Παρασκευή, Ιουνίου 22, 2007

Κόσοβο: έτος μηδέν

Το Κόσοβο «αρχίζει» στο Gazimestan. Μια περιοχή δεκαπέντε χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πρωτεύουσας Πρίστινα. Οι μύθοι, οι λαϊκοί θρύλοι, οι εκ διαμέτρου αντίθετες εθνικές αφηγήσεις των Σέρβων και των Αλβανών, όλα αυτά μαζί βρίσκονται εδώ. Στο Γκαζιμεστάν έγινε η περίφημη «Μάχη του Κοσόβου». Το 1389 συγκρούστηκαν οι στρατοί του Σέρβου πρίγκιπα Λαζάρου και του σουλτάνου Μουράτ Α΄. Οι Σέρβοι νικήθηκαν. Την παλαιά αυτή ήττα όμως τη μετέτρεψαν σε τοτέμ της νεώτερης ιστορίας τους και σε «αδιάσειστο στοιχείο» ότι το Κόσοβο είναι αποκλειστικά δικό τους. Οι Αλβανοί αντιλέγουν ότι στο πλευρό του Σέρβου πρίγκιπα πολεμούσαν και Αλβανοί πρίγκιπες της εποχής, αλλά οι Σέρβοι το αποσιωπούν. Οι Σέρβοι προβάλλουν τα μεσαιωνικά τους μεγαλεία. Οι Αλβανοί ανταπαντούν με την αρχαιότητά τους: εμείς ήμασταν πάντα εδώ, οι Σέρβοι ήρθαν από τα Ουράλια τον πέμπτο αιώνα μ.Χ. Η κάθε πλευρά προσπαθεί να φτιάξει έναν δικό της χρόνο, που συνήθως αφήνει απ΄ έξω την άλλη. Ίσως να είναι αυτός ο λόγος που οι αφηγήσεις της κάθε πλευράς ηχούν μονίμως άχρονες και αναχρονιστικές...

***
Στο Γκαζιμεστάν δεσπόζει το μνημείο της μάχης του Κοσόβου, χτισμένο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο. Στα πόδια αυτού του μνημείου, ύψους είκοσι πέντε μέτρων, μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος που ξεχείλιζε από εθνικιστικό πάθος, ο Μιλόσεβιτς ανήγγειλε το 1989 την κατάργηση της αυτονομίας του Κοσόβου και την ιστορική ρεβάνς των Σέρβων. Άφησε πίσω του ταπείνωση και ερείπια. Τώρα το μνημείο βρίσκεται περικυκλωμένο από συρματοπλέγματα, στρατιώτες, τανκς και πολυβόλα. Είναι οι στρατιώτες της ΚFΟR που το προστατεύουν από την εκδικητική μανία των Αλβανών. Ένας από τους στρατιώτες, οπλισμένος σαν αστακός, με πλησιάζει και με ρωτά τι γυρεύω. Του εξηγώ πως επιθυμώ να βγάλω μια φωτογραφία του μνημείου. Ζητά τα χαρτιά μου ενώ με «ψαχουλεύει» με ένα καχύποπτο βλέμμα. «Πρέπει να μιλήσουμε με τον στρατηγό, αυτός δίνει το ΟΚ» λέει κοφτά. Περιμένω είκοσι λεπτά περίπου. Επιστρέφει και μου ανακοινώνει πως δεν γίνεται: «Λόγοι ασφαλείας». Βλέπω την εθνικότητά του πάνω στη στολή: Slοvcon (Σλοβακία). Σκέφτομαι πως Σλοβάκοι και Τσέχοι χώρισαν κι εκείνοι το 1991. Κατάφεραν όμως να χωρίσουν ειρηνικά. Χωρίς ομαδικούς τάφους και εθνοκαθάρσεις. Φεύγω...

