Σάββατο, Δεκεμβρίου 09, 2006

Ταξιδεύω άρα υπάρχω

Παράξενο ον ο άνθρωπος. Διχασμένος ανάμεσα στον πόθο να ριζώσει και αυτόν να ταξιδέψει, ανάμεσα στην επιθυμία της απόδρασης σε άγνωστα, μαγικά μέρη και την επιστροφή στην Ιθάκη. Γιατί ταξιδεύουμε όμως; Και, προπαντός, πώς ταξιδεύουμε;


ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ του Αλαίν ντε Μποττόν, «Η τέχνη του ταξιδιού», άρχισα να το διαβάζω το περασμένο Σάββατο. Το τελείωσα την Κυριακή το βράδυ. Είναι, νομίζω, ένα βιβλίο που, εάν θέλετε να το απολαύσετε, πρέπει να το διαβάζετε σε σταθμούς τρένων, λιμάνια, αίθουσες αναμονής, ξενοδοχεία και πλοία. Στο αεροπλάνο, καλύτερα από όλα. Προσωπικά, πάντως, το διάβασα κλεισμένος μέσα στο δωμάτιό μου.
Το ταξίδι, για όσους έχουν τα μέσα να το κάνουν φυσικά, μας λέει ο ντε Μποττόν, είναι κυρίως τέχνη. Σημασία δεν έχει το πόσο ταξιδεύουμε, αλλά το πώς ταξιδεύουμε. Αυτό μας «διδάσκουν» οι φιλόσοφοι και οι καλλιτέχνες, τα ημερολόγια των οποίων «ξεσκονίζει» ο συγγραφέας. Εγώ θα μιλήσω μόνο για δύο από τους «πρωταγωνιστές» του βιβλίου: τον Γκυστάβ Φλομπέρ και τον Ξαβιέ ντε Μαιστρ. Αποτελούν δύο διαφορετικούς τρόπους ταξιδιού.
Έντουαρτ Χόπερ, Δωμάτιο ξενοδοχείου, 1931.
Ο Αμερικανός ζωγράφος ήταν παθιασμένος με τους χώρους που σχετίζονται με το ταξίδι.
Ο ντε Μποττόν του αφιερώνει ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου του «Η τέχνη του ταξιδιού».
Ο τρόπος του Φλομπέρ...

Ο Φλομπέρ περιφρονούσε την πόλη όπου γεννήθηκε, τη Ρουέν, και γενικότερα τη Γαλλία. Την περιέγραφε ως βρωμοχώρα, «όπου βλέπεις τον ήλιο στον ουρανό όσο συχνά βλέπεις κι ένα διαμάντι στον κώλο ενός γουρουνιού». Μισούσε τους τρόπους της αστικής τάξης. Ήθελε να κλάσει τόσο δυνατά που να ακουστεί σε όλη τη Ρουέν. Έτσι έπλασε στη φαντασία του το σύμβολο της αντι-πατρίδας: τη μακρινή Ανατολή. Το ταξίδι ως εκδίκηση στην πατρίδα.
Τον Οκτώβριο του 1849 επιβιβάστηκε σε ένα πλοίο στη Μασσαλία. Στα μέσα Νοεμβρίου αποβιβάστηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Την ερωτεύτηκε αμέσως. Θαύμασε το χάος και τη ζεστασιά της. Την καμήλα. Τις χανούμισσες. Το επτάχρονο αγοράκι που τον συνάντησε σε κάποιο δρόμο του Καΐρου και τον χαιρέτησε φωνάζοντας: «Σας εύχομαι να προκόψετε με κάθε τρόπο, και προπάντων να την έχετε μεγάλη». Εκτιμούσε προπαντός το γεγονός ότι η Ανατολή δεν είναι ψεύτικη. Μοιάζει με την ανθρώπινη ύπαρξη: «σκατά και νους, ζωή και θάνατος, σεξουαλικότητα και αγνότητα, τρέλα και φρόνηση». Θαύμαζε, κοντολογίς, όλα εκείνα που στην πατρίδα του θεωρούνταν σκάνδαλο και βρωμιά. Ο Φλομπέρ δεν ήταν εύκολος τουρίστας. Έμαθε τη γλώσσα, μελέτησε τα έθιμα του τόπου. Και εκεί, κάπως, απογοητεύτηκε. Ανακάλυψε ότι ο άνθρωπος, ανεξαρτήτως πολιτισμού, είναι λίγο ως πολύ ο ίδιος. Παντού.
Όταν επέστρεψε στη Γαλλία, διατύπωσε την ιδέα του περί πατρίδας. «Όσο για την ιδέα της πατρίδας», γράφει στο ημερολόγιό του, «δηλαδή μιας συγκεκριμένης έκτασης εδάφους που το περίγραμμά της σημειώνεται στον χάρτη και χωρίζεται από τις άλλες με μια μπλε ή κόκκινη γραμμή: όχι. Για μένα πατρίδα είναι η χώρα που αγαπώ, δηλαδή αυτή που βλέπω στα όνειρά μου, η χώρα όπου αισθάνομαι καλά».
... και ο τρόπος του ντε Μαιστρ

