Τρίτη, Φεβρουαρίου 27, 2007

Δεν αφορά μόνο τον Αρμπάν

Ο Αρμπάν ήρθε σε ηλικία δώδεκα χρόνων στην Ελλάδα. Κάποτε μου είχε αφηγηθεί τα εξής: «Γεννήθηκα στο Ρουμπίκ, στη Βόρεια Αλβανία. Έφυγα δώδεκα χρόνων και πέρασα παράνομα τα ελληνοαλβανικά σύνορα παρέα με τον πατέρα μου. Ήταν χειμώνας του 1993. Έπρεπε να σώσουμε το μάτι μου. Στην Αλβανία δεν είχαμε καμία πιθανότητα. Μόλις περάσαμε τα σύνορα, πέσαμε πάνω σε ελληνική στρατιωτική περίπολο. Ο πατέρας μου προσπαθούσε να εξηγήσει στους φαντάρους ότι πέρασε τα σύνορα για να σώσει το μάτι μου. Ο αξιωματικός το κατάλαβε και έδωσε εντολή να μη μας πειράξουν. Μας πλησίασε και μας έδωσε λεφτά για το ταξί. Τότε κατάλαβα ότι η ξενιτιά είναι σαν τη ζαριά και η ζωή δεν είναι ασπρόμαυρη. Δούλεψα με τον πατέρα μου στο Μαυροχώρι, δώδεκα ώρες την ημέρα στα χωράφια για να μαζέψουμε λεφτά για την εγχείρηση. Τα πρώτα ελληνικά γράμματα τα έμαθα από τα κασόνια που γεμίζαμε με πατάτες. Το πρώτο ελληνικό νοσοκομείο που γνώρισα ήταν το ΑΧΕΠΑ, στη Θεσσαλονίκη. Οι γιατροί μού έσωσαν το μάτι και μ' έκαναν να αγαπήσω αυτήν τη χώρα. Ήρθαμε στην Αθήνα το 1996. Μπήκα στο Λύκειο. Οι τύποι με τα φαρδιά παντελόνια ήταν ελάχιστοι τότε. Έγινα ένας από αυτούς γιατί με ερέθιζε ο ήχος της ραπ... Στις 15 Ιανουαρίου του 1999 με συνέλαβαν με την κατηγορία ότι έριξα μολότοφ σε αστυνομικό των ΜΑΤ κατά τη διάρκεια μιας μαθητικής διαδήλωσης. Μέχρι τότε είχα γνωρίσει την Ελλάδα που σου βάζει το μάτι. Ξαφνικά γνώρισα την Ελλάδα που σου βγάζει το μάτι...».

Από εκείνη την ημέρα η ζωή του Αρμπάν έγινε μια κόλαση. Κακοποίηση στα κελιά. Επί χρόνια να σύρεται στα δικαστήρια. Τρεις φορές τον καταδίκασαν. Παρά το γεγονός ότι οι μαρτυρίες υπέρ της αθωότητάς του ήταν συντριπτικές. Έπρεπε παράλληλα να κάνει άλλη εγχείρηση για να σώσει το μάτι του: οι αστυνομικοί που τον συνέλαβαν έδειχναν ιδιαίτερη αδυναμία στο αρρωστημένο μάτι του. Και μια τέτοια εγχείρηση ήταν πανάκριβη. Φανταστείτε λοιπόν ένα παιδί που στα δεκαεπτά του περνά όλα αυτά. Φανταστείτε για λίγο και τους γονείς του. Μορφωμένοι άνθρωποι και οι δύο, που για να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον στα παιδιά τους χτυπούσαν δωδεκάωρα σε οικοδομές και καθάριζαν σπίτια. Επί χρόνια ζούσαν έναν εφιάλτη δίχως τέλος. Καταστράφηκαν οικονομικά. Και ποιο ήταν το «σφάλμα» του Αρμπάν; Προφανώς, η καταγωγή του. Προχθές ήρθε η δικαίωση. Δυστυχώς όχι από τα ελληνικά, αλλά από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια...

