Τρίτη, Ιανουαρίου 30, 2007

Βιβλία με ονοματεπώνυμο

Σάββατο πρωί. Χτυπάει το κινητό μου. Ακούω τη φωνή μιας πολύ ευγενικής κυρίας. «Ο κύριος Καπλάνι;». «Ναι, ο ίδιος». «Κύριε Καπλάνι, η εταιρεία μας αποφάσισε να σας απονείμει το πρώτο βραβείο». Πρόκειται για κάποια «εταιρεία μεταφραστών της ελληνικής λογοτεχνίας». Τα χάνω λίγο. «Βραβείο; Για ποιον λόγο;». «Για τη μετάφραση του βιβλίου σας, "Μικρό Ημερολόγιο Συνόρων" στα ελληνικά». «Σοβαρά; Μα εγώ το βιβλίο το έγραψα στα ελληνικά. Στην πρώτη σελίδα γράφει "σύγχρονη ελληνική πεζογραφία"». Η κυρία σιωπά. Νιώθει αμήχανη. Με ευχαριστεί για τη διευκρίνιση. Τέλος συνομιλίας. Πάει το βραβείο... Εγώ έχω μείνει και δεν ξέρω εάν πρέπει να νιώθω ευγνωμοσύνη ή να βάλω τα γέλια. Ίσως να γελάσω καλύτερα. Τρυφερά και ειρωνικά, θα έλεγε ο ποιητής. Πώς τους ήρθε η ιδέα ότι μετέφρασα το βιβλίο μου; Ίσως το θεώρησαν αυτονόητο. Τι άλλο καλύτερο μπορεί να κάνει ένας μετανάστης, παρά να μεταφράσει ένα βιβλίο; Έστω και το δικό του. Δεν γίνεται να το έχει γράψει απ' ευθείας στα ελληνικά...
Δύο ημέρες μετά, με παίρνει τηλέφωνο ο φίλος μου ο Κώστας. «Πήγα προχθές να ζητήσω το βιβλίο σου σε κάποια από τα μεγάλα βιβλιοπωλεία», μου λέει. «Έψαχνα και δεν το έβρισκα. Ρώτησα τελικά και τότε μου εξήγησαν ότι το έχουν στην ξένη λογοτεχνία. "Μα γιατί;", τους ρώτησα "το βιβλίο έχει γραφτεί στα ελληνικά. Σύγχρονη ελληνική πεζογραφία είναι". "Δεν έχει σημασία", απάντησαν οι βιβλιοπώλες, "εμείς βλέπουμε τα ονοματεπώνυμα. Και αυτό δεν είναι ελληνικό όνομα, είναι ξένο"». Αυτό το είδος ετεροφυλίας με συγκινεί. Με ταράζει, θα έλεγα. Αν και σε αυτή την περίπτωση ίσως να με κολακεύει κιόλας. Γιατί, εδώ που τα λέμε, άλλο πράγμα είναι να στέκεσαι ακόμα και δίπλα σε εξαίρετους Έλληνες λογοτέχνες και άλλο πράγμα να στέκεσαι δίπλα στον Μπόρχες, τον Τρούμαν Καπότε ή τον Πάτρικ Ζίσκιντ. Έτσι δεν είναι;
Πάντως - σκέφτομαι πάλι - σύμφωνα με αυτή τη λογική, τον Ταχάρ Μπεν Τζελούν οι Γάλλοι βιβλιοπώλες έπρεπε να τον βάλουν στην αραβική λογοτεχνία. Τον ελληνικής καταγωγής Άρη Φιορέτο, οι Σουηδοί έπρεπε να τον έχουν στην ξένη λογοτεχνία, αν και γράφει στα σουηδικά. Και οι Αμερικανοί, τον Τζορτζ Πελεκάνος έπρεπε να τον βάλουν στη λογοτεχνία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, μάλλον. Αλλά αυτοί οι ετεροφάγοι, αντί να κοιτάνε την προέλευση των ονοματεπωνύμων, όπως κάνουν οι συγκεκριμένοι Έλληνες βιβλιοπώλες, τους κρίνουν βάσει της γλώσσας στην οποία γράφουν. Και φαίνεται πως ανοίγουν και διαβάζουν και την πρώτη σελίδα των βιβλίων, για να καταλάβουν περί τίνος πρόκειται. Αυτό, βέβαια, εντάσσεται σε εκείνο το κεφάλαιο που λέγεται «επαγγελματισμός». Αλλά ας μην ανοίξουμε και αυτό το θέμα τώρα...
Ας μείνουμε στην κατάταξη των βιβλίων βάσει του ονόματος. Γιατί; Γιατί εδώ υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα. Όχι μ' εμένα. Εγώ εντάξει είμαι, όπου και να με εντάσσουν. Το μόνο που ζητάω, είναι αυτό που ζητά ο κάθε λογοτέχνης: έμπνευση για να γράψει καλά. Υπάρχει όμως κάποιο πρόβλημα με τη δεύτερη γενιά των μεταναστών. Για τα παιδιά που γεννήθηκαν και μεγαλώνουν εδώ στην Ελλάδα. Μερικά από αυτά, που φέρουν «μη ελληνικά» ονόματα - όπως Ιλίρα, Εμία, Τίτι, Νεσίμ, Ζαχίντ -, ίσως αποφασίσουν μια μέρα να γίνουν συγγραφείς. Και ίσως, κάποια από αυτά, καταφέρουν να γράψουν ωραία βιβλία. Στα ελληνικά προφανώς. Αυτούς, λοιπόν, που θα τους εντάσσουν; Στην ξένη λογοτεχνία; Και τι πρέπει να κάνουν για να «μπουν» στα ράφια της ελληνικής λογοτεχνίας; Να αλλάξουν τα ονοματεπώνυμά τους; Καλύτερα δεν θα ήταν να αλλάξουν τρόπο ταξινόμησης και σκέψης οι βιβλιοπώλες; Οι καιροί αλλάζουν, ας αλλάξουν λιγάκι κι αυτοί. Τουλάχιστον αυτοί...
ΤΑ ΝΕΑ , 30/01/2007