Ο ντε Μαιστρ ήταν και αυτός Γάλλος. Αγαπούσε την πατρίδα του. Αγαπούσε όμως, πάνω από όλα, το δωμάτιο του σπιτιού του. Τόσο πολύ που επινόησε την περιήγηση δωματίου. Έγραψε δύο ολόκληρα έργα γι' αυτό. Εκεί περιγράφει το ταξίδι του από το υπνοδωμάτιό του μέχρι το περβάζι του παραθύρου. Σε ένα τέτοιο ταξίδι δεν του χρειάστηκαν πλοία και αποσκευές. Μια πιτζάμα με χρώμα ροζ και γαλάζιο ήταν αρκετή. Γι' αυτό συνιστούσε το ταξίδι δωματίου στους φτωχούς και τους άτολμους. Τι περιγράφει ο ντε Μαιστρ; Κάθε αντικείμενο που συνάντησε στη «διαδρομή» του: τα έπιπλα, τον καναπέ, τα σεντόνια. Τότε, βέβαια, δεν υπήρχε τηλεόραση. Αν υπήρχε, ζήτημα είναι εάν θα την είχε κουνήσει από τον καναπέ του. Τα περιγράφει όλα αυτά με απίστευτη λεπτομέρεια. Και μας λέει ότι για πρώτη φορά άρχισε να τα βλέπει, αυτά τα συνηθισμένα αντικείμενα που έβλεπε κάθε μέρα, με καινούργια ματιά...
Με το Ταξίδι του δωματίου ο ντε Μαιστρ δεν θέλει να μας καθηλώσει στον καναπέ μας. Θέλει απλώς να μας δείξει ότι το ταξίδι ξεκινά από το δωμάτιο του σπιτιού μας. Θα κερδίσεις από το ταξίδι μόνο εάν ζεις με τη νοοτροπία του ταξιδιώτη στον τόπο διαμονής σου. Η απόλαυση του ταξιδιού εξαρτάται από τη νοοτροπία με την οποία ταξιδεύεις, όχι από τον εκάστοτε προορισμό...
«Μας κάνει το ταξίδι καλύτερους ανθρώπους;»

Ο συγγραφέας Αλαίν ντε Μποττόν. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 25 γλώσσες
Έθεσα αυτό το ερώτημα στον ίδιο τον ντε Μποττόν. Επικοινώνησα μαζί του το πρωί της Τρίτης. Βρισκόταν στο Λονδίνο, όπου ζει μόνιμα, ενώ γεννήθηκε στη Ζυρίχη. Ο πολυταξιδεμένος ντε Μποττόν μού έδωσε αυτή την απάντηση: «Στις σύγχρονες κοινωνίες, το ταξίδι θεωρείται ως κάτι που θα μας ανοίξει τα μάτια. Αυτό αληθεύει. Δεν σημαίνει όμως ότι το να κινούμαστε από το σημείο Α στο σημείο Β γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι. Γιατί εξαρτάται από τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο και όχι από τον προορισμό μας. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο και είναι σαν να μην έχουν πάει πουθενά. Υπάρχουν άλλοι που μια Κυριακή αποφασίζουν να διανύσουν αλλιώς τον δρόμο για το σπίτι τους. Και ανακαλύπτουν έναν "άλλο" κόσμο, έξω και μέσα τους».
Το ταξίδι δεν είναι το πού. Είναι το πώς. Κοντολογίς, εάν δεν ξέρεις να ταξιδέψεις, μην ξοδέψεις άδικα χρόνο και χρήμα. Καλύτερα, κάθησε στο δωμάτιό σου. Ή άραξε στο google earth...
ΤΑ ΝΕΑ , 09/12/2006

8 σχόλια:

N.Ago είπε...