Ο Αρμπάν δεν έχει ανάγκη υπεράσπισης. Έχει ο ίδιος φωνή. Είναι έξυπνος και εξαίρετος ομιλητής. Ξέρει να γοητεύει το ακροατήριό του. Έχουμε όμως εμείς ανάγκη να σκεφτούμε και να ξανασκεφτούμε την περίπτωσή του. Ο Αρμπάν είναι ένα χαρισματικό και ταλαντούχο παιδί. Μιλά αξιοζήλευτα ελληνικά. Κοντολογίς, είναι ο ιδανικός μετανάστης. Μια χώρα θα έπρεπε να θεωρεί τον εαυτό της τυχερό που έχει τέτοιους μετανάστες. Είναι ο μετανάστης που δεν αρνείται την ένταξη, αλλά την ποθεί. Και όμως τον Αρμπάν τον έβαλαν ή προσπάθησαν να τον βάλουν απέναντι. Όπως έβαλαν απέναντι και τον Τσενάι. Όπως βάζουν απέναντι και τα παιδιά που γεννιούνται στην Ελλάδα και δεν τους δίδεται ούτε ένα πιστοποιητικό γέννησης. Παιδιά που θεωρούν τους εαυτούς τους Έλληνες και στα δεκαοκτώ τους ανακαλύπτουν ότι το ελληνικό κράτος τα θεωρεί εντελώς ξένα: σαν να ήρθαν μόλις χθες. Είναι η περίπτωση της Τίτι, που «χόρευε» προχθές στο εξώφυλλο του «Ταχυδρόμου». Όταν βάζουμε όμως απέναντι παιδιά όπως τον Αρμπάν, τον Τσέναι, την Τίτι, πώς μπορούμε να μιλήσουμε άραγε για ένταξη των μεταναστών; Είναι ένα ερώτημα που πρέπει να σκεφτούμε και να συζητήσουμε ψύχραιμα και σοβαρά. Αλλιώς και δυστυχώς, αύριο, ενδεχομένως να 'ναι αργά...

ΤΑ ΝΕΑ , 27/02/2007

Σάββατο, Φεβρουαρίου 24, 2007

Μαύρος γάτος, αυτός ο αποδιοπομπαίος τράγος

«Η γάτα δεν προσφέρει υπηρεσίες. Η γάτα προσφέρει τον εαυτό της. Φυσικά και απαιτεί φροντίδα και προστασία. Κανείς δεν προσφέρει την αγάπη του δωρεάν» - Ουίλιαμ Μπάροουζ


ΡΙΧΝΩ ΜΙΑ ματιά στο ημερολόγιο των εορτών που πέρασαν. Άγιος Βαλεντίνος. Αποκριές. Η ημέρα της γάτας. Τη Δευτέρα που μας πέρασε ήταν η ημέρα της γάτας. Της αξίζει και με το παραπάνω μία ημέρα τον χρόνο. Βρείτε μου άλλο ζωντανό που να έχει απασχολήσει τόσο έντονα τη συλλογική φαντασία της ανθρωπότητας. Δεν υπάρχει εποχή όπου οι γάτες να μην άφησαν τα «νύχια» τους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τις λάτρευαν. Πενθούσαν την απώλεια μιας γάτας ξυρίζοντας τα φρύδια τους. Οι Ρωμαίοι, επίσης τις θαύμαζαν. Από τους τελευταίους, άλλωστε, πήραμε και τη σημερινή ονομασία: catus. Δεν τις θαύμαζαν, βέβαια, όλοι οι Ρωμαίοι. Ο Ιούλιος Καίσαρας, παραδείγματος χάριν, μισούσε τις γάτες. Θεωρούσε ολέθριο σημάδι το να δει μπροστά του κάποια γάτα πριν από τη μάχη. Απο όσα ξέρω και ο Μέγας Αλέξανδρος τις μισούσε. Ο Ναπολέων το ίδιο. Στα χρόνια της κυριαρχίας του, οι γάτες ορίστηκαν διά νόμου ως «άψυχα αντικείμενα». Φαίνεται πως οι γάτες δεν είχαν ποτέ καλές σχέσεις με τους στρατηγούς και τους πολεμοχαρείς. Ιδού μια καλή ιδέα για τους ειρηνιστές: να βάλουν γάτες και γάτους στις σημαίες τους...

