Τρίτη, Οκτωβρίου 17, 2006

«Πρόσεχε τι λες, πρόσεχε τι γράφεις»



Όταν άκουσα την είδηση ότι ο Ορχάν Παμούκ πήρε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο νους μου δεν πήγε μόνο στην Πόλη. Πήγε και στο Βερολίνο. Εκεί όπου η Κίρστεν Χαρμς (διευθύντρια της Όπερας του Βερολίνου) είχε αποφασίσει, μερικές μέρες πριν, να λογοκρίνει τον Μότσαρτ. «Για να μην προσβληθούν οι μουσουλμάνοι» ήταν η επίσημη δικαιολογία. Η αληθινή αιτία ήταν επειδή η κυρία Χάρμς φοβόταν μήπως κάποιοι φανατικοί μουσουλμάνοι κόψουν τα κεφάλια των συντελεστών της όπερας, όπως είχε κάνει ο Μότσαρτ, στα πλαίσια της τέχνης, με τα κεφάλια του Μωάμεθ, του Ιησού, του Βούδα, του Ποσειδώνα...

Η λογοκρισία αυτή, πάντως, δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία. Για όσους παρακολουθούν τα πράγματα, είχε προηγηθεί η απαγόρευση της παράστασης «Μωάμεθ» του Βολταίρου στην Ελβετία και στο Λονδίνο η απαγόρευση του «Ο Μέγας Ταμερλάνος» του Κρίστοφερ Μάρλοου. Όπως πάνε τα πράγματα, πρέπει να περιμένουμε πότε κάποιοι έξαλλοι του Κορανίου θα διαβάσουν τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη για να ζητήσουν να την εξορίσουμε αυτοστιγμεί από τα βιβλιοπωλεία. Σε σύγκριση με τον τρόπο που ο Φλωρεντίνος ποιητής «περιποιείται» τον Προφήτη στον όγδοο κύκλο της Κόλασης, οι «Σατανικοί στίχοι» του Ρούσντι μοιάζουν με βιβλίο κατήχησης κατάλληλο για τους μεντρεσέδες...

Η αλήθεια είναι πως ζούμε πλέον στην εποχή τού «πρόσεχε τι λες, πρόσεχε τι γράφεις». Σε μια εποχή όπου η ελευθερία της γνώμης αρχίζει και θεωρείται ως σύμπτωμα μιας διεφθαρμένης νοοτροπίας και ηθικής. Η ελευθερία της γνώμης πρέπει να περιορίζεται, συμφωνούν οι φανατικοί όλων των πλευρών, γιατί παράγει την ασέβεια. Και, εδώ που τα λέμε, έχουν δίκαιο. Οι φανατικοί προφέρουν μόνο απόλυτες, ιερές αλήθειες. Οι μη φανατικοί προφέρουν γνώμες. Και η ελευθερία της γνώμης εμπεριέχει πάντα, εν δυνάμει, την ασέβεια: δεν σέβεται τις απόλυτες, ιερές, συντριπτικές αλήθειες της πλειοψηφίας και των αλάθητων εξουσιών... Χωρίς την εν δυνάμει «ασέβεια» δεν υπάρχει ελευθερία της γνώμης. Δεν υπάρχει πραγματική δημοσιογραφία, τέχνη, σάτιρα, ιστορική έρευνα, ελεύθερες συνειδήσεις, ανεξιθρησκία. Χωρίς την «ασέβεια» δεν θα υπήρχαν οι Αριστοφάνης, Δάντης, Γαλιλαίος, Βολταίρος, Σάλμαν Ρούσντι, Ναγκίμπ Μαχφούζ, Ορχάν Παμούκ... Ένας κόσμος χωρίς «ασέβεια» και «ασεβείς» είναι ένας κόσμος που κυβερνιέται από αγγέλους ή από τυράννους. Κατά κανόνα, στον ανθρώπινο κόσμο συμβαίνει πάντα το δεύτερο.

Από αυτή την άποψη, το Νόμπελ Λογοτεχνίας πήγε σε έναν κατ' εξοχήν «ασεβή» συγγραφέα. Γιατί ο Παμούκ δεν σέβεται τα «εθνικά ταμπού» της χώρας όπου γεννήθηκε. Δεν σέβεται το κρατικό μονοπώλιο πάνω στην ιστορική αλήθεια. Μιλά για τη γενοκτονία των Αρμενίων και αντιτίθεται έτσι στις «ιερές αλήθειες» της πλειοψηφίας και της εξουσίας στην Τουρκία.

Όταν άκουσα την είδηση ότι ο Ορχάν Παμούκ πήρε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο νους μου δεν πήγε μόνο στην Πόλη και στο Βερολίνο. Πήγε και στο Παρίσι. Εκεί όπου η Γαλλική Εθνοσυνέλευση ψήφισε νόμο που οδηγεί στο κελί όποιον του περνάει από το μυαλό να αρνείται τη γενοκτονία των Αρμενίων. Με έναν παρόμοιο νόμο ο Ντέιβιντ Ίρβινγκ φυλακίστηκε στην Αυστρία πριν από μερικούς μήνες επειδή στα βιβλία του αρνείται την ύπαρξη του Ολοκαυτώματος. Αντί να αντιμετωπίζουμε τους αρνητές με επιχειρήματα, τους βάζουμε στη φυλακή. Έτσι, αυτούς τους ίδιους τους καθιστούμε ήρωες και «θύματα καταδίωξης». Την ιστορική έρευνα δε, τη μετατρέπουμε σε υπόθεση των χωροφυλάκων και των δικαστών. Ό,τι συμβαίνει δηλαδή και στην Τουρκία. Ανάμεσα σε νόμους που ποινικοποιούν την ελευθερία της γνώμης και την αυτολογοκρισία απέναντι στον φόβο των φανατικών, η Ευρώπη αρχίζει και μοιάζει ένας χώρος όπου η ελευθερία δεν νιώθει πια σαν στο σπίτι της...

