Σάββατο, Ιουλίου 21, 2007

Παραμονές εκλογών στην Πόλη

Ο ηλικιωμένος κύριος στέκεται ακίνητος, μπροστά από το τζαμί Hysein Aga, στο κέντρο της Πόλης. Σου δίνει την εντύπωση πως υπακούει στις εντολές ενός αόρατου, τρομερού στρατηγού. Το μουστάκι του σε παραπέμπει σε στρατηγό της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας, όπως αυτούς που περιγράφει ο καλός στρατιώτης Σβέικ. Στο δεξί χέρι κουβαλάει ένα τεράστιο κομπολόι, στο αριστερό μια εφημερίδα και το πορτοφόλι του. Φοράει καπέλο με την τουρκική σημαία, έχει καρφώσει μια τουρκική σημαία στη τσέπη του σακακιού του, ενώ δεκάδες κονκάρδες πατριωτικού περιεχομένου και φωτογραφίες του Ατατούρκ στολίζουν το στήθος του. Δίπλα του, στην είσοδο του τζαμιού, μια ηλικιωμένη γυναίκα, με την παραδοσιακή ισλαμική μαντίλα, προσπαθεί να πουλήσει χαρτομάντιλα. Ένας νεαρός, με μοντέρνο ντύσιμο και κόμμωση, μπαίνει στο τζαμί, ενώ ο γραφικός κύριος ποζάρει ασμένως. Ο νεαρός κοντοστέκεται και με κοιτά με έκπληξη και δυσφορία μαζί. Εκείνη τη στιγμή ακούγεται η φωνή του χότζα από το μιναρέ. Ο νεαρός μπαίνει μέσα. Ο γραφικός κύριος κάνει νόημα να τελειώσω με την φωτογράφιση. Η ηλικιωμένη γυναίκα προσπαθεί ακόμα να πουλήσει τα χαρτομάντιλά της. Τα μαζεύω και συνεχίζω τον δρόμο μου προς την πλατεία Taxim

Εκεί εξελίσσεται κάτι σαν πολιτική συγκέντρωση. Πιο συγκεκριμένα γίνεται εκστρατεία εγγραφής νέων μελών στο AKP. Πάνω σε ένα μισάνοικτο βαν, μια νεαρή κοπέλα με μικρόφωνο στο χέρι, η οποία μοιάζει με παρουσιάστρια τηλεοπτικών βραβείων, πηγαινοέρχεται συνεχώς ανάμεσα στην φωτογραφία του Ερντογάν και τον λαμπτήρα (σύμβολο του AKP), καλώντας τους περαστικούς να πλησιάσουν.

Για κάποιον που έχει ακούσει ότι το AKP είναι ισλαμικό κόμμα, αυτή εδώ είναι μια σουρεαλιστική εικόνα. Γύρω από τον πάγκο παρατηρώ γυναίκες με ισλαμικές μαντίλες και άλλες χωρίς. Ένας σκληρός κεμαλιστής, κοντά στο στρατιωτικό κατεστημένο, θα σου πει πως πίσω από τις όμορφες νεαρές και το μοντέρνο στυλ κρύβεται το σχέδιο της μετατροπής της Τουρκίας σε Ιράν. Αρκεί να πας στις φτωχές γειτονιές της Πόλης, θα πει, για να δεις το πραγματικό πρόσωπο των ισλαμιστών. H Νουρίγιε πάντως, μια από τις γυναίκες χωρίς μαντίλα στην συγκέντρωση που βλέπω, μου λέει πως ψηφίζουν AKP όσοι επιθυμούν το τέλος της μονοκρατορίας του στρατιωτικού κατεστημένου και διεκδικούν μερίδιο στο πολιτικό και οικονομικό παιχνίδι…

