Τρίτη, Μαρτίου 13, 2007

Σημειώσεις από ένα βαλκανικό ταξίδι

«Η κάποτε ωραία μου χώρα», του Βόσνιου φωτογράφου Αμέρ Καπετάνοβιτς

Μόλις γύρισα από τα Βαλκάνια. Πήγα στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στη Μητροβίτσα, στην Γκρατσάνιτσα... Από τη Θεσσαλονίκη μέχρι τα Σκόπια ταξίδεψα με τρένο. Ένα τρένο που μοιάζει με το φάντασμα της Γιουγκοσλαβίας. Πριν από πολλά χρόνια πρέπει να ήταν τρένο πολυτελείας. Με μεγάλες καμπίνες και άνετες πολυθρόνες. Τώρα είναι εντελώς «γερασμένο», βρώμικο, σκουριασμένο, θλιβερό. Σαν σκελετός που συνεχίζει και ταξιδεύει μέσα στον χρόνο. Οι επιβάτες είναι λιγοστοί. Κυρίως φοιτητές ή μετανάστες που επιστρέφουν από τη Θεσσαλονίκη στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στο Βελιγράδι. Ο καθένας «κλεισμένος» στη δική του καμπίνα. Οι περισσότεροι μιλούν ή καταλαβαίνουν ακόμα σερβοκροάτικα (τη γλώσσα της κάποτε ενιαίας Γιουγκοσλαβίας), αλλά προτιμούν να μην έχουν παρτίδες μεταξύ τους. Μου κάνει εντύπωση πως στις στάσεις στέκονται στον διάδρομο, δίπλα δίπλα, κοιτώντας από το παράθυρο, χωρίς να απευθύνουν ποτέ τον λόγο ο ένας στον άλλον. Σαν να προέρχονται από άλλους πλανήτες. Ή μήπως φοβούνται να μάθουν ποιος είναι ο διπλανός τους;

Σε κάποια στάση προσπαθώ να πιάσω κουβέντα με μια νεαρή κοπέλα και έναν νεαρό άνδρα που στέκονται δίπλα μου στον διάδρομο. Ρωτάω στα αγγλικά την κοπέλα από πού είναι. «Από τη Σερβία», μου απαντάει. Σπουδάζει στη Θεσσαλονίκη και τη λένε Μίρκα. Τον νεαρό άνδρα τον λένε Μπλερίμ και είναι Αλβανός από το Κόσοβο. Μόλις το ακούει, η Μίρκα αποσύρεται διακριτικά μέσα στην καμπίνα της... Οι γονείς αυτών των παιδιών, που ταξιδεύουν με αυτό το θλιβερό τρένο, ανήκαν κάποτε σε μια ενιαία χώρα. Τώρα ανήκουν σε χώρες διαφορετικές και εχθρικές. Κάποτε οι γονείς τους ταξίδευαν χωρίς βίζα στις χώρες της Δύσης για να κάνουν διακοπές ή να ψωνίσουν. Τώρα, το μεγαλύτερο όνειρο των παιδιών τους είναι μια βίζα για τη Δύση. Για να αναζητήσουν εκεί ένα καλύτερο μέλλον, να ξεφύγουν από την εξαθλίωση και το δυσοίωνο μέλλον στις χώρες τους. Παντού όπου πήγα, στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στη Μητροβίτσα, η παλαιά γενιά θυμάται με νοσταλγία τη Γιουγκοσλαβία πριν από τη διάλυση. «Τότε συνυπήρχαμε χωρίς πρόβλημα. Είχαμε υπόληψη και δουλειά» μου έλεγαν. Τώρα βλέπουν μόνο μίσος, ταπείνωση και ερείπια. Μίσος, ταπείνωση και ερείπια που άφησε πίσω του ο πόλεμος.

