Ποίημα μόνο σε ένα αντίγραφο
«Ο επιμελητής κειμένων A. Μυφτίου πριν από μερικούς μήνες έδωσε για δημοσίευση το εχθρικό ποίημα του Κανταρέ "Οι κόκκινοι Πασάδες"», αναφέρει ο φάκελος του Κανταρέ. «Ύστερα από παρέμβαση του Συνδέσμου των Συγγραφέων αναγκάστηκε να το αποσύρει. Όταν τον καλέσαμε να δώσει εξηγήσεις είπε πως και ο ίδιος είχε αμφιβολίες για τα υπονοούμενα του ποιήματος. Αλλά όταν είχε αμφιβολίες γιατί το έστειλε για έκδοση; Αφού είχε αμφιβολίες γιατί δεν ειδοποίησε τον πρόεδρο του Συνδέσμου Συγγραφέων; Γιατί δακτυλογράφησε το εν λόγω ποίημα μόνο σε ένα αντίτυπο, όταν σύμφωνα με τον κανόνα πρέπει να υπάρχουν δυο αντίτυπα; Ακούς, μόνο τα ποιήματα του Κανταρέ δακτυλογραφείς σε ένα αντίτυπο εσύ!».
Φάκελος, 363, σ. 50-60, 1975, Τίρανα, Αλβανία.


INFO: Στην Ελλάδα κυκλοφορούν τα βιβλία του Ισμαήλ Κανταρέ από τις Εκδόσεις 21ος και Ροές.

ΤΑ ΝΕΑ , 28/06/2005