Κυριακή, Οκτωβρίου 14, 2007

Το κορίτσι του «Σπούτνικ»

Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ, σύσσωμη, θυμήθηκε την περασμένη εβδομάδα τα 50 χρόνια από την εκτόξευση του «Σπούτνικ». Πριν από 50 χρόνια ο άνθρωπος κατάφερε επιτέλους να νικήσει τον νόμο της βαρύτητας. Άρχισε να ονειρεύεται ότι σύντομα θα αποικήσει το φεγγάρι και τον Άρη. Στη Μόσχα, ειδικά, την επέτειο τη θυμήθηκαν με ξεχωριστή νοσταλγία. (Ιδιαίτερα τώρα που ο Πούτιν έχει βαλθεί να ξανακάνει τη Ρωσία αυτοκρατορία). Εμείς, οι προερχόμενοι από το Ανατολικό Μπλοκ, το θυμόμαστε καλά το «Σπούτνικ». Στο μάθημα του μαρξισμού- λενινισμού κατείχε περίοπτη θέση. Εκείνη η μεταλλική σφαίρα ήταν το σύμβολο της νίκης τού «υπαρκτού σοσιαλισμού» ενάντια στη Δύση. «Γιατί ο κομμουνισμός», μας έλεγε ο καθηγητής, «δεν είναι ιδεολογία, είναι ακριβής επιστήμη. Τους αιμοβόρους καπιταλιστές, τον έκφυλο τρόπο ζωής τους, θα τους νικήσουμε με την ανάπτυξη της επιστήμης και την αφοσίωσή μας στα διδάγματα του Ηγέτη». Ως αλάθητη επιστήμη, λοιπόν, το σύστημά μας ήταν υπεράνω κάθε κριτικής. Την ώρα όμως που το «Σπούτνικ» αγκάλιαζε τα αστέρια, οι υπήκοοι του «υπαρκτού» φοβούνταν να μιλήσουν ελεύθερα ακόμη και στον γείτονά τους. Την ώρα που το «Σπούτνικ» ξεπερνούσε τα σύνορα της Γης, στους υπηκόους του «υπαρκτού» δεν επιτρεπόταν να περάσουν τα σύνορα της πατρίδας τους για να δουν τι υπάρχει δίπλα. Αυτή η κραυγαλέα αντίφαση έκανε το «επιστημονικό» οικοδόμημα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» να γκρεμιστεί, ξαφνικά, σαν χάρτινος πύργος. Οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονταν και τόσο να αγγίζουν τα άστρα. Ήθελαν προπαντός να περάσουν άφοβα, χωρίς να τους εκτελέσουν, τα σύνορα της δικής τους πατρίδας...
Το Μνημείο των Κατακτητών του Διαστήματος στη Μόσχα, αφιερωμένο στον «Σπούτνικ» και τους ήρωες του Διαστήματος

Τη δεκαετία του ΄60, στη Δύση, είχαν τους Βeatles. Εμείς, οι κάτοικοι του «υπαρκτού», είχαμε ένα θηλυκό σκυλί, ονόματι Λάικα. Η εικόνα της βρισκόταν παντού. Στα γραμματόσημα, τις καρτ ποστάλ, τα σχολικά βιβλία. Τη ζωγράφιζαν, συνήθως, δίπλα στο «Σπούτνικ», να κοιτά με βλέμμα αγέρωχο και άγρυπνο. Το επιβεβλημένο βλέμμα του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού». Το αληθινό της βλέμμα, όμως, είναι μελαγχολικό και ηττημένο. Σαν να γνωρίζει ήδη την ολέθρια κατάληξή της.