Ρώτησα πολλούς ανθρώπους για το πώς μπόρεσαν άνθρωποι που συνυπήρχαν σε μια ενιαία πατρίδα να αλληλοσκοτώνονται και να μη χωνεύουν πλέον ο ένας τον άλλον. Να μην μπορούν σήμερα να κάθονται μαζί ούτε στην καμπίνα ενός τρένου. Οι παλαιότεροι στέκονται αμήχανα. Σηκώνουν τους ώμους. Για τους νέους η απάντηση είναι πιο εύκολη: φταίνε οι άλλοι. Για τους Σέρβους φταίνε όλοι: ο Τίτο, οι Κροάτες, οι Αλβανοί, οι μουσουλμάνοι, το Βατικανό, οι Δυτικοί... Για τους Αλβανούς φταίνε οι Σέρβοι και μόνο αυτοί. Για τους Σλαβομακεδόνες φταίνε οι Αλβανοί και οι Σέρβοι... Εκείνοι που τολμούν να ψάξουν το κακό και μέσα τους είναι λίγοι. Η φωνή τους συνήθως πνίγεται από το τσίρισμα εκείνων που τρέφουν το μίσος και τις θεωρίες συνωμοσίας. Οι τελευταίοι αποτελούν μια άτυπη συμμαχία «πατριωτών», μαφιόζων και διεφθαρμένων πολιτικών που φουσκώνουν τα μυαλά των ανθρώπων με εθνικιστικό μίσος και τις τσέπες τους με πολλά φράγκα.

Είναι όμως πολλοί και εκείνοι που σου λένε, αλλά χαμηλόφωνα για να μην ακούγονται, ότι το παιχνίδι αυτό είναι βρώμικο, ότι έχουν κουραστεί, ότι το μόνο που θέλουν είναι μια ομαλή ζωή για τους ίδιους και τα παιδιά τους. Και η μάζα των «χαμηλόφωνων» ανθρώπων είναι ίσως η μεγαλύτερη ελπίδα για αυτές τις χώρες. Εδώ όμως σταματώ. Τη συνέχεια του βαλκανικού ταξιδιού θα τη διαβάζετε τις επόμενες μέρες...

ΤΑ ΝΕΑ , 13/03/2007



17 σχόλια:

N.Ago είπε...

Και φυσικά θα αγωνιούμε να διαβάσουμε τη δική σου ξεχωριστή περιγραφή του οδοιπορικού αυτού.
Αν πω ότι δεν σε ζηλεύω θα ψεύδομαι, οπότε το λέω ότι, για κάτι τέτοια ταξίδια, θα χάριζα ότι έχω(δεν είναι και πολλά βέβαια) και δεν έχω(εδώ δεν τελειώνουν ποτέ)!

gerasimos είπε...

Η μάζα των 'χαμηλόφωνων ανθρώπων' είναι - αν μπορώ να χρησιμοποιήσω την φράση σε ένα άλλο επίπεδο - και η μεγαλύτερη ελπίδα για την ίδια την Ελλάδα. Πρόκειται για συμπατριώτες μας που δεν αποκοιμιούνται στον καναπέ τους παρακολουθώντας σίριαλς και τηλεπαιχνίδια στην τηλεόραση, που διαβάζουν βιβλία και που έχουν άποψη. Είναι άνθρωποι με ανησυχίες και κοινωνικές ευαισθησίες, που δεν έχουν ως πρώτο θέμα συζήτησης το ποδόσφαιρο, το αυτοκίνητό τους και την τηλεόραση...άνθρωποι που έχουν κάτι να πουν!

zouri1 είπε...

Το ταξιδι αυτο απο την δικη σου γλωσσα και ματια,ειναι σημαντικο για ολους εμας,που θελουμε να συνυπαρχουμε και να μαθαινουμε την αληθεια για τους γειτονους μας.

Αθήναιος είπε...

"Ρώτησα πολλούς ανθρώπους για το πώς μπόρεσαν άνθρωποι που συνυπήρχαν σε μια ενιαία πατρίδα να αλληλοσκοτώνονται και να μη χωνεύουν πλέον ο ένας τον άλλον. Να μην μπορούν σήμερα να κάθονται μαζί ούτε στην καμπίνα ενός τρένου. Οι παλαιότεροι στέκονται αμήχανα. Σηκώνουν τους ώμους".