Τρίτη, Ιανουαρίου 16, 2007

Οι ζωές των άλλων

Είδα τις «Ζωές των άλλων». Την εξαιρετική γερμανική ταινία που μιλά για τη ζωή στον άλλοτε «σοσιαλιστικό παράδεισο» του Ανατολικού Βερολίνου. Οι ζωές των άλλων. Οι δικές μας. Τους χαρακτήρες που έβλεπα, τους έχω γνωρίσει. Στη σταλινική Αλβανία. Τα ίδια πρόσωπα. Η ίδια ηλιθιότητα. Η ίδια αισθητική...
Όλα αυτά τα καθεστώτα, όπου υπήρχαν και όπου ακόμα επιβιώνουν (Κούβα και Βόρεια Κορέα), εφάρμοσαν και εφαρμόζουν τις ίδιες μεθόδους. Απόλυτη δουλοπρέπεια απέναντι στην εξουσία, κατάδοση των άλλων, «στρατόπεδα αναμόρφωσης» των εχθρών. Οι εχθροί ειδικά δεν είχαν τελειωμό. Μας το έλεγαν οι Γραμματείς του Κόμματος από την Α' Δημοτικού: «Ο εχθρός βρίσκεται παντού. Το νερό κοιμάται. Ο εχθρός δεν κοιμάται»...
Μεγαλώνοντας ανακαλύπταμε ότι οι Γραμματείς είχαν δίκαιο. Ο εχθρός ήταν πραγματικά παντού. Ήταν ο γείτονάς μας. Δεν του φαινόταν. Ερχόταν η Ασφάλεια τα μεσάνυχτα και τον έπαιρνε. Έβλεπα τους γονείς μου, στο σκοτάδι να προσπαθούν να δουν κρυφά από το παράθυρο. Το πρόσωπό τους είχε ασπρίσει. Έμοιαζαν με νεκρούς υπνοβάτες. Η συμφορά είχε πέσει δίπλα. Ποτέ δεν ήσουν σίγουρος ότι το άλλο βράδυ δεν ήταν η σειρά σου.
Τι έκανε ο γείτονας; Έγραφε παράξενους ποιητικούς στίχους, είπαν. Όχι σύμφωνα με τις οδηγίες του Κόμματος και του Οδηγητή. Και κάπου, κάποτε, σε κάποιον, είχε εκφράσει την επιθυμία να πάει να δει πώς ζουν οι άνθρωποι στην καπιταλιστική, βάρβαρη Δύση. Αρκετά για να θεωρηθεί «πράκτορας του αμερικανικού ιμπεριαλισμού». Καταδικάστηκε με είκοσι χρόνια φυλακή. Ήταν μόνον είκοσι τριών χρόνων ο γείτονάς μου. Έπειτα από μία εβδομάδα η Ασφάλεια επέστρεψε. Αυτήν τη φορά για να εξορίσει τα μέλη της οικογένειας του «εχθρού». Και οι γονείς μου έτρεμαν ξανά. Το χειρότερο πράγμα που μπορεί να σου συμβεί ως παιδί είναι να δεις τους γονείς σου τόσο τρομαγμένους, που να μοιάζουν με ανθρωπάκια...
Έπειτα από μερικούς μήνες ήρθε η σειρά του πατέρα τού καλύτερου φίλου μου. Ουδείς ήξερε τι είχε κάνει. Το μόνο γνωστό ήταν ότι τον κάρφωσε η ίδια η γυναίκα του. Η οποία, έπειτα από δύο εβδομάδες, αυτοκτόνησε. Και πάλι οι γονείς μου τρομαγμένοι, να με συμβουλεύουν να μην κάνω παρέα πια με τον φίλο μου γιατί είναι μερικά επικίνδυνα πράγματα που θα τα καταλάβω μόνο όταν μεγαλώσω...