Η Λάικα ήταν ένα ανώνυμο αδέσποτο που περιπλανιόταν στους δρόμους της Μόσχας. Από εκεί τη μάζεψαν και την πήγαν στο Κέντρο Διαστημικών Ερευνών της ΕΣΣΔ για να την προετοιμάσουν για μια ειδική αποστολή στο Διάστημα. Έπρεπε να δουν οι επιστήμονες τι παθαίνει το σώμα όταν ο νόμος της βαρύτητας παύει να ισχύει. Έπειτα από γερή προπόνηση, στις 3 Νοεμβρίου του 1957, η Λάικα εκτοξεύτηκε στο Διάστημα με το διαστημόπλοιο «Σπούτνικ 2». Ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή. Η καρδιά της δεν άντεξε. Πέθανε από το άγχος και τον φόβο μερικές ώρες μετά την εκτόξευση. Έπειτα κάηκε μαζί με το μεταλλικό σκάφος εκεί επάνω, περικυκλωμένη από το σκοτάδι και τους διάττοντες αστέρες...

«Όσο πιο πολύ περνάει ο χρόνος τόσο πιο πολύ με πλημμυρίζουν οι τύψεις. Δεν γίναμε σοφότεροι από αυτή την αποστολή, για να δικαιολογήσουμε τον θάνατο της Λάικας», Ολέγ Γκαζένκο (υπεύθυνος της αποστολής του «Σπούτνικ 2»)

Εκατοντάδες ζώα πλήρωσαν ακριβά τον «πόλεμο των άστρων» των Σοβιετικών και των Αμερικανών. Οι Σοβιετικοί είχαν αδυναμία κυρίως στα σκυλιά. Οι Αμερικανοί στους πιθήκους. Ανύποπτοι χιμπαντζήδες βρέθηκαν, στα καλά καθούμενα, από την Αφρική στην έρημο του Αλαμογκόρντο, στο Νέο Μεξικό, όπου βρισκόταν το Κέντρο του Διαστημικού Προγράμματος των ΗΠΑ. Αρκετοί από αυτούς άφησαν εκεί την τελευταία τους πνοή. Συνήθως, τους ανέβαζαν σε διαστημικούς πυραύλους και τους εκτόξευαν προς τον ουρανό, χωρίς καμία ελπίδα σωτηρίας. Από την έρημο του Αλαμογκόρντο πέρασε και ο διάσημος πίθηκος Ηam. Τον έφεραν από το Καμερούν όταν ήταν τριών χρόνων. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ήταν πανέξυπνος και υπάκουος, δηλαδή ο ιδανικός τύπος για επικίνδυνες αποστολές. Ύστερα από γερή προπόνηση, ο Ηam εκτοξεύτηκε με διαστημικό πύραυλο τον Ιανουάριο του 1961. Οι επιστήμονες έπρεπε να διαπιστώσουν εάν θα πέθαινε ή όχι από το άγχος που προκαλεί το ταξίδι στο Διάστημα. Εκείνος επιβίωσε, αν και αντιμετώπισε χειρότερες συνθήκες από αυτές που αντιμετωπί- σει ο Σταλόνε στις χολιγουντιανές ταινίες του. Όταν προσγειώθηκε στη Γη ήταν τρομοκρατημένος. Δεν είχε όμως σημάδια αρρώστιας, αποδεικνύοντας έτσι ότι το ταξίδι στο Διάστημα δεν σκοτώνει.

