Τρίτη, Ιανουαρίου 09, 2007

Σαράγιεβο, αγάπη μου!


Χθες το βράδυ πήγα σινεμά. Είδα το «Σαράγιεβο, αγάπη μου». Ένα αριστούργημα. Αλλά δεν θα γράψω γι’αυτό. Σε κάποιο σημείο της ταινίας, η μάνα (Έσμα) αποκαλύπτει στην έφηβη κόρη της, την Σάρα, το τραγικό μυστικό. Ότι εκείνη δεν είναι η κόρη ενός σαχίντ (σ.σ. Βόσνιος μουσουλμάνος μάρτυρας του πολέμου), που σκοτώθηκε στη πρώτη γραμμή του πολέμου. Είναι το «προϊόν» ενός βιασμού, σε ένα από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου τα «παλικάρια» των Μιλόσεβιτς, Μλάντις και Κάρατζιτς, έκλειναν τις Βόσνιες μουσουλμάνες και τις βίαζαν ομαδικά.

«Άκου εδώ λοιπόν, είσαι το μπάσταρδο του Τσετσένου» - λέει η Έσμα, σε μια στιγμή σύγκρουσης, στην κόρη της, που θέλει να μάθει οπωσδήποτε την πραγματική ιστορία του πατέρα της.

«Του Τσετσένου;» - ακούω έναν κύριο να ψυθιρίζει δίπλα μου. «Μα, τι σχέση έχουν οι Τσετσένοι με την Βοσνία;» ρωτά την φίλη του…

Πράγματι, οι Τσετσένοι δεν έχουν καμία σχέση με την Βοσνία. Ούτε με την ταινία. Απλά, ο μεταφραστής παραποίησε την φράση. Η μετάφραση στην υπηρεσία της παραποίησης της αλήθειας; Γιατί, μη μου πείτε, ότι κοτζάμ μεταφραστής, που ξέρει σλάβικα, δεν κατάλαβε αυτό που κατάλαβα εγώ που δεν ξέρω. Θα ήθελα πολύ να τον ρωτήσω, γιατί το έκανε αυτό; Και σκοπεύω να το κάνω τις επόμενες ημέρες.

Για να αποκαταστήσουμε τα πράγματα όμως, η σωστή μετάφραση είναι:
«Άκου εδώ λοιπόν, είσαι το μπάσταρδο του τσέτνικ (σ.σ. Σέρβος εθνικιστής)»

Όλο αυτό, με γύρισε κάποια χρόνια πίσω, στην Αλβανία του Ενβέρ Χότζα, όπου συχνά παραποιούσαν τα κείμενα , για να περάσουν στον κόσμο αυτά που ήθελαν. Ή για να είναι «politically correct» με τα μεγάλα, υστερικά ψέματα του καθεστώτος...

Δεν μπορώ να σας κρύψω ότι ένιωσα αηδία…


Info:

«Σαράγιεβο Σ’αγαπώ». Πρωτότυπος τίτλος, Grbavica
Σκηνοθεσία Γιασμίλα Σμπάνιτς. Χρυσή 'Αρκτος Φεστιβάλ Βερολίνου 2006.

Προβάλλεται στον κινηματογράφο ΑΛΦΑΒΙΛ. Μαυρομιχάλη 168, 2106460521. Πεμ. - Τετ.: 19.00/ 21.00/ 23.00

Το σενάριο της ταινίας της Γιασμίλα Σμπάνιτς είχε κερδίσει το 2003 το βραβείο του Balkan Fund (οργανωμένος απο το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης). Περισσότερα στα αγγλικά εδώ:
http://www.bridge-mag.com/magazine/index.php?option=com_content&task=view&id=127&Itemid=31

Μια συνέντευξη της Γιασμίλα Σμπάνιτς στο Αθηνόραμα
http://www.athinorama.gr/cinema/articles/default.asp?i=1578&c=giasmila

Η ταινία στο berlinale: http://www.berlinale.de/en/programm/berlinale_programm/datenblatt.php?film_id=20060133

Το επίσημο web site του Σαράγιεβο
http://www.sarajevo.ba/en/




28 σχόλια:

FreeBlogger είπε...