Κι όταν μεγαλώνεις, μαθαίνεις ότι στον «σοσιαλιστικό παράδεισο» η κατάδοση είναι τρόπος ζωής. Ανεβαίνεις επαγγελματικά και κομματικά. Στο Κόμμα δεν φθάνουν οι πράκτορες για να επιτηρήσει την κάθε ύποπτη σκέψη, χειρονομία, φαντασίωση. Γι' αυτό η γενικευμένη υποκίνηση της ανθρώπινης φαυλότητας. Καρφώνεις κάποιον, κάνεις πέρα έναν αντίπαλο. Καρφώνεις κάποιον, εξασφαλίζεις τη «σωτηρία» σου. Καλύτερα αυτός στη φυλακή παρά εσύ. Όλοι εναντίον όλων. Ο γείτονας καρφώνει τον γείτονα, ο συνάδελφος τον συνάδελφο, ο κερατωμένος τον γκόμενο της γυναίκας του, η σύζυγος τον σύζυγο και το αντίστροφο. Όλοι φακελωμένοι. Δεν υπάρχει τέλος. Στα δέκα σου μαθαίνεις ότι οι τοίχοι έχουν αυτιά. Στα δώδεκά σου βλέπεις με δυσπιστία τους συμμαθητές σου. Στα δεκατέσσερα τους συγγενείς σου. Στα δεκαοκτώ, ίσως, τους γονείς σου.
Ολόκληρες γενιές ανθρώπων, θαμμένες, στους «σοσιαλιστικούς παραδείσους». Στον «παράδεισο» της συντριβής του ατόμου. Στον «παράδεισο» των Γραμματέων του Κόμματος, του χαφιεδισμού, των στρατοπέδων. Οι ζωές των άλλων. Οι δικές μας. Που όταν τις αφηγούμαστε, καμιά φορά, ενοχλούμε το ιδεολογικό βόλεμα όσων δεν θέλουν να δουν, να ακούσουν, να μάθουν. Σε τελευταία ανάλυση, οι ζωές είναι των άλλων. Δεν είναι δικές τους... Άσε που, εδώ που τα λέμε, ποιος ξέρει εάν αυτός ο σκηνοθέτης, ο Φλόριαν Χένκελ, δεν είναι πράκτορας των Αμερικανών και του ιμπεριαλισμού; Κρίμα που δεν υπάρχει πια το Κόμμα να τον καρφώσουμε...
ΤΑ ΝΕΑ , 16/01/2007
Info: DAS LEBEN DER ANDEREN
Γερμανική ταινία σε σκηνοθεσία Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ, με τους: Ούλριχ Μίχε, Μαρτίνα Γκέντεκ, Σεμπάστιαν Κοχ, Ούλριχ Τούκουρ.

Τρίτη, Ιανουαρίου 09, 2007

Σαράγιεβο, αγάπη μου!


Χθες το βράδυ πήγα σινεμά. Είδα το «Σαράγιεβο, αγάπη μου». Ένα αριστούργημα. Αλλά δεν θα γράψω γι’αυτό. Σε κάποιο σημείο της ταινίας, η μάνα (Έσμα) αποκαλύπτει στην έφηβη κόρη της, την Σάρα, το τραγικό μυστικό. Ότι εκείνη δεν είναι η κόρη ενός σαχίντ (σ.σ. Βόσνιος μουσουλμάνος μάρτυρας του πολέμου), που σκοτώθηκε στη πρώτη γραμμή του πολέμου. Είναι το «προϊόν» ενός βιασμού, σε ένα από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου τα «παλικάρια» των Μιλόσεβιτς, Μλάντις και Κάρατζιτς, έκλειναν τις Βόσνιες μουσουλμάνες και τις βίαζαν ομαδικά.