Αυτό δείχνει το μέγεθος του ψεύδους που εμπεριέχει η λέξη "πατρίδα" και τη συλλογική παράκρουση που δημιουργεί η πίστη στη "φαντασιακή κοινότητα" του έθνους.

zoi20 είπε...

Είναι όμως πολλοί και εκείνοι που σου λένε, αλλά χαμηλόφωνα ...μια ομαλή ζωή για τους ίδιους και τα παιδιά τους.
----------------------
Είναι όμως πολλοί και εκείνοι που σου λένε, αλλά χαμηλόφωνα ...μια ομαλή ζωή για τους ίδιους και τα παιδιά τους.
----------------------

Απλά πολλοί? θα περίμενα όλοι. Δηλαδή υπάρχουν κ κάποιοι που θέλουν να συνεχιστεί η παράλογη έχθρα? Πως γίνεται αυτό?

Ανυπομονούμε για τη συνέχεια του ταξιδιού.

zoi20 είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
ele είπε...

Έχω πάρει και εγώ το ίδιο τρένο.Είναι από τα πιο ωραία και πιο περιπετειώδη ταξίδια που έχω κάνει. Παρόλο που τα καθίσματα ήταν βρώμικα, ήταν τόσο άνετα και αναπαυστικά που στην επιστροφή προς Θεσσαλωνική, είχα χαλαρώσει τόσο πολύ, που και αν ταξίδευα άλλες δέκα ώρες, δεν θα είχα κανένα πρόβλημα. Στην διάρκεια της διαδρομής μου, γνώρισα δυο Σκοπιανούς ή Μακεδώνιους, όπως αποκαλούν αυτοί τον εαυτό τους, που εργάζονταν στην Ελλάδα, κάπως ημιπαράνωμα, λόγω του ότι η ειδική άδεια εργασίας που τους παρέχετε είναι περιοδική, οι οποίοι μόλις μάθανε ότι είμαι από Αλβανία, άρχισαν να δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Με την διαφορά όμως, ότι εγώ ήμουν Αλβανή απο Αλβανία, και όχι από Σκόπια και Κόσσοβο, συν το γεγονός ότι ήμουν και ορθόδοξη. Για αυτούς οι Αλβανοί εξ Αλβανίας, ήταν συμπαθείς, λόγω του ότι οι "καθαυτού" Αλβανοί, κυρίως οι Νότιοι δεν χόνευαν τους ομοεθνείς τους, πέρα από τα όρια του επίσημου κράτους τους.
Η διαφορετικότητα τρομάζει ακόμη τους Βαλκάνιους.

ele είπε...

"Το σύνδρομο των συνόρων" το νιώθεις ειδικά,όταν δεν έχεις "ευρωπαικό" διαβατήριο. Αυτό το σύνδρομο παίρνει υπερβολικές διαστάσεις, όταν ο προορισμός σου είναι άλλη μια μη "ευρωπαική" χώρα ή καλύτρα άλλη μια βαλκανίκη χώρα.... Όταν ο συνοριακός ένστολος "σκύλος", μυρίζεται την ταυτότητα σου και παρόλο που φέρεις νόμιμη βίζα ή νόμιμα χαρτιά, σε διατάζει να κατεβάσεις μια τεράστια τσάντα κάτω για να δει τι κρύβεις μέσα....και ειδικά όταν είσαι κορύτσι και το διπλανό κορύτσι που μένει δίπλα σου στο κάθισμα, φέρει "ευρωπαικό" διαβατήριο και δεν περνάει καλά - καλά ούτε από την τυπική διαδικασία ελέγχου χαρτιών,ενώ ό έλεγχος των "ευρωπαικών" αποσκευών της είναι αδιανόητος. Άσε που η διπλανή μου "ευρωπαία" υπήκοος,θα μπορόυσε να του κάνει και μήνυση, μόνο στην ιδέα να αγγίξει την τσάντα της.