Σωστή η επισήμανση για την εκούσια μεταφορά του Τσετσένου στα βοσνιακά εδάφη. Για μια ακόμη φορά η "μακεδονική σαλάτα" δηλαδή η γεωγραφία των εθνοτήτων επιβιώνει της καθαρής γεωγραφίας.
Φίλε Gazi αν μου επιτρέπεις θα ήθελα απλώς να υπενθυμίσω ότι το σενάριο της ταινίας της J.Zbanic είχε κερδίσει το 2003 το βραβείο του Balkan Fund -ένας καινοτομικός θεσμός χρηματοδότησης και ενίσχυσης των νέων κινηματογραφιστών απο τα Βαλκάνια, οργανωμένος απο το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
[Οποιος ενδιαφέρεται για περισσότερα στοιχεία για την ταινία και την σκηνοθέτη απο το Σεράγεβο ας επισκεφθεί το site της επιθεώρησης The Bridge/ www.bridge-mag.com]

pølsemannen είπε...

Υπάρχουν 2 εκδοχές για το θέμα:

α. Ο μεταφραστής είναι φανατικά φιλοσέρβος και δεν θέλησε να αμαυρωθεί ο όρος "Τσέτνικ" και έβαλε "Τσετσένος"… Έλα μωρέ ποιος θα δει τη διαφορά...

β. Ο σλαβομαθής μεταφραστής παρέδωσε το κείμενο σε κάποιον που έκανε την προσαρμογή των υποτίτλων.
Αυτός βλέποντας το "Τσέτνικ" σκέφτηκε:
Τι είναι αυτό τώρα; Τσέτνικ; Μάλλον "Τσετσένος" ήθελε να γράψει...
Ευτυχώς που είμαι και εγώ εδώ και διορθώνω τα λάθη αυτού του άσχετου...
Καλό παιδί και γλωσσομαθής αλλά από ορθογραφία μυρωδιά...

Gazmend Kapllani είπε...

Φίλε freeblogger, ακριβώς επειδή η J.Zbanic είναι, κατά κάποιον τρόπο, μια "ελληνική αποκάλυψη", η πατάτα της μετάφρασης γίνεται ακόμα πιο απαράδεκτη. Θα προσθέσω το εξαιρετικό bridge στα links για την ταινία

Gazmend Kapllani είπε...

Polsemannen, πιθανόν να ισχύει η δεύτερη εκδοχή. Τότε όμως αυτό σημαίνει ότι βλέπουμε μεταφράσεις της πλάκας στις κιν. αίθουσες. Γιατί όποιος δεν ξέρει την διαφορά μεταξύ "Τσετσένου" και "Τσέτνικ" σημαίνει πως είναι στούρνος. Και όταν αυτό συμβαίνει με μια βραβευμένη στο Φεστιβάλ του Βερολίνου ταινία, φαντάσου τι γίνεται "παρακάτω"...

ele είπε...

Tha perimeno na pareis prosopiki synenteyksi apo ton metafrasti, gia na kano to sxolio moy gia aytin tin apisteyti xontrada. Pantos eimai periergi na matho an mono esy apo to periballon soy oi toys gnostoys soy, paratirises ayti tin "leptomeria ton leptomerion".

Gazmend Kapllani είπε...

αγαπητή Ele, φαντάσου τι θα είχε γίνει εάν σε μια αντίθετη περίπτωση, που η μάνα είναι Σέρβα της Βοσνίας, η μετάφραση ήταν "είσαι το μπάσταρδο του Ρώσου" και όχι του "ισλαμιστή με την πράσινη μαντίλα". Θα είχαν γραφτεί πολλές σειρές στις ελληνικές εφημερίδες. Τώρα θα γραφτούν λίγα απο λόγους, ενώ οι υπόλοιποι θα καταφύγουν - γιατί είναι πολύ απασχολημένοι με άλλα σημαντικά - στην γνωστή στάση των βαλκανικών μας κοινωνιών: ΜΟΚΟΣ... Εξ'αλλου, αν έξυναν την συγκεκριμένη πληγή θα έβγαινε πολύ "πείον" στην επιφάνεια.