Γάτα - θεά. Μούμια από αρχαίο αιγυπτιακό τάφο


Ούτε με τους θρησκόληπτους και τους φανατικούς είχαν καλές σχέσεις οι γάτες. Πώς να είχαν, άλλωστε; Είναι ανεξάρτητες, ερωτικές, περίεργες. Η ανεξαρτησία, ο ερωτισμός και η περιέργεια είναι εξ ορισμού εχθροί του φανατισμού. Τον Μεσαίωνα, όταν η Ιερά Εξέταση βρισκόταν στο απόγειό της, οι γάτες έζησαν την πιο οδυνηρή εμπειρία της μακραίωνης ιστορίας τους. Τόσο πολύ, που εάν είχαν τη δυνατότητα να σχηματίσουν συλλόγους, όπως εμείς οι άνθρωποι, θα έπρεπε κανονικά να ζητήσουν γερές αποζημιώσεις για τις φοβερές διώξεις που υπέστησαν. Ο μαύρος γάτος, ιδιαίτερα, δοκίμασε στο πετσί του όλη την ανθρώπινη αγριότητα και ηλιθιότητα. Για τους ιερείς, εκείνος συμβόλιζε το σκοτάδι και τον πειρασμό του Διαβόλου που απομακρύνει τον χριστιανό από τον σωστό δρόμο της πίστης. Τον έχρισαν συγγενή του Σατανά. Τον κατηγόρησαν ότι συμμετείχε σε μυστικά όργια παρέα με τον Διάβολο. Το 1561 έγινε ολόκληρο δικαστήριο, όπου κάποιες γυναίκες κατηγορήθηκαν ως μάγισσες που είχαν μετατραπεί σε γάτες, ώστε να συμμετέχουν σε σατανικά όργια. Το δικαστήριο αποφάσισε να στείλει ζωντανές στην πυρά τις γυναίκες, μαζί με τις γάτες τους. Οι γάτες έγιναν ο εσωτερικός εχθρός της κοινωνίας, ο τέλειος αποδιοπομπαίος τράγος της εποχής. Ο λαός, έτσι και αλλιώς, χρειάζεται πάντα κάποιον αποδιοπομπαίο τράγο, για να ρίξει πάνω του τις ενοχές και τις φοβίες.

Δεν ήταν όμως μόνο το κυνήγι των μαγισσών. Σε πολλές πόλεις της Δυτικής Ευρώπης, οι οποίες σήμερα καυχιούνται για τον ορθολογισμό τους, τη Σαρακοστή διοργάνωναν τελετές όπου έκαιγαν και παλούκωναν ζωντανές χιλιάδες γάτες. Ύστερα, ο καθένας έπαιρνε μια χούφτα από τη στάχτη τους και την σκόρπιζε στα χωράφια του, πιστεύοντας ότι ξορκίζει τη συμφορά και τις επιδημίες. Μέχρι τον 18ο αιώνα, οι Γάλλοι βασιλείς συμμετείχαν ενεργά σε τέτοιες τελετές. Τα βάσανα του μαύρου γάτου και των υπόλοιπων γατιών τελείωσαν οριστικά την εποχή του Διαφωτισμού. Τότε ανατράπηκαν όλα.