Σε μια απόσταση τριακοσίων μέτρων από το μνημείο, στην άλλη πλευρά του δρόμου, βρίσκεται ο τάφος του σουλτάνου Μουράτ Α΄. Σύμφωνα με τον λαϊκό θρύλο τον σουλτάνο τον έσφαξε, στη τέντα του, ένας Σέρβος στρατιώτης, ονόματι Μίλος Όμπιλιτς. Για τους Σέρβους ο Όμπιλιτς είναι εθνικός ήρωας. Προς τιμήν του υπάρχει και η ομώνυμη κωμόπολη, σε απόσταση πεντακοσίων μέτρων από τον τάφο του σουλτάνου. Είναι από τις λίγες που συγκατοικούνται ακόμα από Αλβανούς και Σέρβους. Οι Αλβανοί όμως προσπαθούν να αλλάξουν το όνομα της κωμόπολης, να τη μετονομάσουν «Καστριότ». Να της δώσουν δηλαδή το όνομα του δικού τους εθνικού ήρωα Gjergj Κastrioti Skenderbej. Το «χαράτσι» αυτής της διαμάχης το πληρώνει η ειδική πινακίδα που υπάρχει πάνω στην «εθνική» οδό που συνδέει την Πρίστινα με τη Μιτρόβιτσα. Την ημέρα η πινακίδα γράφει «Οbilic». Την νύχτα το «Οbilic» εξαφανίζεται και γίνεται «Κastrioti». Την ημέρα το «Οbilic» επανέρχεται. Την νύχτα γίνεται ξανά «Κastrioti». Αναρωτιέμαι γιατί Αλβανοί και Σέρβοι δεν συμφωνούν να συνυπάρχουν και οι δυο εθνικοί ήρωες στην πινακίδα. Αλλά η απάντηση είναι σχετικά «εύκολη»: η συνύπαρξη, για την ώρα, είναι μια λέξη σχεδόν ανύπαρκτη...

Πίσω στην Πρίστινα. Στην είσοδό της δεκάδες αφίσες. «Τhank you USΑ!» («Ευχαριστούμε ΗΠΑ!»). «Ανήκουν» στους Αλβανούς. Οι Σέρβοι, στους θυλάκους τους, προτιμούν άλλες: «Fuck USΑ. Russia help us!» («Γάμα την Αμερική. Ρωσία βοήθα μας!»). Εδώ πέρα ο Ψυχρός Πόλεμος δεν έχει τελειώσει ακόμα. Κατά τα άλλα, οι Αλβανοί, που αποτελούν το 90% του πληθυσμού(2.4 εκατ.), περιμένουν την τυπική ανακήρυξη της ανεξαρτησίας. Οι Σέρβοι, όσοι έμειναν μετά την αποχώρηση του σερβικού στρατού το 1999, είναι διχασμένοι. Κάποιοι το έχουν πάρει απόφαση ότι το παιχνίδι χάθηκε τελεσίδικα. Άλλοι ελπίζουν ακόμα στο θαύμα ή στη διχοτόμηση του Κοσόβου. Για την ώρα πάντως το Κόσοβο είναι μια σουρεαλιστική χώρα. Προτεκτοράτο του ΟΗΕ όπου το επίσημο νόμισμα είναι το ευρώ. Οι κωδικοί της σταθερής τηλεφωνίας είναι σέρβικοι. Της κινητής τηλεφωνίας είναι του...

Πριγκιπάτου του Μονακό. Τώρα το Κόσοβο καλείται να επιλέξει δική του σημαία. Η οποία, σύμφωνα με τις οδηγίες του ΟΗΕ, δεν πρέπει να έχει την παραμικρή σχέση με την αλβανική και τη σερβική σημαία. Ο διαγωνισμός για το καινούργιο εθνόσημο προσφέρεται για καλλιτέχνες με άφθονη φαντασία...

Η Πρίστινα είναι μια άσχημη πόλη. Πολύ ζωντανή όμως. Στην κεντρική λεωφόρο της δεσπόζουν οι παλαιές πολυκατοικίες, με μια δορυφορική κεραία «φυτεμένη» σε κάθε μπαλκόνι. Δεσπόζουν επίσης εκατοντάδες κόκκινες αφίσες με το γράμμα «R» ζωγραφισμένο με μαύρο χρώμα στη μέση. Εάν δεν ξέρεις αλβανικά νομίζεις ότι πρόκειται για διαφημίσεις επώνυμου ρούχου. Όταν πλησιάζεις διαβάζεις την επιγραφή: «Μe Ramushin» («Με τον Ραμούς»). Πρόκειται για εκστρατεία υποστήριξης του Ραμούς Χαραντίναϊ, πρώην αρχηγού του UCΚ που δικάζεται για εγκλήματα πολέμου από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Δίπλα στις αφίσες νεαρά κορίτσια προσπερνούν ξέγνοιαστα. Δίπλα στα κορίτσια ξένοι στρατιώτες από όλες τις φυλές του Ισραήλ. Δίπλα στους ξένους στρατιώτες ανήλικα παιδιά κρατούν κούτες με τσιγάρα. Σε προσκαλούν να αγοράσεις υπό το αυστηρό βλέμμα του αγάλματος του εθνικού ήρωα των Αλβανών, του Σκεντέρμπεη. Δίπλα στο άγαλμα βρίσκεται το Κοινοβούλιο του Κοσόβου. Στα κάγκελά του κρέμονται εκατοντάδες φωτογραφίες αγνοούμενων νεαρών Αλβανών. Οι συγγενείς τους ακόμα τους ψάχνουν. Και ακόμα ελπίζουν πως δεν θα τους βρουν σε κάποιον ομαδικό τάφο...