S G είπε...

"Τότε όμως αυτό σημαίνει ότι βλέπουμε μεταφράσεις της πλάκας στις κιν. αίθουσες"

μα καλα οποιοσδηποτε ξερει καποια ελαχιστα αγγλικα και δεν γελαει με τις μεταφρασεις καθε ταινιας σημαινει απλα οτι δεν προσεχει καθολου :-)

οποτεδηποτε υπαρχει σχετικα ιδιωματικη εκφραση την σφαζουν, αλλα σφαζουν και απλες ατακες σε σημειο που μερικες φορες οι προτασεις δεν βγαζουν νοημα.

αγαπημενη μου ατακα ηταν η μεταφραση του "he's on meth (εννοειται amphetamine)" σε
"εχει παρει μεθανολη"

οποτε και γω τεινω προς την εκδοχη οτι καποιος απλα εκανε κακα την δουλεια του. Το εντυπωσιακο βεβαια ειναι οτι κανουν τετοιες τσαπατσουλιες εν ετει 2006, που οποιοδηποτε παιδακι με ενα γκουγκλισμα μπορει να δει τις βλακειες τους...

Donnie είπε...

Htan pragmati mia eksairetiki tainia.
Ele...to thema ayto me tin "leptomeria tis leptomerias" syzitietai edo kai meres apo pollous anthropous,tou kladou k mi. An theleis mporeis na diavaseis ta comments tis tainias sto www.athinorama.gr
Kati allo ma apasxolei omos. An kai syxainomai tis theories synomosias...anarotiemai an to "lathos" ayto egine apo ena mono atomo,ton metafrasti? H apo mia omada atomwn pou ystera apo skepsi kateliksan pos tha eprepe na ginei etsi??

Gazmend Kapllani είπε...

s g έχεις απόλυτα δίκαιο σε αυτά που λες , γι'αυτό και εγώ τείνω προς την δεύτερη εκδοχή, χωρίς να είμαι απόλυτα σίγουρος πάντως.

Gazmend Kapllani είπε...

donnie δεν νομίζω πως μια ομάδα ατόμων θα έστρωνε τέτοιο σχέδιο. Εάν ήταν έτσι προσεγμένες οι μεταφράσεις των ταινιών θα βλέπαμε αηδιαστικές παραποιήσεις των μεταφράσεων αλλά τουλάχιστον θα βλέπαμε και γαμάτες μεταφράσεις που λένε. Δυστυχώς ο κόσμος πληρώνει και βλέπει συχνά μεταφράσεις της πλάκας. Απο εκεί και πέρα πρέπει να καταθέσω μια άλλη προσωπική μου μαρτυρία - ίσως γι'αυτό και να με πείραξε τόσο πολύ το συγκεκριμένο "λάθος". Την εποχή της επέμβασης του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο η ελληνική τηλεόραση έδινε τα καραβάνια των Αλβανών Κοσοβάρων που εγκατέλειπαν το Κόσοβο. Μόνο η Σερβική τηλεόραση και η ελληνική ιδιωτική τηλεόραση, σε παγκόσμια αποκλειστικότητα, είχαν ανακαλύψει οτι τους Αλβανούς πρόσφυγες δεν τους έδιωχναν οι ειδικές δυνάμεις του Μιλόσεβιτς αλλά οι βόμβες του Νάτο. Σε κάποιο σημείο λοιπόν μιλά ένας Κοσοβάρος πρόσφυγας και λέει στα αλβανικά πως ήρθαν Σέρβοι στρατιώτες στα σπίτα τους και τους είπαν "έχετε 10 λεπτά χρόνο για να τα μαζέψετε και να φύγετε". Απο κάτω βλέπω την μετάφραση και γούρλωσα τα μάτια μου. Έγραφε άλλα αντ'αλλων. Οτι τάχα έπεφταν βόμβες απο τα αεροπλάνα του Νατο στο χωριό τους και ήταν αναγκασμένοι να φύγουν!!! Θα είχε πολύ ενδιαφέρον να ξεθάψει κανείς τις ανταποκρίσεις και τις μεταφράσεις της ελληνικής τηλεόρασης απο εκείνη την εποχή. Και σαφώς κάποιος θα το κάνει, είναι θέμα χρόνου νομίζω

ele είπε...