«Άκου εδώ λοιπόν, είσαι το μπάσταρδο του Τσετσένου» - λέει η Έσμα, σε μια στιγμή σύγκρουσης, στην κόρη της, που θέλει να μάθει οπωσδήποτε την πραγματική ιστορία του πατέρα της.

«Του Τσετσένου;» - ακούω έναν κύριο να ψυθιρίζει δίπλα μου. «Μα, τι σχέση έχουν οι Τσετσένοι με την Βοσνία;» ρωτά την φίλη του…

Πράγματι, οι Τσετσένοι δεν έχουν καμία σχέση με την Βοσνία. Ούτε με την ταινία. Απλά, ο μεταφραστής παραποίησε την φράση. Η μετάφραση στην υπηρεσία της παραποίησης της αλήθειας; Γιατί, μη μου πείτε, ότι κοτζάμ μεταφραστής, που ξέρει σλάβικα, δεν κατάλαβε αυτό που κατάλαβα εγώ που δεν ξέρω. Θα ήθελα πολύ να τον ρωτήσω, γιατί το έκανε αυτό; Και σκοπεύω να το κάνω τις επόμενες ημέρες.

Για να αποκαταστήσουμε τα πράγματα όμως, η σωστή μετάφραση είναι:
«Άκου εδώ λοιπόν, είσαι το μπάσταρδο του τσέτνικ (σ.σ. Σέρβος εθνικιστής)»

Όλο αυτό, με γύρισε κάποια χρόνια πίσω, στην Αλβανία του Ενβέρ Χότζα, όπου συχνά παραποιούσαν τα κείμενα , για να περάσουν στον κόσμο αυτά που ήθελαν. Ή για να είναι «politically correct» με τα μεγάλα, υστερικά ψέματα του καθεστώτος...

Δεν μπορώ να σας κρύψω ότι ένιωσα αηδία…


Info:

«Σαράγιεβο Σ’αγαπώ». Πρωτότυπος τίτλος, Grbavica
Σκηνοθεσία Γιασμίλα Σμπάνιτς. Χρυσή 'Αρκτος Φεστιβάλ Βερολίνου 2006.

Προβάλλεται στον κινηματογράφο ΑΛΦΑΒΙΛ. Μαυρομιχάλη 168, 2106460521. Πεμ. - Τετ.: 19.00/ 21.00/ 23.00

Το σενάριο της ταινίας της Γιασμίλα Σμπάνιτς είχε κερδίσει το 2003 το βραβείο του Balkan Fund (οργανωμένος απο το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης). Περισσότερα στα αγγλικά εδώ:
http://www.bridge-mag.com/magazine/index.php?option=com_content&task=view&id=127&Itemid=31

Μια συνέντευξη της Γιασμίλα Σμπάνιτς στο Αθηνόραμα
http://www.athinorama.gr/cinema/articles/default.asp?i=1578&c=giasmila

Η ταινία στο berlinale: http://www.berlinale.de/en/programm/berlinale_programm/datenblatt.php?film_id=20060133