Οι γάτες αποκαταστάθηκαν και απέκτησαν τη θέση τους στη σπιτική εστία. Κατέκτησαν τους πάντες και τα πάντα. Οι μεγάλοι ποιητές τούς αφιέρωσαν εμπνευσμένους στίχους. «Οι γάτες, γλυκές και δυνατές, υπερηφάνεια του σπιτιού, φίλες της επιστήμης και της ηδονής», έγραφε ο Μποντλέρ. Οι ζωγράφοι τούς αφιέρωσαν μερικούς από τους καλύτερους πίνακές τους. Και πιο πέρα, την εποχή του θεάματος, οι γάτες έγιναν διάσημο μιούζικαλ. Στην εποχή των blogs έγιναν γνωστοί μπλόγκερς...

Όσο για τον μαύρο γάτο, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, αυτός σήμερα θεωρείται star. Ένα ενθαρρυντικό μήνυμα για όλους τους αποδιοπομπαίους τράγους. Όποιοι και αν είναι. Όπου και αν βρίσκονται. Κάποτε, θά 'ρθει άσπρη μέρα και γι' αυτούς...

«Το τουρνέ του μαύρου γάτου». Ένας από τους πολλούς διάσημους πίνακες και πόστερ που ο Γάλλος ζωγράφος Τhιophile-Alexandre Steinlen (1859-1923) αφιέρωσε στις γάτες. Ο Steinlen απαθανάτισε τις γάτες της Πόλης του Φωτός - σε μια εποχή, βέβαια, που είχαν πάψει οριστικά οι διώξεις εναντίον τους

Το τεστ των SS

ΓΙΑ ΝΑ ΜΥΗΘΕΙ ένας ναζί στις ανώτερες βαθμίδες των SS, έπρεπε να βγάλει τα μάτια μιας κατοικίδιας γάτας που την είχε ταΐσει και φροντίσει για έναν μήνα. Όποιος περνούσε με επιτυχία το «τεστ της γάτας», αποδείκνυε πως δεν έπασχε από το σύνδρομο του οίκτου. Ότι ήταν πανέτοιμος να κάψει ζωντανούς τους εχθρούς της άριας φυλής, χωρίς να κινδυνεύει από το βάρος των τύψεων... Στα καθεστώτα του υπαρκτού Σοσιαλισμού, οι γάτες θεωρούνταν πιο κοντά στα «αστικά γούστα». Τα σκυλιά, αντίθετα, γνώριζαν μεγάλες δόξες. Ο λεγόμενος «σκύλος των συνόρων», που φύλαγε τα σύνορα ώστε να μην αποδράσει κανείς από τον «σοσιαλιστικό παράδεισο», έγινε κατά κάποιον τρόπο η «σοσιαλιστική» εκδοχή του Ράμπο. Εδώ θα ταίριαζαν τα λόγια του Ουίλιαμ Μπάροουζ: «Δεν μισώ τους σκύλους. Μισώ όμως αυτό που κατάντησε ο άνθρωπος τον καλύτερο φίλο του ανθρώπου».

Οι γάτες κηρύχθηκαν ανεπιθύμητες, τελευταίως, στη Σαουδική Αραβία. Η Muttawa (ισλαμική Αστυνομία), διαπίστωσε πέρσι τον Σεπτέμβριο ότι «πολλοί νέοι Σαουδάραβες αγοράζουν γάτες». Κάτι τέτοιο κρίθηκε επιβλαβές για την πίστη στον Αλλάχ, επειδή οι γάτες θεωρήθηκαν ως «δυτικότροπες»! Γι' αυτό τον λόγο κηρύχθηκαν persona non grata και απαγορεύθηκε η αγοραπωλησία τους στην ιερή γη της Σαουδικής Αραβίας. Αλλά το είπαμε ήδη, οι γάτες δεν τα πήγαιναν ποτέ καλά με στρατηγούς, πολεμοχαρείς και θρησκόληπτους. Παράδειγμα, λοιπόν, οι γάτες! Τό 'χει πει άλλωστε και ο Κοκτό: «Ο άνθρωπος είναι πολιτισμένος, στον βαθμό που ξέρει να κατανοήσει τη γάτα»...