Gazi exeis poly dikaio se ayto poy grafeis. Syzitoysa xthes me mia kopela, gia to antiebraiko aisthima poy katexei toys ellines, dikaiologimena kai mi kai tis efera os paradeigma tis sfages ton Kossobaron apo toys Serboys.H antidrasi ton media kai tis koinis gnomis den thymize se kamia periptosi toys Ellines poy ypsonoyn tin foni toys kai kanoyn diadiloseis yper ton adynamon kai katapiesmenon laon.H periptosi serbon kai kossobaron den diaferei poly apo tin periptosi palaistinion kai ebraion.Exoyn na moirasoyn to idio edafos, diaforetiki thriskia,diaforetiki koyltoyra, diaforetiki glossa.Fainetai omos oti to koino thriskeytiko aisthima kai h istoriki filia serbon kai ellinon katexei protarxiki thesi stin krisi mas h stin krisi ton ellinon gia to pos aksiologoyme kai ierarxoyme tis anthropines aksies.

donnie s'eyxaristo gia tin enimerosi. Me pianeis ligo adiabasti epeidi ayto to kairo eixa diafora kai den exo asxolithei katholoy me ton kinimatografo.

Gazmend Kapllani είπε...

Ele δυστυχώς στα Βαλκάνια οι δημοσιογράφοι, που διαμορφώνουν την κοινή γνώμη, συμπεριφέρονται σαν υπάλληλοι του Υπουργείου Προπαγάνδας παρά ως υπηρέτες της αλήθειας. Γνωρίζω καλά τα ΜΜΕ της Ελλάδας και της Αλβανίας και μπορώ να σου πω οτι μοιάζουν πάρα πολυ σε αυτο το σημείο. Πολλές φορές στην Αλβανία μου έχουν λογοκρίνει κείμενα που δεν ταίριαζαν με τις "εθνικές αλήθειες" που καλλιεργούσαν τα ΜΜΕ. Θυμάμαι μια φορά έγραψα για την περίπτωση μιας Σέρβας φίλης μου απο τη Πρίστινα, την οποία μετά τον πόλεμο πυροβόλησαν στη Πρίστινα, Αλβανοί εθνικιστές, στη μέση της πλατείας και κανείς δεν τολμούσε να πάει να τη βοηθήσει μήπως και κατηγορηθεί ως προδότης... Είχα γράψει επίσης ένα κομμάτι για τα μεικτά ζευγάρια στο Κόσοβο που μετά τον πόλεμο αναγκάστηκαν να χωρίσουν η να μεταναστεύσουν στην Ευρώπη, γιατί η πίεση του κοινωνικού περίγυρου έγινε ανυπόρφοη. Και στις δυο περιπτώσεις με πήρε ο αλβανός διευθυντής της εφημερίδας και μου είπε: "αν θες να με απολύσουν απο την δουλειά τότε πες μου να το δημοσιεύσω. Έχω παιδιά...". Αλλά θα περίμενε κανείς στην Ελλάδα, μια χώρα που δεν είχε καμία σχέση με τον πόλεμο και τα εμπλεκόμενα μέρη, η μοναδική πραγματικά δημοκρατική χώρα στα Βαλκάνια, να μην συναντήσει τέτοια κρούσματα που σε παραπέμπουν σε συνδρόματα χώρας του υπαρκτού σοσιαλισμού. Πάντως, πιστεύω οτι για την περίπτωση του πολέμου στην Πρώην Γιουγκοσλαβία το βιβλίο του Τάκη Μίχα "Η ανίερη συμμαχία" (εκδ. Ελάτη) λέει τα πράγματα με το όνομά τους.

Donnie είπε...

Se sxolia pano stin tainia anaferetai "στη Βοσνία στο πλευρό των μουσουλμάνων είχαν πολεμήσει εθελοντές από την Φατάχ, την Χεζμπολάχ και Τσετσένοι.". Isos loipon na einai aytos enas logos tis parapoihshs ayths. Isos.