ΔΕ ΜΑΣΑΜΕ ΡΕ είπε...

Ξεκίνησα να το ακολουθώ στα ΝΕΑ σήμερα...

Αρχαίος είπε...

ΘΑ περάσουν χρόνια για να κλείσουν οι πληγές και ακόμα περισσότερα για να ξαναέρθουν κοντά λαοί που ανήκουν ουσιαστικά στην ίδια φυλή και που κάποιες τεχνητές γραμμές τους χωρίζουν.
Αρχικά μάλλον θα πρέπει να χωριστούν όσο είναι δυνατόν να ξεχαστεί το μίσος και η διχόνια να σκεφτούν ήρεμα και να δούν ότι αυτά που τοςυ ενώνουν είναι περισσότερα απο αυτά που τους χωρίζουν.
όσο παραμένει ανοιχτή η πληγή του Κοσσόβου το χάσμα δεν πρόκειται να υπάρξει επούλωση.

Σχετικά με το ταξίδι μια ερώτηση υπάρχει ασφάλεια αν κάποις επιχειρήσει να ταξιδέψει με αυτοκίνητο Σερβία - Κροατία (όχι Κόσσοβο);.

baspal είπε...

Έχω κάνει το ταξίδι Θεσσαλονίκη Σκόπια και η εμπειρία του τρένου είναι πραγματικά ξεχωριστή. Εκείνο που μου έκανε εντύπωση ήταν στον σκοπιανό συνοριακό σταθμό ελέγχου διαβατηρίων. Ήταν βράδυ, λίγος κόσμος στο τρένο, κατεβαίνω για ένα τσιγάρο. Έξω απο το άθλιο καφενείο ψήνουν σουβλάκια μέσα στην παγωνιά, η πόρτα είναι ανοιχτή και ακούγεται εκκωφαντική μουσική, μια μίξη τσιφτετέλι με δημοτικό και στο βάθος στον τοίχο μια ξεθωριασμένη αφίσα των .....Nirvana εποχής Νevermint. Και δεν μπορώ να μην σκεφτώ πότε κθκλοφόρησε αυτό, 1991, ε? Πριν τον πόλεμο δηλαδη...

Παρρησία είπε...

On history school books
http://www.parrisia.com

vain είπε...

syggmwmi gia tin agnoia alla poioi einai "Slavomakedones" akrivws?

Ergotelina είπε...

@vain διάβασε
εδώ

tolisM είπε...

απορω, αν οι χαμηλοφωνοι ανθρωποι ειναι η πλειοψηφια πως γινεται να υπαρχει αυτη η κατασταση. Επισης πως γινεται να κλεινονται στις καμπινες τους και να αποφευγουν ο ενας τον αλλον. Εκτος κι αν οι "χαμηλοφωνοι" ανθρωποι, οι απλοι αυτοι νοικοκυρεοι, εχουν και κρυφες πτυχες.
Θελω να πω πως η υπαρξη μιας ολιγομελους ελιτ που κινει τα νηματα, επηρεαζει τις καταστασεις και πρωτοστατει σάυτο το βρωμικο παιχνιδι, μηπως ειναι μια κατασταση που βολευει και τους χαμηλοφωνους ανθρωπους?

par...alogos είπε...

Καλησπέρα. Μια ερώτηση:
Κάτι πήρε το αυτί μου ότι ήσασταν ή θα είστε στην Πάτρα αυτές τις μέρες. Μια μικρή ενημέρωση αν μπορείτε, γιατί εδώ για να μάθουμε κάτι πρεπει να ψάχνουμε 80 μέρες...

Gazmend Kapllani είπε...

Par... alogos διάβασα με καθυστέρηση το μήνυμά σου. Στην Πάτρα ήρθα και απήλθα. Μου έμεινε η τεντούρα, υπέροχο ποτό! γεια χαρα