Ο πίθηκος Ηam εν ώρα «μαθήματος»...
Ο Ηam έγινε μεγάλος σταρ στη συνέχεια. Έγινε πρωτοσέλιδο στο περιοδικό «Life Μagazine». Τον ζήλευαν ακόμη και τα αστέρια του Χόλιγουντ. Το 1963 απαλλάχθηκε από τα καθήκοντά του και κατέληξε σε ζωολογικό κήπο στην Ουάσιγκτον. Είχε γίνει όμως αντικοινωνικός. Δεν ήθελε να κάνει παρέα με κανέναν από τους υπόλοιπους χιμπαντζήδες. Για να τον μαλακώσουν του έφεραν θηλυκούς χιμπαντζήδες αλλά ούτε οι άγριες και εκλεκτές ορμές του έρωτα δεν τον συγκινούσαν πλέον. Πέθανε μοναχικός και θλιμμένος το 1983, σε ηλικία είκοσι επτά χρόνων. Τα οστά του φυλάσσονται σήμερα στο Μουσείο του Διαστήματος, στο Νέο Μεξικό...
Τα εκατοντάδες ζώα που πλήρωσαν με τη ζωή τους τον Ψυχρό Πόλεμο και τον «Πόλεμο των Άστρων», δεν είχαν ιδέα για τον ανταγωνισμό ανάμεσα στον κομμουνισμό και τον καπιταλισμό. Αλλά έτσι συμβαίνει συνήθως: τον πόλεμο τον πληρώνουν κυρίως εκείνοι που δεν έχουν καμία σχέση με αυτόν, είτε πρόκειται για ζώα είτε για ανθρώπους. Οι περισσότεροι από τους αγνώστους ήρωες του «Πολέμου των Άστρων» δεν είχαν καν τη τύχη της Λαϊκα. Εκείνη τουλάχιστον άφησε εποχή. Το όνομά της μπήκε στα σχολικά βιβλία. Έγινε ροκ τραγούδι. Έγινε αιτία να γραφτούν μυθιστορήματα. Έγινε μάρκα φωτογραφικής μηχανής. Ακόμα και άγαλμα έγινε. Στο Μνημείο των Κατακτητών του Διαστήματος στη Μόσχα το άγαλμά της φιγουράρει δίπλα σε εκείνο του Λένιν! Μεγαλύτερη τιμή δεν θα μπορούσε να φανταστεί ούτε η ίδια ούτε ολόκληρη η φυλή της. Ο αγαπημένος μου Ιάπωνας συγγραφέας, Χαρούκι Μουρακάμι, έγραψε ένα μυθιστόρημα που εμπνεύστηκε από τη περίπτωσή της. «Το κορίτσι του Σπούτνικ» το ονόμασε. Ο Μουρακάμι μετατρέπει το ταξίδι χωρίς επιστροφή της Λαϊκα σε μια αλληγορία για την αθεράπευτη ανθρώπινη μοναξιά και την ακαταμάχητη φθορά του ανθρωπίνου σώματος. Όσους ουρανούς και αν κατακτήσουμε εμείς οι άνθρωποι, μπροστά στον χρόνο είμαστε σαν τη Λαϊκα μέσα στη μεταλλική, ιπτάμενη, φυλακή της. «Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα.» γράφει ο Μουρακάμι «Είχαμε κάνει ένα υπέροχο ταξίδι μαζί, αλλά στο τέλος δεν ήμασταν παρά μοναχικά μεταλλικά σκάφη που χαράζαμε ο καθένας τη δική του τροχιά. Από μακριά μοιάζουμε ωραίοι, σαν διάττοντα αστέρια. Στην πραγματικότητα δεν είμαστε παρά όμηροι, κλεισμένοι ο καθένας στο κελί του χρόνου και του χώρου, χωρίς καμία πιθανότητα φυγής. Όταν οι τροχιές των δορυφόρων μας διασταυρώνονται, τα πρόσωπά μας συναντιούνται. Και ίσως, ποιος ξέρει, και οι ψυχές μας αγγίζονται. Αλλά αυτό δεν διαρκεί παρά μια στιγμή. Την μετέπειτα στιγμή, βρισκόμαστε πάλι στη δική μας απόλυτη μοναξιά. Μέχρι την ώρα που θα καούμε και θα γίνουμε το έσχατο μηδέν»…

7 σχόλια:

Ερμής είπε...

Καημένη Λάικα... :(

maria_pin είπε...

Γεια σου και πάλι Γκαζμέντ! Διαβάζω πάντα με ενδιαφέρον τα όσα γράφεις! Αυτό που φοβάμαι οτί είχε σαφώς παρανοήσει ο καθηγητής σου, είναι οτί ούτε η επιστήμη είναι αλάθητη: πόσες και πόσες θεωρίες δεν έχουν καταρεύσει "σαν χάρτινοι πύργοι". Αλήθεια, εσάς εκεί στην Αλβανία ρωσσικά σας μάθαιναν καθόλου? Εδώ σε μας στην Αγγλία, μαζευόμαστε με τις κυρίες στα playgroup με τα παιδιά και τα λέμε, και αν ξέρεις λίγα ρωσσικά, κουτσα-στραβά κάνεις κουβέντα με όλο το πρώην ανατολικό μπλοκ!