Gazmend Kapllani είπε...

Τώρα donnie με πήγες αλλού, σε μια άλλη παθολογία. Οι ίδιοι που έγραφαν "ζήτω η Χεζμπολάχ" έγραφαν επίσης "ζήτω ο Μιλόσεβιτς". Πως συνυπάρχουν αυτά τα δυο στο ίδιο κεφάλι, δεν το έχω άκομα καταλάβει. Τέσπα, ίσως δώσαμε περισσότερο βάρος απο ο,τι πρέπει στο θέμα. Αλλαγή σελίδας...

Gazmend Kapllani είπε...

Μια προσθήκη. Δεν πιστεύω οτι μπερδεύτηκε ο μεταφραστής απο το γεγονός οτι ως γνωστόν στον βοσνιακό στρατό είχαν πολεμήσει ισλαμιστές, πολλούς απο τους οποίους έφερε ο Ιζετμπέγκοβιτς, ο οποίος, εδικά μετά την έναρξη του πολέμου, ονειρευόταν ένα ισλαμικό κράτος στην Βοσνία... Εάν ήταν γνώστης αυτούς του πράγματος, τότε σημαίνει πως μπερδεύτηκε επίτηδες...

ele είπε...

Exo diabasei ta arthra soy palia gia tin kopela apo tin Serbia kai ta anameikta zeygaria, ennoeite sta ellinika.
Epeidi toys albanoys toys katatrexei panta to syndromo toy katapiesmenoy kai allytrotika oramata, pisteyo oti mporei na ginoyn oi xeiroteroi katapiestes. Elpizo na min symbei pote ayto
As min mpoyme se pio bathia nera kai as syzitisoyme sto epomeno arthro ena pio eyxaristo thema

Eleni63 είπε...

Oπως πάντα εξαιρετικός.
Καλή χρονιά!

Ergotelina είπε...

Καλή χρονιά

Μακάρι να διαβάσουν το post
και να διορθώσουν το λάθος τους.



Στην ταινία δεν αναφέρεται ο όρος
"Σέρβοι" απο τη σκηνοθέτιδα
επίτηδες για να μην ρίψει συλλογική ευθύνη
σε ένα ολόκληρο λαό
και προτίμησε το "Τσέτνικ"
όπως "Ουστάσι" για τους Κροάτες
και "Σαχίντ" για τους Μουσουλμάνους

athinorama σχόλια

Gazmend Kapllani είπε...

Ευχαριστώ Eleni63. Καλή Χρονιά!

Gazmend Kapllani είπε...

Ergotelina Καλή Χρονιά, κάθε καλό σου εύχομαι. Εάν το διορθώσουν σημαίνει πως ήταν λάθος, εάν το αφήσουν έτσι όπως είναι, να ταξιδέψει και στην επαρχία και τα επόμενα χρόνια σημαίνει πως ήταν επιλογή. Η ταινία αυτή δεν είναι μόνο προσεγμένη και μακριά απο τα εθνικιστικά κλισέ, αλλά και βαθύτατα ανθρώπινη και αναπτρεπτική. Εύχομαι να δω μια τέτοια ταινία απο τους Κροάτες, τους Σέρβους, τους Αλβανούς. Φαίνεται πως τα μεγαλύτερα θύματα αυτού του πολέμου, οι Βόσνιοι μουσουλμάνοι είναι οι μόνοι που έχουν το θάρρος να συγχωρούν ή να ζητούν συγγώμη. Οι υπόλοιποι κάνουν ταινίες όπου προσπαθούν να μας πείσουν οτι δεν έσφαξαν μόνο αυτοί, έσφαξαν και οι άλλοι. Πράδειγμα οι Βόσνιοι λοιπόν, παράδειγμα αυτή η υπέρχοη πόλη, Σαράγιεβο, αγάπη μου!

N.Ago είπε...

Γκάζι μου, άριστα!

υ.γ.: Ακόμα αυτός ο καφές...

Πληρωμένη πένα είπε...