INFO

* Τόμας Έλιοτ, Οι γάτες, Ερμείας

* Ουίλιαμ Μπάροουζ, Η γάτα μέσα μας, Απόπειρα

* http: //doncat.blogspot.com/

(Ο γάτος Don φιλοξενεί τον Νίκο Δήμου στο blog του)


ΤΑ ΝΕΑ , 24/02/2007


Τρίτη, Φεβρουαρίου 20, 2007

Το φάντασμα της βροχής


Ένα
φάντασμα πλανάται πάνω από τον κόσμο: το φάντασμα της βροχής. Δεν βρέχει πια. Και όταν βρέχει, είναι με το σταγονόμετρο. Φαίνεται πως ο ουρανός τσιγκουνεύεται να μας στείλει ένα από τα πιο πολύτιμα στοιχεία για τη ζωή στον πλανήτη μας. Ή, ακόμα χειρότερα, μας κάνει πλάκα και μας δουλεύει κανονικά. Στέλνει τη βροχή εκεί όπου δεν ανθίζει τίποτα και τη στερεί από εκεί όπου τη χρειάζονται πιο πολύ. Τη στέλνει π.χ. στην έρημο και δεν τη στέλνει στη Μυτιλήνη, όπου οι αγρότες φοβούνται για τις ελαίες τους. (Παρεμπιπτόντως, η φραπελιά έκανε θραύση την ίδια στιγμή που οι ελαίες μαραίνονταν από την ανομβρία. Αυτό, πώς και δεν το πρόσεξε κανείς;). Και πιο πέρα όμως, μακριά από μας, τα ίδια και χειρότερα. Στην Κίνα, το νερό του Κίτρινου Ποταμού (Χουάγκ Χε Ο Χουγάγκ Χο) έχει αρχίσει να λιγοστεύει σημαντικά. Στην Ινδία, ο ποταμός Γάγγης (το όνομα του οποίου τόσες και τόσες γενιές αναγνωστών έμαθαν απ' έξω διαβάζοντας το Κάμα Σούτρα) έχει καταντήσει ρυάκι που με τα χίλια ζόρια φθάνει μέχρι τη θάλασσα.
Ο ουρανός, λοιπόν, αρνείται να μας στείλει βροχές. Οι άνθρωποι όμως συνεχίζουν να καταναλώνουν νερό με τρόπο φοβερά άνισο. Ενώ στα μέρη μας το νερό το χρησιμοποιούμε ακόμα και για να πλένουμε το αυτοκίνητό μας (κατευθείαν από το μπαλκόνι μερικές φορές), στην Αφρική κάθε 20 δευτερόλεπτα πεθαίνει ένα παιδί λόγω της δίψας και του μολυσμένου νερού. Σε όλο τον κόσμο, ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση στο πόσιμο νερό. Έπειτα από λίγες δεκαετίες, οι προβλέψεις λένε ότι ο αριθμός των παιδιών που θα πεθαίνουν κάθε δευτερόλεπτο μπορεί να φθάσει τα 200. Ενώ οι ανήλικοι θα αφανίζονται από τους λιμούς που θα προκαλούνται λόγω της ανομβρίας. Οι αλλαγές στο κλίμα είναι τέτοιες, που ακόμα και στα μέρη μας, σε μερικές δεκαετίες, ενδέχεται να πούμε το νερό νεράκι.