Το επίσημο web site του Σαράγιεβο
http://www.sarajevo.ba/en/




Παρασκευή, Ιανουαρίου 05, 2007

Οικολογία και σεξουαλική τρομοκρατία

Ο "δράστης" αυτού του καταπληκτικού σκίτσου είναι ο Μανώλης Βασιλάκης. Ναι, ναι, αυτός της "Μάστιγας του Θεού"...
Έκλεισε άσχημα η χρονιά. Με εικόνες εκτελεστών, αγχόνη και πτώματα. Βλέποντας κρεμάλες όμως, δεν προσέξαμε ότι δίπλα μας κάποιοι πανηγύριζαν. Ωραία και ανθρώπινα. Βούλγαροι και Ρουμάνοι πανηγύριζαν, γιατί από την πρώτη Ιανουαρίου είναι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα χρόνια της «βαλκανικής ορφάνιας» είναι πλέον πίσω τους. Τι προσφέρει στους Βούλγαρους και τους Ρουμάνους η Ε.Ε.; Πρώτα από όλα αξιοπρέπεια. Έπειτα, το όνειρο και την προοπτική να καταναλώσουν, όπως καταναλώνουν οι Έλληνες, οι Ιταλοί, οι Άγγλοι, οι Γερμανοί.
Είπα τη λέξη κλειδί: «κατανάλωση». Το ιταλικό περιοδικό «L'Espresso», στην τελευταία του έκδοση του 2006, ζήτησε από τον γνωστό μας Ουμπέρτο Έκο, να βρει ένα θέμα ικανό να ταρακουνήσει τις συνειδήσεις των αναγνωστών. Και αυτός επέλεξε την κατανάλωση και την οικολογία. Όταν καταναλώνεις με τους ρυθμούς που καταναλώνουν οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί, λέει ο Έκο, τότε ισχύει το: «Καταναλώνω άρα καταστρέφω τον κόσμο».
Και, σας παρακαλώ, μη νομίζετε πως μια τέτοια διαπίστωση αποτελεί ρομαντική ανοησία. Στηρίζεται σε εγκυρότατες επιστημονικές έρευνες. Για να μη χάσουμε χρόνο, σκεφτείτε μόνο το εξής: εάν οι Κινέζοι κατανάλωναν χαρτί υγείας όπως εμείς, στην Ευρώπη και την Αμερική, τότε θα έπρεπε να καταστραφεί όλος ο Αμαζόνιος. Σας αρέσει αυτή η προοπτική; Και τι θα κάνουμε για να τους εμποδίσουμε να το κάνουν; Εμπάργκο στα φθηνά κινέζικα προϊόντα; Ή θα τους πείσουμε να σκουπιστούν με φύλλα σκανδαλοθηρικών εφημερίδων που διαφημίζουν τη ζωή πλουσίων και νεόπλουτων; Κοντολογίς, ενώ κατηγορούμε αόριστα τις πολυεθνικές ότι δεν αφήνουν στην ησυχία της την τρύπα του όζοντος, η αλήθεια είναι ότι στην καταστροφή του πλανήτη συμβάλλουμε όλοι. Με μεγάλο ενθουσιασμό μάλιστα. Η τρύπα του όζοντος μεγαλώνει, γιατί όλοι εμείς οι καταναλωτές, την σκαλίζουμε κάθε μέρα με το δακτυλάκι μας...
Τι μπορεί να γίνει; Ο Έκο είναι απαισιόδοξος. Για να γίνει κάτι, πρέπει να θυσιάσουμε γερά κομμάτια της ευημερίας μας. Κανείς όμως δεν είναι διατεθειμένος να θυσιάσει το shopping therapy, το τελευταίο μοντέλο του Ι.Χ., το SUV, το DVD, το Big Mac του. Ξαφνικά ο καθηγητής διαβλέπει μια λύση. Κάπου άκουσε, λέει, ότι σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, η ατμοσφαιρική ρύπανση «υπονομεύει» το μέγεθος... του πέους. Εκτός του μεγέθους όμως, που αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για την ανδρική αξιοπρέπεια, το φαινόμενο αφορά άμεσα την υγεία και την αναπαραγωγή του είδους, αφού η ρύπανση ευνοεί την ανάπτυξη καρκινογόνων νοσημάτων, εκεί στην σφόδρα ευαίσθητη ζώνη του κορμιού μας. Ο Έκο λοιπόν προτείνει να διαδοθούν όσο γίνεται περισσότερο τα ευρήματα αυτής της έρευνας. Ακόμα και ο Μπους ίσως ξανασκεφτεί το Πρωτόκολλο του Κιότο, εάν μάθει ότι κινδυνεύει ο ανδρισμός του.
Για να σώσουμε τον πλανήτη, πρέπει να ανατρέξουμε στον Φρόιντ. Και να θυμηθούμε ότι πάνω από κάθε ηθική, κοσμική ή θρησκευτική, πάνω από κάθε ειρηνισμό και κάθε «αγάπα τον πλησίον σου», η επικρατέστερη ανθρώπινη «αξία» παραμένει η σεξουαλική επίδοση. (Αρκεί να ρίξετε μια ματιά στο e-mail σας: πείτε μου, πόσες διαφημίσεις για Viagra λαμβάνετε κάθε μέρα;). Ίσως, καταλήγει ο Έκο, εάν διαδοθεί η είδηση ότι, από την καταστροφή του περιβάλλοντος δεν κινδυνεύουν μόνο οι πολικές αρκούδες αλλά και το πουλί μας (μετά συγχωρήσεως!), τότε, πιθανόν, να δούμε την ανάδυση ενός μαζικού οικολογικού κινήματος. Εδώ που φθάσαμε, για να σώσουμε τη Μητέρα Γη, δεν μας μένει παρά αυτό το είδος σεξουαλικής τρομοκρατίας... Αλλιώς, ας ζητήσουμε κάπου αλλού την σωτηρία. Περιμένοντας νέα από τον δορυφόρο Corot, μήπως και βρει εκεί ψηλά κάτι, που να μοιάζει στη Γη μας... Καλή αναμονή, Καλή Χρονιά και καλά ψώνια σε όλους μας...
ΤΑ ΝΕΑ , 02/01/2007