Ναι, το τι βλακείες κάνουν οι υποτιτλιστές στις ταινίες δεν περιγράφεται. Καμιά φορά απορώ, γιατί οι περισσότεροι που τα μεταφράζουν έχουν αυτές τις γλώσσες για μητρική. Τέλος πάντων, και εγώ περίμενα ένα καφέ αλλά μάλλον πήγε χύθηκε στο δρόμο. Πολλά φιλιά και από μένα Γκάζι.

Gazmend Kapllani είπε...

N.Ago σε χαιρετώ. Υπομονή γιατί θα τον πιούμε τον καφέ. Αν και τελευταίως έχω ιδιαίτερη αδυναμία στο τσάι¨))) Πολλούς χαιρετισμούς φίλε μου

Gazmend Kapllani είπε...

Πληρωμένη πένα, δεν έχω δικαιολογίες για τον καφέ. Δικιά μου η ευθύνη. Ελπίζω στις εβδομάδες που έρχονται να τα πούμε επιτέλους. Να'σαι καλά

GreekForum είπε...

Δεν είναι η μόνη περίπτωση εσκεμμένης παραποίησης μετάφρασης:
Δύο παραδείγματα από εδώ:

1. Στην ταινία "James Bond - The World Is Not Enough ( Ο Κόσμος δεν είναι αρκετός) (με τον Pierce Brosnan και τη Denise Richards):
Η φράση "after what the communists did to my country"
μεταφράζεται: "μετά από αυτά που έκαναν οι Ρώσοι στην πατρίδα μου".

2. Σε ντοκυμαντέρ για τον Λεχ Βαλέσα, που προβλήθηκε στο Alter (15/7/2001) σε δύο σημεία η μετάφραση έκανε χοντρά και περίεργα λάθη:
Δήλωση Βαλέσα: "Είμαι Πρόεδρος και δεν θα γίνω Δικτάτωρ".
Μετάφραση:"Είμαι Πρόεδρος και θα γίνω Δικτάτωρ"


Σχετικά με τα αποτελέσματα των πρώτων ελεύθερων εκλογών στην Πολωνία το 1989:
αναφέρθηκε: "Η αντιπολίτευση κέρδισε 260 από τις 261 έδρες".
μεταφράστηκε: "Οι κομμουνιστές κέρδισαν 260 από τις 261 έδρες"

GreekForum είπε...

Ξέχασα να βάλω το λινκ:
http://greekforum.tripod.com/mediabias.html

Πάντως η κατάσταση με τις μεταφράσεις είναι τραγική (ασχετοσύνη) αλλά κάποια "λάθη" σαν κι αυτά πιστεύω ότι είναι εσκεμμένα.
Άλλο παράδειγμα που μου ήρθε τώρα στο μυαλό: Στην κωμωδία Analyze That με τον Robert DeNiro (2002) υπάρχει μια σκηνή όπου ο DeNiro λέει τη φράση "Fucking Greeks!". Η σκηνή είναι πολύ αστεία και όλο το σινεμά ακούγωντάς τον πέθανε στα γέλια. Με τη λεπτομέρεια ότι ο ... καλός μεταφραστής είχε φροντίσει να προστατεύσει το κοινό του και δεν είχε μεταφράσει τη συγκεκριμένη φράση. Στο σημείο αυτό δεν γράφηκε τίποτα στην οθόνη (---). Τόσο γελοίοι!

tks είπε...

Και να ήταν μόνο στο σινεμά τόσο μαύρο χάλι το πράγμα.
Ας αποπειραθεί να διαβάσει κανείς τις πρώτες γραμμές πχ του The Postmodern Condition του Lyotard (στην αγλλική μετάφραση που υποθετικά ας την θεωρήσουμε ακριβή) στο δίκτυο (π.χ. http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/fr/lyotard.htm)και ας κοιτάξει μετά και την Ελληνική μετάφραση και αν δεν πάθει σοκ...

Neli είπε...

Xa.Den prepei na blepoyme mono tin kaki pleura ..des to kai alios ...dn eipe albanos !!!! eipe tsetsenos ..opote kai auto kati einai!!!
Dioti uparxei i periptosi se kanena allo kinhmatografo na pei albanos ...
Alla sovara tora stin ellada zoyme .
Kai ola auta dn einai tuxaia.