Και μη μου πείτε ότι όλα αυτά είναι κόλπα των δήθεν ειδικών ώστε να σκορπούν τον πανικό. Εάν δεν σας πείθει η ανομβρία που παραδέρνει τον πλανήτη μας, δείτε τότε πώς κινδυνεύουν οι ομπρέλες να «αποξηρανθούν» στα σπίτια μας. Κινδυνεύουμε να τις χρησιμοποιήσουμε απλώς ως παρασόλι, όπως οι Ιάπωνες τουρίστες που σκαρφαλώνουν το καλοκαίρι προς την Ακρόπολη. Έτσι και αλλιώς, η λέξη ομπρέλα από τη λατινική λέξη όμπρα (ombra) προέρχεται, που σημαίνει σκιά. Στην αρχαία Ρώμη τη χρησιμοποιούσαν ως παρασόλι οι πλούσιες Ρωμαίες στο Colosseum, ενώ διασκέδαζαν βλέποντας τα λιοντάρια να σπαράσσουν στην αρένα τους σκλάβους. Και τον Μεσαίωνα, επίσης, ως παρασόλι τη χρησιμοποιούσαν οι δόγηδες της Φλωρεντίας. Μόνο την εποχή του Διαφωτισμού η ομπρέλα έγινε αυτό που είναι σήμερα: τη χρησιμοποιούσε ο λαός για να προστατευθεί απο τη βροχή. Όπως πάμε όμως, με ανομβρίες και ξηρασίες, κινδυνεύουμε να γυρίζουμε πίσω, στα χρόνια πριν από τον Διαφωτισμό. Δυστυχώς και σε αυτό το θέμα κινδυνεύουμε να πάμε «πίσω ολοταχώς»...

Γι' αυτό, ξεχάστε τους ύμνους για τον ήλιο. Αυτό που χρειαζόμαστε επειγόντως είναι ένα μανιφέστο για τη βροχή. Ας ευχηθούμε ότι σύντομα οι ομπρέλες θα εγκαταλείψουν τις σκοτεινές γωνίες και θα «αμοληθούν» στους δρόμους. Δεν έχουμε τίποτα να χάσουμε, παρά την ανομβρία και τη δίψα μας. «Ομπρέλες όλου του κόσμου ενωθείτε!». Υπό τους στίχους που τραγουδά ο Μανώλης Μητσιάς «Μίλα μου σαν τη βροχή, απ' το βράδυ ώς το πρωί». Ή και υπό τους ήχους και στοίχους του μεγάλου Γάλλου τραγουδοποιού Τζορτζ Μπρασάν «Μίλα μου για τη βροχή, όχι πια για τον καλό καιρό/ Ο καλός καιρός με αηδιάζει και με κάνει να τρίζω τα δόντια/ ο ξάστερος ουρανός με εξοργίζει, πλέον»...

ΤΑ ΝΕΑ , 20/02/2007

Σάββατο, Φεβρουαρίου 10, 2007

Σήματα καπνού και φονταμενταλισμού


«Το τσιγάρο είναι η τελειότερη μορφή μιας τέλειας απόλαυσης: σύντομη, έντονη και που σε αφήνει πάντα ανικανοποίητο» - Όσκαρ Ουάιλντ


ΕΙΝΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ ΒΡΑΔΥ και θέλω να πάω στη Γλυφάδα. Οδός Ζήνωνος. Ψάχνω για ταξί. Το βρίσκω. Μπαίνω μέσα. Ο ταξιτζής καπνίζει. Έχω πονοκέφαλο και ο καπνός με ενοχλεί. Παρ' όλα αυτά δεν λέω τίποτα. Περιμένω να τελειώσει το τσιγάρο. Το τελειώνει. Δεν περνάνε ούτε δυο λεπτά όμως και ετοιμάζεται να καπνίσει δεύτερο. Του λέω ότι ο καπνός με ενοχλεί. Με κοιτά λοξά και δεν το ανάβει. «Γίναμε αμερικανάκια» τον ακούω να ψιθυρίζει. Από περιέργεια βλέπω τη μάρκα των τσιγάρων: Marlboro...
Κάποιες φορές οι συμπτώσεις είναι εκπληκτικές. Ταξί, καπνός και οδός Ζήνωνος. Θυμήθηκα εκείνη τη στιγμή τον Ζήνωνα. Τον χαρακτήρα που έπλασε ο Ιταλός συγγραφέας Ίταλο Σβέβο στο βιβλίο του «Η συνείδηση του Ζήνωνα». Όλη τη ζωή του πάλευε o Ζήνων να κόψει το τσιγάρο. «Το τσιγάρο έχει μια γεύση πιο έντονη μόνο όταν είναι το τελευταίο», λέει. «Και τα άλλα τσιγάρα διαθέτουν μια ιδιαίτερη γεύση, λιγότερη έντονη όμως. Το τελευταίο αποκτά την έντονη γεύση του χάρη στο αίσθημα της νίκης πάνω στον εαυτό σου και την ελπίδα ενός μέλλοντος γεμάτο δύναμη και υγεία». Η αρρώστια του τελευταίου τσιγάρου. Ο Ζήνων πίστευε ότι εάν κόψει το τσιγάρο, θα καταφέρει να γίνει καλός πατέρας, άψογος σύζυγος, επιτυχημένος επαγγελματίας. Αλλά το ραντεβού με την ιστορία αναβάλλεται πάντα. Το τελευταίο τσιγάρο δεν είναι ποτέ τελευταίο. Μέχρι που καταλαβαίνει ότι, ίσως, αγάπησε τόσο πολύ το τσιγάρο, για να ρίξει πάνω του το φταίξιμο για τις αποτυχίες του. Το τσιγάρο είναι απλά ο αποδιοπομπαίος τράγος της ζωής του...





