Παρασκευή, Δεκεμβρίου 21, 2007

Όταν ο Οδυσσέας δεν νοσταλγεί την Ιθάκη


Μαθαίνω ότι οι Τσέχοι μετέφρασαν τελικά ένα από τα βιβλία του Κούντερα γραμμένα στα γαλλικά. Εάν οι πληροφορίες μου είναι σωστές, πρόκειται για το βιβλίο « Η Αθανασία». Εδώ και μερικά χρόνια ο Κούντερα δεν γράφει πια στα τσέχικα. Και γι΄ αυτόν τον λόγο οι συμπατριώτες του, του κρατούν κακία. Κάποιοι τον κατηγορούν ότι πρόδωσε τη μητρική γλώσσα. Άλλοι ότι δεν πάσχει από νοσταλγία για την πατρίδα του. Τώρα που είπα τη λέξη νοσταλγία, θέλω να μιλήσω για μια ιδιαίτερη πλευρά της. Είναι μεγάλος μπελάς, ξέρετε, το να βρίσκεσαι στη θέση του μετανάστη και να μη δείχνεις σημάδια νοσταλγίας για τη χώρα καταγωγής σου. Σε βλέπουν τουλάχιστον με καχυποψία. Αν είσαι μετανάστης και δηλώσεις ότι δεν πάσχεις από νοσταλγία, σοκάρεις και σκανδαλίζεις. Σε βλέπουν σαν έσχατη παραδοξολογία. Ο καθωσπρέπει μετανάστης πρέπει να καίγεται, οπωσδήποτε, από τον καημό της επιστροφής στην Ιθάκη. Όσοι έχουν διαβάσει την « Άγνοια» του Κούντερα θα θυμούνται την Ίρενα και τον εραστή της Γκούσταβ. Είναι και οι δύο μετανάστες στο Παρίσι. Η Ίρενα ήρθε στο Παρίσι από την Τσεχία. Εγκατέλειψε την Πράγα όταν εισέβαλαν εκεί τα σοβιετικά τανκς. Δούλεψε σκληρά για να μπορέσει να προσαρμοστεί στη νέα της πατρίδα. Ο Γκούσταβ είναι επιχειρηματίας και ήρθε στο Παρίσι από τη Σουηδία. Ο λόγος που εγκατέλειψε την πατρίδα του δεν ήταν ούτε η δικτατορία ούτε η ανέχεια. Απλά δεν χώνευε την πόλη όπου γεννήθηκε. Όταν το καθεστώς του «υπαρκτού» καταρρέει στην Τσεχία, ο Γκούσταβ είναι περιχαρής. Σκέφτεται ότι τώρα μπορούν μαζί με την Ίρενα να επισκεφθούν την Πράγα. «Είμαι ενθουσιασμένος που θα έρθω σε επαφή με την πόλη σου» της λέει. Και η Ίρενα απαντά: «Δεν είναι πια η πόλη μου η Πράγα». Ο Γκούσταβ σοκαρίστηκε. Οι Γάλλοι φίλοι της Ίρενα επίσης σοκάρονται όταν εκείνη κάνει δηλώσεις αυτού του τύπου. Τους εκπλήσσει το γεγονός που εκείνη, μια φτωχή Τσέχα πρόσφυγας, δεν πάσχει από νοσταλγία. Τον Γκούσταβ όμως, που είναι Σουηδός, κανείς δεν τον κοιτά στραβά επειδή δηλώνει ότι δεν θέλει να πατήσει το πόδι του στη πόλη όπου γεννήθηκε. Το αντίθετο, «όλοι τον επευφημούν σαν έναν συμπαθητικό Σκανδιναβό εξαιρετικά κοσμοπολίτη, που ξέχασε κιόλας πού έχει γεννηθεί». Ο Γκούσταβ είναι ο «τουρίστας» της υπόθεσης ας πούμε. Ως εκ τούτου, του επιτρέπονται οι ελεύθερες επιλογές. Η Ίρενα δεν είναι παρά μια φτωχή πρόσφυγας. Για να τη συμπαθούν, εκείνη πρέπει να είναι «μια νέα γυναίκα που υποφέρει εξόριστη από τη χώρα της». Για να τη συμπαθούν, εκείνη πρέπει να προκαλεί τον οίκτο. Από τη στιγμή που δεν θα προκαλεί πια τον οίκτο, αυτοί που τη συμπαθούν θα απομακρυνθούν. Θα πουν, ίσως, ότι είναι περίεργη και ύποπτη. Θα πουν, ίσως, ότι είναι και θρασύς. Το να δηλώσεις ότι δεν πάσχεις από νοσταλγία, αποτελεί μια πράξη επιλογής και ελευθερίας. Τέτοια πράγματα όμως ταιριάζουν στους «τουρίστες»: στον Σουηδό, στον Αυστραλό, στον Αμερικανό. Όχι στους Πακιστανούς, στους Αλβανούς, στους Ινδούς. Εκείνοι δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον αν μιλούν σαν κι εμάς, αν γράφουν σαν κι εμάς, αν επιλέγουν σαν κι εμάς. Δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον εάν δεν καίγονται από καημό και νοσταλγία.
Η ξενιτιά είναι ένα επικίνδυνο και επώδυνο ταξίδι. Μέσα στην τραγικότητά της υπάρχει και μια υπέροχη πλευρά: η συνάντηση με το άγνωστο. Υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν την επιστροφή στο γνωστό. Υπάρχουν άλλοι που αγαπούν το ταξίδι στο άγνωστο. Ο Οδυσσέας δεν βιάζεται πάντα να επιστρέψει στην Ιθάκη...