"Ο Φλομπέρ περιφρονούσε την πόλη όπου γεννήθηκε, τη Ρουέν, και γενικότερα τη Γαλλία. Την περιέγραφε ως βρωμοχώρα, «όπου βλέπεις τον ήλιο στον ουρανό όσο συχνά βλέπεις κι ένα διαμάντι στον κώλο ενός γουρουνιού». Μισούσε τους τρόπους της αστικής τάξης. Ήθελε να κλάσει τόσο δυνατά που να ακουστεί σε όλη τη Ρουέν. Έτσι έπλασε στη φαντασία του το σύμβολο της αντι-πατρίδας: τη μακρινή Ανατολή. Το ταξίδι ως εκδίκηση στην πατρίδα."...
Φαντάζομαι, αν αυτά τα λόγια τα έλεγε για τη πατρίδα του ένας Έλληνας ή ένας Αλβανός διανοούμενος, τη στάμπα του προδότη και τους αφορισμούς που θα τον ακολουθούσαν. Πάντως, το κείμενο σου, αγαπητέ Gazi, αποπνέεται από μια ταξιδιωτική αύρα που σε συνεπαίρνει και σε πάει σε μακρινά μέρη. Σε άγνωστα και ποθούμενα. Σ’ευχαριστω!

Gazmend Kapllani είπε...

Ευχαριστώ n.ago, για το κομπλιμέντο. Η σύγκριση που έκανες, αν ήταν ο Φλομπέρ Έλληνας ή Αλβανός, πως θα τον θεωρούσαν στέκει. Υπάρχουν εθνικές ταυτότητες που παράγουν Φλομπέρ και άλλες που "παράγουν" πολλούς "προδότες". Μια σαφής τυπολογία δεν υπάρχει, αλλά οι βαλκανικές ταυτότητες συνήθως παράγουν πολλούς προδότες. Γιατί είναι ταυτότητες φτιαγμένες - όπως λέει ο Μαξ Βέμπερ - ως "κλουβιά" και φοβερά ανασφαλείς συνάμα. Με αυτές όμως καλούμαστε να ζήσουμε και να προχωρήσουμε. Είναι οι αποσκευές που μας έλαχε να γεννηθούμε. Καλό μας ταξίδι λοιπόν...

An-Lu είπε...

Γεγονός...το ταξίδι ξεκινάει πρώτα από εκείνα τα φαιά κύτταρα!!!!

Donnie είπε...

Θα μείνω παντα ιδανικός και αναξιος εραστής
των μακρισμενων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων
και θα πεθάνω μια βραδιά σαν ολες τις βραδιες
χωρις να σκίσω την θολή γραμμή των οριζόντων]

Kavvadias.

Gazmend Kapllani είπε...

Donnie, καλώς την/τον. Μας έλειψες!

Donnie είπε...

Ton! Ksexnas mou fainetai! Kalos sas vrika meta apo kairo.
Poly oraio arthro by the way..

Constantinos είπε...

Διάβασα κι εγώ το βιβλίο. Ευχαριστώ για το υπέροχο κείμενό σου!

Corina είπε...

Υπέροχο το άρθρο σας! Έχω μια εκπομπή στον ΚΥΜΑ FM στην Κέρκυρα που ονομάζεται "ΤΑΞΙΔΙΑ" και το ανέφερα όπως και εσάς στην εκπομπή μου την περασμένη πέμπτη. Να είστε καλά. Χαιρετισμούς από Κέρκυρα και καλό υπόλοιπο καλοκαιριού με πολλά πολλά ταξίδια εντός και εκτός. Φιλικά Κορίνα Ρωμαίου