Ακριβώς απέναντι στη συγκέντρωση των ισλαμιστών βρίσκεται το μνημείο της τουρκικής εθνικής ανεξαρτησίας. Το άγαλμα του Ατατούρκ, στο κέντρο, με τη πλάτη γυρισμένη στη συγκέντρωση. Κάτω από το άγαλμα έχω ραντεβού με την Νεσλιχάν. Μια νεαρή μουσουλμάνα (είκοσι πέντε χρονών) από εκείνες που προβάλλουν την θρησκευτική τους ταυτότητα μέσω της ισλαμικής μαντίλας. Έχει κανονίσει να πάμε σε μια εργατική γειτονιά της Πόλης, όπου βρίσκονται τα γραφεία της οργάνωσης Akder, που αγωνίζεται ενάντια στις διακρίσεις που υφίστανται οι γυναίκες με μαντίλα στην Τουρκία. Στην είσοδο των γραφείων με καλωσορίζουν η αντιπρόεδρος της οργάνωσης Φατμά Μπενλί, η Χαϊσέ και η Φατμά. Πάνω στο γραφείο ένας κατάλογος με τις περιπτώσεις των διακρίσεων ενάντια στις γυναίκες με μαντίλα. Γυναίκες διωγμένες από το πανεπιστήμιο, γυναίκες στις οποίες απαγορεύεται να πάρουν δίπλωμα οδήγησης, διωγμένες από το νοσοκομείο, από τις δουλειές ακόμα και από τα βιβλιοπωλεία λόγω της μαντίλας. Πάνω στον τοίχο, κορνιζαρισμένη, η εικόνα του σουλτάνου Μεχμέτ και το φιρμάνι για την προστασία του χριστιανικού πληθυσμού και των εκκλησιών τους στη Βοσνία, μετά την κατάληψή της από τους Οθωμανούς το 1463. Από κάτω: «αυτή είναι η παλαιότερη διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολύ πριν από την Γαλλική Επανάσταση». Κάθε κατακτητική ιδεολογία, όμως, δεν τρέφεται από τον μύθο της γενναιοδωρίας προς τους κατακτηθέντες;



«Το σώμα μου είναι δική μου υπόθεση»…

Η κυρία Μπενλί σπούδασε νομικά. Της απαγόρευσαν την άσκηση του επαγγέλματος λόγω της μαντίλας. Η Χαϊσέ σπούδασε ιατρική στην Ουγγαρία. Κανένα πανεπιστήμιο στην Τουρκία δεν την δεχόταν. Επέστρεψε στη Τουρκία αλλά ούτε οι ιδιωτικές κλινικές δεν την δέχονταν. Αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αγγλία. Η Νεσλιχάν κατάφερε να τελειώσει το Bilgi University. Ήταν το μοναδικό πανεπιστήμιο που δεχόταν φοιτήτριες με μαντίλα. Μέχρι το 2002 όμως, όταν ένας δημοσιογράφος έγραψε ότι «το Bilgi έχει γίνει φωλιά ισλαμιστριών». Την άλλη μέρα η Ασφάλεια έδιωξε από το πανεπιστήμιο όλες τις κοπέλες με μαντίλα. Η Νεσλιχάν δεν παραιτήθηκε. Φόρεσε καπέλο αντί της μαντίλας. Πάλι όμως δεν την άφηναν να μπει στο χώρο του πανεπιστημίου. «Οι φίλοι με βοηθούσαν. Δεν ήταν θρήσκοι, ήταν ενάντια στον παραλογισμό της απαγόρευσης. Έκαναν κύκλο γύρω μου για να μην με δουν οι φύλακες. Δεν έβγαινα στην αυλή, δεν πήγαινα στη καφετέρια με την παρέα μου. Έγινα αόρατη. Για τρία χρόνια κρυβόμουν στις τουαλέτες, πίσω από τις κολόνες της βιβλιοθήκης... Ένιωθα ταπεινωμένη αλλά ήθελα να τελειώσω το πανεπιστήμιο χωρίς να αρνιέμαι τη μαντίλα. Το 2005 κατάφερα και πήρα το πτυχίο μου!»...

Οι γονείς αυτών των γυναικών ήταν αμόρφωτοι. Οι μητέρες τους, πιστές στη παράδοση, δεν δούλεψαν ποτέ. Οι κόρες δεν υπάκουσαν στη παράδοση. Σπούδασαν και θέλουν να δουλέψουν, αλλά δεν μπορούν. Είναι γυναίκες που γεννήθηκαν λίγο πριν ή μετά το πραξικόπημα του 1980. Τότε που ο αρχηγός του στρατού έβγαινε στην τηλεόραση και απήγγελλε στίχους του κορανίου. Τότε η απειλή ήταν ο κομμουνισμός. Τα χρόνια κύλησαν και την θέση της κομμουνιστικής απειλής «κατέλαβαν» το Κουρδικό και το Ισλάμ. Στις αρχές του 1990, όταν αυτές οι γυναίκες αποφάσισαν να φορούν την ισλαμική μαντίλα οι γονείς τους διαφώνησαν. «Ο παππούς μου ειδικά στεναχωρήθηκε πολύ» λέει η Νεσλιχάν. «Εκείνοι ήθελαν να έχω μια ομαλή ζωή και μια καλή δουλειά».