Ιnfo.Μίλαν Κούντερα, «Η άγνοια», Εκδ. Εστία. (Να σημειώσω την καταπληκτική μετάφραση του Γιάννη Χάρη)

11 σχόλια:

Domenica είπε...

Σας διαβάζω καιρό αλλά σήμερα δεν κρατήθηκα: το αγαπημένο μου μπλογκ σκέφτομαι κάθε που διαβάζω ένα κείμενο...κάθε φορά η ίδια σκέψη!

να είστε καλά!!!

ritsmas είπε...

Δεν ξέρω πολλά για την έννοια της ξενητιάς. Δεν συναντήθηκα ποτέ μαζί της. Περιστασιακά ισως και ταξιδιωτικά για μεγαλο χρονικό διάστημα. Αλλά τίποτα δεν μου έκανε κλικ για να συνειδητοποιήσω τη σημασία της.
Το βιβλιο Αγνοια σκοπεύω να το ...αποκτήσω, ελπιζω να με κατακτήσει./
ευχες γι αυτές τις μερες
ριτς

valandis είπε...

Eχεις δίκαιο περί ξενητιάς...
Εγώ σαν Ελληνας μετανάστης τρίτης γενιάς στην Γερμανία, ανυπομονώ να τελειώσω το σχολείο και να επιστρέψω στην Ελλάδα για να σπουδάσω και να περάσω την υπόλοιπή μου ζωη στην πατρίδα μου...

Roufa Tav Gosou & Mimi Lass είπε...

Emeis pali 8ewrhtikws eimaste metanastes mhdenikhs genias, alla h kumatosunarthsh mas paramenei aplwmenh pera apo ta sunora, xarh se aeroplana, trena, kai baporia. Opote den 8a xarakthrizame thn empeiria mas 3enitemo. Metakomish, mallon.

As poume oti h Irena htan 3enitemenh, giati gia kamposa xronia de mporouse na gurisei. Sumpasxoume, in any case. Oute emeis 8a afhname pote to Parisi gia thn Praga!

Gia kati sto pio Masogeiako tou, isws. Kalh tuxh loipon sto Valanti kai na mas grafei.

Κώστας Ανδρονικάκης είπε...

Εξαιρετικό κείμενο. Με την άδειά σας έβαλα link στο ιστολόγιό μου, ώστε να το διαβάσουν κι άλλοι.

vasilis73 είπε...

όπως πάντα άλλο ένα θαυμάσιο κείμενο!!
να είστε καλά!!

Ανώνυμος είπε...

Ο Βαλάντης, όταν έρθει να ζήσει στην υπέροχη (για διακοπές) Ελλάδα θα δεις για πότε θα γυρήσει ξανα στην Γερμανία. Η Ελλάδα είναι μια θαυμάσια χώρα αλλά της λειπουν στοιχιώδη πράγματα που στις υπόλοιπες ευρωπαικές χώρες θεωρούνται δεδομένα.
Συγκλονιστικό βιβλίο η Άγνοια.

Λάμπρος Τσουκνίδας είπε...

Μια όμορφη εγγραφή, για άλλη μια φορά. Η Άγνοια είναι ένα συγκλονιστικό βιβλίο για έναν επιπλέον λόγο: μου είχε θυμίσει πόση νοσταλγία νιώθω για την ξενιτειά όπου έζησα πιτσιρίκι (έτυχε νάναι η Ρώμη, οπότε...) -και δεν απλή νοσταλγία για την παιδική ηλικία... Υπ' αυτή την έννοια, καταλαβαίνω πολύ καλά τι λέτε -άλλωστε την Ιθάκη την κουβαλάμε μέσα μας, και δεν είναι αναγκαστικά αυτή που έτυχε να μας δώσουν... Χρόνια σας καλά και δημιουργικά.

Ανώνυμος είπε...

pershendetje Gazi. Drejt ke shkruar
Ardi Stefa

ardi stefa είπε...

Drejt e ke shkruar Gazi.
Ardi Stefa

ardi stefa είπε...

Pershendetje Gazi!
Nuk e di pse kete fund viti me shkeputet copa- copa mesazhi qe te dergoj per shkrimin.
E ke shkruar drejt. Te njejten gje kam shkruar perpara disa vitesh dhe me anatemuan.
Megjithese ndiej nostalgji, i perkas asaj kategorie qe krahas nostalgjise kerkon edhe udhetimin, te panjohuren, kerkesen per te pasur "perzgjedhjet" e lira ne gjithçka. Nuk e di se ne cilen kategori duhet te vazhdoj te jem, ose ciles kategori preferoj te jem. Ne ate te nostalgjise, qe ka interes per te tjeret (qe ndoshta me shohin si specie eksperimenti), apo ne kategorine e atyre qe nuk jane te infektuar nga semundja e nostalgjise (edhe ketu besoj se perseri do të jem specie eksperimenti).
gjithsesi pershendetje.
Ardi Stefa