Τα όνειρα του Ντέγιαν...

Κατευθύνομαι προς την Γκρατσάνιτσα. Είναι ένας από τους πιο σημαντικούς σερβικούς θυλάκους, ξακουστή και για το παλαιό ορθόδοξο μοναστήρι της, χτισμένο το 1321. Με το που μπαίνω στην πόλη ένα μήνυμα φθάνει στο κινητό μου: «Welcome. Ηave a pleasant stay with Τelekom Srbija». Στο κτίριο του αστυνομικού τμήματος κυματίζει η σερβική σημαία. Απέναντι από το κτίριο, πάνω στο πεζοδρόμιο, στη λαϊκή αγορά ηλικιωμένοι άνδρες και ηλικιωμένες γυναίκες προσπαθούν να πωλήσουν την πραμάτειά τους.

Προχωράω ανάμεσα σε σπίτια και μαγαζιά. Στην τζαμαρία των μαγαζιών είναι ακόμα κολλημένες αφίσες από την προεκλογική εκστρατεία στη Σερβία. Λίγο πιο πέρα εμφανίζεται το προαύλιο ενός σχολείου. Είναι το Λύκειο της πόλης. Δίπλα του, το κτίριο του Τμήματος Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, παράρτημα του Πανεπιστημίου της Μιτρόβιτσα. Μπαίνω μέσα. Με υποδέχονται δύο Σέρβοι καθηγητές του Εργαστηρίου Πληροφορικής. Μου διευκρινίζουν αμέσως ότι δεν θέλουν να μιλήσουν για πολιτική. Η κουβέντα προχωρά μετ΄ εμποδίων και τη σιωπή γεμίζουν οι εκατέρωθεν φιλοφρονήσεις, ρουφώντας τον ζεστό τούρκικο καφέ. Εκείνη τη στιγμή έρχονται δύο φοιτητές. Ο Ντέγιαν και ο Αλεξάντερ. Ο Ντέγιαν μου εξηγεί ότι λατρεύει το Ίντερνετ και πως μόλις άνοιξε ένα computer shop.
«Σπουδάζω και δουλεύω ασταμάτητα» μου λέει. Ζητάω τη γνώμη του για τους Αλβανούς. «Παντού υπάρχουν καλοί και κακοί. Εγώ συνεργάζομαι και κάνω παρέα με Αλβανούς».

Και για ποια πράγματα μιλάτε;

«Για σπουδές, μπίζνες και κορίτσια».

Πας συχνά στην Πρίστινα;

«Κάθε μέρα, για να συναντήσω τους Αλβανούς φίλους μου».

Πάτε μαζί για διασκέδαση τα βράδια;

«Όχι, φοβόμαστε. Υπήρχαν περιπτώσεις που Αλβανοί επιτέθηκαν σε Σέρβους. Είναι επικίνδυνο και για τους Αλβανούς φίλους μου να μας δουν μαζί. Με καλούν στα πάρτι στα σπίτια τους».
Σε τι γλώσσα μιλάτε; «Σέρβικα και αλβανικά. Πριν από έναν χρόνο άρχισα να μαθαίνω αλβανικά».
Γιατί;

«Γιατί έτσι είναι το σωστό νομίζω. Άλλωστε πώς μπορώ να κάνω δουλειές εάν δεν ξέρω αλβανικά...».

Το μέλλον σου πού το βλέπεις;

«Εδώ».

Και εάν το Κόσοβο γίνει ανεξάρτητο;

«Κοίταξε, δεν με νοιάζει ποιο θα είναι το αφεντικό εδώ πέρα. Με νοιάζει να υπάρχουν ελευθερία και δουλειές».
Φεύγω από την Γκρατσάνιτσα χωρίς να είμαι σίγουρος ε
άν αυτό που επικρατεί στο Κόσοβο λέγεται εύθραυστη ειρήνη ή παρατεταμένη εκεχειρία. Στον δρόμο της επιστροφής, στη μέση ενός λιβαδιού, βλέπω ξανά εκείνη την αφίσα με το γράμμα «R». «Για τον στρατηγό Ραμούς» γράφει από κάτω. Αρχίζω τότε και μουρμουρίζω το τραγούδι του Ντε Γκρεγκόρι «Στρατηγέ, πίσω από τον λόφο υπάρχει η νύχτα, μαύρη και δολοφονική/ και στη μέση του λιβαδιού μια χωριάτισσα που μοιάζει με παιδί/ ένα παιδί πενήντα ετών και πέντε παιδιών/ που ήρθαν στον κόσμο σαν κουνέλια/ που διασκορπίστηκαν στον κόσμο σαν στρατιώτες και ακόμα δεν επέστρεψαν»...