Ο Σβέβο έγραψε τον «Ζήνωνα» το 1923. Τότε που ο Μουσολίνι μόλις είχε πάρει τα ηνία της εξουσίας. Οι φασίστες αντιπαθούσαν το τσιγάρο. Το θεωρούσαν «αστικό βίτσιο». Ούτε ο Μουσολίνι, ούτε ο Φράνκο, ούτε ο Χίτλερ κάπνιζαν. Μάλιστα ήταν η ναζιστική Γερμανία που πρώτη κήρυξε ανελέητο πόλεμο στο κάπνισμα. Το κύριο σύνθημα της αντικαπνιστικής εκστρατείας ήταν: «Το σώμα σου ανήκει στον Führer και στο Έθνος». Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα ο εαυτός σου δεν ανήκει ποτέ σε σένα. Ανήκει στον Ηγέτη, στο Κόμμα, στο Έθνος. Ήταν στο Γ' Ράιχ που το τσιγάρο θεωρήθηκε ως η κύρια αιτία του καρκίνου και καθιερώθηκε για πρώτη φορά ο όρος «παθητικό κάπνισμα». «Στο σπίτι μου απαγορεύεται η είσοδος στους καπνιστές» έγραφε ο Χίτλερ. Γι' αυτό, στα παράνομα πάρτι που διοργάνωναν οι νέοι στη Γερμανία, η κύρια εκδήλωση αντίστασης στα ναζιστικά γούστα, εκτός από το άκουσμα της τζαζ, ήταν το κάπνισμα.
Μία από τις αμέτρητες αντικαπνιστικές αφίσες στη ναζιστική Γερμανία. Από πάνω το «Κεφάλαιο του Καπνού». Από κάτω πεταμένα «η υγεία του λαού, η δύναμη για εργασία και οι εθνικοί στόχοι». Στο Γ' Ράιχ το κάπνισμα εθεωρείτο «αστικό βίτσιο» και «πνευμονολογικός αυνανισμός»
Όσο για την Αριστερά, εκείνη φαίνεται πως είχε μεγάλη αδυναμία στο ντουμάνι. Ο Μαρξ έλεγε ότι «το "Κεφάλαιο" δεν θα μου αποπληρώσει ούτε τα τσιγάρα που κάπνιζα γράφοντάς το». Ο Ένγκελς ήταν φανατικός καπνιστής. Η Ρωσική Επανάσταση δε ήταν τυλιγμένη σε ένα σύννεφο από καπνό τσιγάρων. Για να το καταλάβει κανείς, αρκεί να διαβάσει τη σκηνή της συνέλευσης των Σοβιέτ στο βιβλίο «Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» του Τζον Ριντ. Μια από τις σπάνιες ανθρώπινες χειρονομίες του Στάλιν, που λάτρευε την πίπα του, ήταν το ότι επέτρεπε το κάπνισμα στα γκουλάγκ. Για τους φυλακισμένους το τσιγάρο είναι πάντα ένα νησί απόλαυσης σε μια θάλασσα αηδίας. Ο Μάο κάπνιζε επίσης σαν φουγάρο. Δεν ξέρουμε εάν επέτρεπε και αυτός το κάπνισμα στα δικά του γκουλάγκ. Και ο κύκλος κλείνει με τον Τσε και τον Κάστρο και τα περίφημα cohiba τους. Σήμερα, αφού οι ουτοπίες της Αριστεράς έγιναν καπνός και άφησαν πίσω τόνους στάχτης, Δεξιά και Αριστερά συγκλίνουν και στο αντικαπνιστικό πνεύμα. Ως μια επιπλέον ένδειξη άραγε ότι η εποχή που ζούμε είναι γενικώς άκαπνη;
Ας γυρίσω όμως ξανά στον Ζήνωνα του Σβέβο. Σε αυτόν τον αντιήρωα που αγαπά και συνάμα μισεί το τσιγάρο. Τις προάλλες, στην πόλη Ostenda, στο Βέλγιο, οι καπνιστές φοιτητές μιας Ιατρικής Σχολής, αναγκάστηκαν από τη διεύθυνση να βάζουν ένα διακριτικό καρτελάκι στο πέτο τους. Ήταν το σκίτσο ενός κατεστραμμένου πνεύμονα. Από κάτω έγραφε: «Οι πνεύμονές μου θα γίνουν έτσι». Ένας καπνιστής που δεν υπολογίζει την ύπαρξη των άλλων σε εκνευρίζει. Ο υγειονομικός φονταμενταλισμός σε φοβίζει. Το κάπνισμα βλάπτει την υγεία. Καμία αντίρρηση. Αλλά μόνο τα ολοκληρωτικά καθεστώτα αναλαμβάνουν να «σώσουν» τους ανθρώπους από τις «αδυναμίες» τους. Και σε τελευταία ανάλυση, εάν το κάπνισμα είναι τόσο επικίνδυνο, γιατί δεν το απαγορεύουν να τελειώσουμε;
Όπως πάμε, σε λίγο, οι καπνιστές θα θεωρούνται κάτι σαν τους λεπρούς τον Μεσαίωνα. Ένας κόσμος όμως που θα αποτελείται μόνο από μη καπνιστές, μη χοντρούς, χορτοφάγους, παρθένες και μη αμαρτωλούς θα ήταν ακόμα πιο θλιβερός από τον σημερινό. «Σε τελευταία ανάλυση, η ζωή δεν μπορεί να θεωρηθεί αρρώστια, επειδή πονάει», λέει ο Ζήνων. Και πιθανόν να έχει δίκαιο. Όσο για τα άλλα, δηλαδή τη σχέση της πολιτικής με το κάπνισμα, είτε ο Χίτλερ που το μισούσε είτε ο Στάλιν που το λάτρευε, στρατόπεδα συγκέντρωσης και στάχτες άφησαν και οι δυο πίσω τους...

Info
Ίταλο Σβέβο, Η συνείδηση του Ζήνωνα, Εξάντας
Victor Kernian, Tabacco: Α history, Hutchinson Radius
Robert Proctor, The Nazi War on Cancer, Princeton University Press

ΤΑ ΝΕΑ , 10/02/2007