Τις ρωτάω για τον ισλαμικό νόμο, τη Σαρία.

Φατμά Μπενλί: «Το σώμα μου είναι δική μου υπόθεση», αυτή είναι η φιλοσοφία μας. Αγωνιζόμαστε για την πλήρη ισότητα ανδρών και γυναικών. Είμαστε ενάντια στην απαγόρευση της μαντίλας και ενάντια στην επιβολή της. Έχω πολλές φίλες που δεν φορούν μαντίλα…»

Η μαντίλα είναι πολιτικό σύμβολο για σας;

Χαϊσέ: «η απαγόρευση τη μετέτρεψε σε πολιτικό σύμβολο»

Η γνώμη σας για τις γυναίκες που διαδήλωσαν εναντίον σας;

Νεσλιχάν: «Την ημέρα της διαδήλωσης έτυχε να περάσω κοντά. Έπεσα πάνω σε μια παρέα γυναικών που πήγαιναν στη διαδήλωση. Μια από αυτές με κοίταξε άγρια και ούρλιαξε: «σκοτώστε τους απολίτιστους!». Η απολίτιστη ήμουν εγώ… Επειδή πιστεύω στον Θεό και φοράω μαντίλα… Επειδή θέλω να μορφωθώ, να δουλέψω, επειδή υπερασπίζομαι τα ατομικά μου δικαιώματα, τα δικαιώματα των Κούρδων, των Αρμενίων, των Ελλήνων, των Εβραίων, των γκέι και των λεσβιών…»

***
Τις αποχαιρετώ. Η κυρία Μπενλί και η Νεσλιχάν μου δίνουν το χέρι. Η Χαϊσέ και η Φατμά αρνούνται, εφαρμόζοντας κατά γράμμα το κοράνι. Βγαίνω από το γραφείο. Παίρνω το μετρό. Στον έλεγχο εισιτηρίων αστυνομικοί με ανιχνευτές εκρηκτικών κάνουν σωματικό έλεγχο στους επιβάτες. Ο φόβος για βόμβες από το PKK… Βγαίνω από την αμαξοστοιχία και «πέφτω» πάνω σε μια κοπέλα που παίζει τσέλο. Κάθομαι και την παρατηρώ, καθώς παίζει παθιασμένα και γεμίζει με υπέροχους ήχους το υπόγειο του μετρό.

Δίπλα της, η φωτογραφία της πρώτης γυναίκας που κυκλοφόρησε στην Πόλη χωρίς την ισλαμική μαντίλα. Μου έρχεται στο νου η φράση της Φατμά Νεσιμπέ, μιας τουρκάλας φεμινίστριας, ειπωμένη πριν από έναν αιώνα: «Είμαστε στο κατώφλι μιας γυναικείας επανάστασης που δεν θα είναι αιματηρή όπως οι ανδρικές». Η κεμαλική «επανάσταση» ήταν αιματηρή και έχει φθάσει στα όριά της. Η επανάσταση της μαντίλας είναι αναίμακτη, άγνωστο όμως ποια είναι τα όριά της.


Προς τα πού βαδίζει η Τουρκία; Προς το πραξικόπημα ή τον ιστορικό συμβιβασμό στρατιωτικών και ισλαμιστών; Βγαίνω από το μετρό. Δίπλα μου ένα λεωφορείο. Ένα κοριτσάκι κολλημένο στο παράθυρο κοιτά τους περαστικούς. Από πίσω, το βλέμμα της μητέρας του, αγχωμένο και καχύποπτο, με συνοδεύει…



ΣΑΒΒΑΤΟ: 21 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007
www.tanea.gr

1 σχόλιο:

nandia masoura είπε...

δεν ξέρω πού τελικά μπορεί να φτάσει η αδιαλλαξία των ανθρώπων. Πώς ένα μη θεμα το αναγάγαμε με σπουδαίο, καθοριστικό της ταυτότητας θέμα. Νομίζω ότι κρατούσαμε για χρόνια μια ωρολογιακή βόμβα στα χέρια μας και ξαφνικα καποιος μας είπε : ενεργοποιείστε την . Κι εμείς τον ακούσαμε.
Ωραίο κείμενο,οπως πάντα
ριτσα μασουρα