ΣΑΒΒΑΤΟ: 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2007

5 σχόλια:

harlequin είπε...

«Κοίταξε, δεν με νοιάζει ποιο θα είναι το αφεντικό εδώ πέρα. Με νοιάζει να υπάρχουν ελευθερία και δουλειές».


Μεστός και ακριβής. Ολες οι εθνικές τραγωδίες οφείλονται στην ανοησία κεντρικών σχεδιασμών που για το καλό μας(βλέπε εθνικό συμφέρον) αποφασίζουν αν ανθρωποι που πατάνε τις ευθείες γραμμές είναι εχθροι μας ή οχι. Δυστυχώς και σε αυτή την περιπτωση το καλό μας όπως το θεωρεί το κράτος δεν έχει ποτε(ούτε καν απο σύμπτωση) σχέση με το πρααγματικό μας καλό, εμάς των απλών πολιτών.

Είχε κανα συμφέρον ένας σέρβος να πάει να σφάξει έναν Αλβανο και την οικογένεια του? Τώρα που τον έσφαξε φύτρωσε Σέρβος στην θέση του δηλαδή? Αλλαξε με κάποιο τρόπο η ζωή του? Μα υπήρξαν ποτέ καθαρές ρατσες για να υπάρξουν τώρα?

Πάρτε τις ελληνικές διασημότητες του 5ου πχ αιώνα: Εζησε 5 χρονια Αθήνα, 5 στην άιγυπτο, 7 στην ιωνία,7 στην Σικελια. Πόσα χωριά στην πελοπόννησο έχουν σλάβικα και αλβανικά ονόματα απο τα κύματα μεταναστών 11ου και 12οθ αιώνα. Οι άνθρωποι δεν ζουσαν ποτε σε γυάλινες σφαίρες για να το κάνουν τώρα. Απλά παροδικά η "ανωτερότητα"
ενός πολιτσμού δρούσε εκφυλιστικά για τους γειτονικούς πολιτισμούς. Βλαχομπαροκ αντιλήψεις του τύπου εθνη με καθαρό αίμα, γλώσσα κλπ, είναι πολύ φρέσκες, ανώριμες, παιδικές και αστείες για να βρίσκουν ακόμα κοινωνική αποδοχη σε αυτόν τον ρημαδότοπο.

Gazmend Kapllani είπε...

harlequin δεν διαφωνώ σε τίποτα απ'οσα λες. Καλώς ήρθες στο μπλογκ μου

nikos είπε...

Yia su Gazmed (Gazmed i Gazment),
poly kalo arthro.
Tha sto ehun pei ki alloi alla den peirazei, to vivlio sou einai k-a-t-a-p-l-i-k-t-i-k-o. To "rufixa" se mia mera prin dyo hronia peripou.
Mikri diorthosi: Oi kodikoi ton kiniton tou Kosovo den einai tou prigipatou tou Monachou (München), alla tou Monaco.

Perimenume to epomeno arthro!

Nikos Agiannidis

Gazmend Kapllani είπε...

ευχαριστώ Nikο για τα καλά σου λόγια. Και για την παρατήρηση, το διόρθωσα ήδη, αυτό εννοούσα Μονακό γιατί έτσι και αλλιώς το Munchen δεν είναι πριγκιπάτο. Να σε διορθώσω και εγώ σε κάτι: αποκλείεται να έχεις διαβάσει το βιβλίο μου πριν απο δυο χρόνια γιατί τώρα, αρχές Ιουνίου, συμπλήρωσσε το πρώτο έτος της ζωής του¨))) Να'σαι καλά
ΥΓ. Μπήκα και στο μπλογκ σου. Το Λονδίνο είναι απο τις πόλεις που αγαπώ περισσότερα, πραγματικά μοναδική.

aftercrisis είπε...

Μνήμες απο τη μάχη του Κοσσυφοπεδίου στη σημερινή τέχνη - "Το κορίτσι απο το Κοσσυφοπέδιο" (Kosovka djevojka)
Στο Σεράγεβο, πρίν και μετά τον πόλεμο: Bijelo Dugme - Jer Κad ostariš
Ο αγώνας με τον χρόνο, «που όλους θα μας νικήσει»
http://aftercrisisblog.blogspot.gr/2013/11/bijelo-dugme-jer-ad-ostaris.html