ΤΑ ΝΕΑ , 17/10/2006

10 σχόλια:

DCD είπε...

"Ένας κόσμος χωρίς «ασέβεια» και «ασεβείς» είναι ένας κόσμος που κυβερνιέται από αγγέλους ή από τυράννους."

Νομιζω τα'πες ολα με αυτο. Με βρισκεις συμφωνο. Η ασεβεια ζηταει την αποποινικοποιηση της!

philos είπε...

Έθεσες πολύ σοβαρά ζητήματα και θα συμφωνήσω σε όλα και περισσότερο ότι μόνο με επιχειρήματα αντιμετωπίζουμε τους αρνητές και τους φανατικούς. Αλλιως βάζουμε βούτυρο στο ψωμί τους.

Αθ. Αναγνωστoπουλος είπε...

Συγχαρητήρια για την υπεράσπιση ΚΑΙ του Παμούκ ΚΑΙ του Ίρβινγκ. Έχω βαρεθεί την επιλεκτική ευαισθησία: το θέμα δεν είναι η κουρτοβίκεια υπεράσπιση του περιεχομένου μιας συγκεκριμένης άποψης, αλλά η καπλάνεια υπεράσπιση της ελευθερίας όλων των απόψεων!

ΝΙCK είπε...

Η βασική πίστη του Διαφωτισμού στη λογική, στην αιτιοκρατία, στο ελεύθερο πνεύμα, στην ανεξιθρησκεία, είχε ήδη αρχίσει να κλονίζεται από τον 20ο αιώνα με τους Παγκόσμιους Πολέμους. Αυτό που απομένει, τώρα στις αρχές του 21ου αιώνα, είναι η επικράτηση των αντίθετων προς το Διαφωτισμό δυνάμεων και στην Ευρώπη, με αφορμή τους φανατικούς του Ισλάμ. Θα μετατρέψουμε τα κράτη μας σε ασφαλή φρούρια, απογυμνωμένα από δημοκρατικά δικαιώματα, εχθρικά απέναντι σε όποιον δε χωρά στην ταυτότητα του φιλήσυχου πολίτη. Ένα νέο ζοφερό κεφάλαιο στην ιστορία της ανθρωπότητας αρχίζει. Μήπως θα έπρεπε να προσπαθήσουμε για την ματαίωση του;

cthemelis είπε...

μου φαινεται οτι εχουν περασει αιωνες απο τοτε που σπουδαζα νομικα...στην δεκαετια το 80 θα φαινοταν κακο αστειο να υποστηριζε καποιος στα σοβαρα την αποψη οτι μια ιστορικη αποψη μπορει να ποινικοποιηθει...εστω και εντελως εσφαλμενη, κακοβουλη, υστεροβουλη ή ο,τιδηποτε αλλο. Βεβαια στην γερμανια γινοταν τοτε κουβεντα και για τον ιρβινγκ, και για την "βεβηλη" εξισωση χιτλερ-σταλιν και για το ενδεχομενο να τιμωρειται η "αρνηση του ολοκαυτωματος", αλλα το ιστορικο στιγμα για τους γερμανους ειναι τοσο ισχυρο που θα μπορουσε να δειξει καποιος κατανοηση. χειροτερο ομως μου φαινεται οχι αυτο, αλλα η περιπτωση βερολινου. στην ανοητη ποινικοποιηση της αποψης μπορεις ν'αντισταθεις, να πολεμησεις, να χρησιμοποιησεις επιχειρηματα απο το οπλοστασιο του ποινικου-συνταγματικου δικαιου, της ιστοριας, της φιλοσοφιας, πολιτικης θεωριας κλπ. στην περιπτωση της δημοσιας ομολογιας αυτολογοκρισιας τι μπορεις να κανεις;; οταν δεν υπαρχει καποιος εξωτερικος καταναγκασμος; φοβαμαι οτι θα δουμε και χειροτερα.

aktaion είπε...

Και ξαφνικά ο παλαιός δαίμονας της μισαλλοδοξίας ξαναχτυπά. Φανατικοί μουσουλμάνοι, φανατικοί εβραίοι, φανατικοί χριστιανοί. Τόσο μοιάζει ο ένας με τον άλλο που δεν μπορώ να τους ξεχωρίσω εύκολα. Μόνο κακών προάγγελος μπορεί να είναι αυτό. Ο εχθρός είναι κοινός, ο φανατισμός. Ας ελπίσουμε ότι η Ευρώπη με τη μεγάλη παράδοση του διαφωτισμού της ελευθερίας της σκέψης και της έκφρασης να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.

JETA είπε...

JU UROJ SUKSESE NE LIBRIN TUAJ TE
RI.

JETA είπε...

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΟΥ.

Atron είπε...

Η λογοκρισία είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Οι ιδέες εξαπλώνονται πιο εύκολα και από ιούς.

Στην τελική ποτέ δεν κατάλαβα γιατί χρειαζόμαστε το κάθε ΕΣΡ να κάνει τον μπάτσο μέσα στο κεφάλι μας. Έχεις πάντα την επιλογή να αλλάξεις κανάλι πληροφόρησης.

Και όχι, για αυτούς που τους σέρνει από τη μύτη ό κάθε τηλε-εβαγγελιστής δε νοιώθω κανένα οίκτο. Οι πληροφορίες είναι διαθέσιμες, ας ανοίξουν τα μάτια τους. Όχι όμως να προσπαθούν να κλείσουν τα δικά μου.

Eleni63 είπε...

Οι απόψεις σας με βρίσκουν σύμφωνη.