Απάντησέ μου σε παρακάλω, και αν δεις τον Observer της περασμένης Κυριακής, που έχει την Αλβανία σαν top exotic destination ( άσχετο με το θέμα, αλλά μια που τα λέμε..)

:)

Demo.k είπε...

Πολύ καλή η σελίδα σας! Την έχω ήδη επισυνάψει στις προτεινόμενες μου. Θα το εκτιμούσα αν ρίχνατε μια ματιά. Ευχαριστώ.

Αλεξάνδρα είπε...

Τη όμορφη η ανάρτησή σου. Μου άφησε μια μελαγχολία...
Σε διαβάζω καιρό, μα πολλές φορές δεν έχω λόγια να γράψω...

Οταν παλεύουν οι ελέφαντες, το χορτάρι είναι αυτό που υποφέρει λένε...

Τα λόγια του Μουρακάμι όμορφα, ζουμερά. Γι αυτό αν δεν μπορούμε να κάνουμε τη ζωή παράδεισο, ας μην την κάνουμε κόλαση...

Gazmend Kapllani είπε...

Κατ’αρχάς να σας ευχαριστήσω όλους για τα σχόλια και τα καλά λόγια. Maria_Pin στην Αλβανία, την εποχή που φοιτούσα εγώ στο σχολείο, τρεις ήταν οι ξένες γλώσσες που μαθαίναμε. Γαλλικά, Αγγλικά και Ρωσικά. Την εποχή της μεγάλης φιλίας του Ε. Χότζα με την Κίνα είχε ακουστεί ότι θα μπουν και τα κινέζικα. Τελικά δεν έγινε. Κατά τα άλλα οι μαθητές επέλεγαν οι ίδιοι ποια από τις τρεις γλώσσες ήθελαν να μάθουν. Το πρόβλημα ήταν ότι στη δεκαετία του ’80 κανείς δεν ήθελε να μάθει ρωσικά. Οι περισσότεροι εγγράφονταν στα αγγλικά και γαλλικά. Σε σχέση με τις ξένες γλώσσες υπήρχε ένα είδος ιεράρχησης. Αυτούς που μάθαιναν ρωσικά τους έβλεπαν ως παρακατιανούς, ως «επαρχιώτες», ως έξω από την εποχή τους. Στο Λύκειο που φοιτούσα εγώ, στο μάθημα των ρωσικών, κατέληγαν συνήθως εκείνοι που δεν είχαν μέσον και οι μαθητές με τη «κακή βιογραφία», ξεχωριστή τάξη μαθητών επειδή οι συγγενείς διώχνονταν από το καθεστώς! Βέβαια όχι με την θέλησή τους αλλά κατόπιν εντολής συνήθως, για να γεμίσουν τη τάξη. Είδαν κι αποείδαν πάντως και προς τη δεκαετία του ’80 τα ρωσικά ουσιαστικά καταργήθηκαν. Σήμερα, από όσο ξέρω την θέση τους την έχουν καταλάβει τα ιταλικά. Τα ελληνικά επίσης, εάν δεν κάνω λάθος, είναι γλώσσα επιλογής σε πολλά λύκεια της Αλβανίας. Αυτά για την ώρα. Ευχαριστώ για την ερώτηση γιατί θυμήθηκα τα παλαιά σε σχέση με τις ξένες γλώσσες…

maria_pin είπε...

Ευχαριστώ για την απάντηση! 'Ηταν πολύ διαφωτιστική!

herodot_2 είπε...

Ne artikullin tuaj interesant ka nje fraze qe ndonse ngjan si poetike shkencerisht eshte e gabuar ("njeriu mundi mbi gravitetin"). Perkundrazi ajo qe mund te thonim eshte se "njeriu mesoi te fshehtat e gravitetit, eshte pikerisht graviteti ai qe sjell rrotullimin e satelitit perqark tokes".
nga herodot