Σκόπια: ίσοι αλλά (σχεδόν) χωρισμένοι...

Το όνομα της πόλης των Σκοπίων στην οθωμανική περίοδο ήταν «ΟυσΚούπ». Σημαίνει «παλαιά χύτρα». Μια ονομασία που περιγράφει την πανσπερμία εθνοτήτων και πολιτισμών που ανακατεύονταν σε αυτή την πόλη.

Η ΠΟΛΗ των Σκοπίων καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά το 1963 από τον σεισμό. Στον παλαιό σταθμό του τρένου, σαν φάντασμα της φοβερής καταστροφής, το ρολόι δείχνει πάντα 5 και 17 λεπτά. Τα Σκόπια ξαναχτίστηκαν τότε, το αποτέλεσμα όμως είναι μάλλον αποθαρρυντικό. Τα Σκόπια μού φάνηκαν μια βαρετή πόλη, που συνδυάζει το βαλκανικό χάος με την αισθητική του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Πίσω από την πλάτη της πόλης υπάρχουν λόφοι. Και πάνω στους λόφους ένας τεράστιος σταυρός που προσπαθεί να υπερτονίζει την χριστιανική ορθόδοξη ταυτότητα των Σλαβομακεδόνων. Ο σταυρός, καθώς ανάβει την νύχτα και φωτίζει, προσφέρει ένα σπάνιο κιτς θέαμα που μετατρέπεται σε σουρεαλιστικό, κάθε φορά που από πάνω του «κρέμεται» το μισοφέγγαρο στον ουρανό...

Από τον καταστροφικό σεισμό του 1963 σώθηκε ένα από τα σύμβολα της πόλης. Η πέτρινη γέφυρα πάνω στον ποταμό Αξιό (Βαρδάρη), χτισμένη τον 15ο αιώνα. Οι τουριστικοί οδηγοί γράφουν πως ενώνει την καινούργια με την νέα πόλη. Οι ταξιτζήδες, εάν είναι Σλαβομακεδόνες, πιθανόν να σας πουν ότι συνδέει την «ευρωπαϊκή πλευρά» με την «αλβανική πλευρά» των Σκοπίων. Κατοικημένη από Σλαβομακεδόνες η πρώτη, από Αλβανούς η δεύτερη. Πλούσια η πρώτη, φτωχή η δεύτερη. Με εκκλησίες η πρώτη, με τζαμιά η δεύτερη. Μοντέρνα η πρώτη, συντηρητική και με ισλαμικές μαντίλες η δεύτερη. Αν και δεν είναι ακριβώς έτσι, ο ποταμός Αξιός που τρέχει κάτω από την πέτρινη γέφυρα, αποτελεί πράγματι ένα άτυπο σύνορο που χωρίζει Αλβανούς και Σλαβομακεδόνες. Οι Αλβανοί, που αποτελούν περίπου το 22% των 550.000 κατοίκων της πόλης, μένουν κυρίως στην αριστερή όχθη του. Οι Σλαβομακεδόνες στη δεξιά. Ο χωρισμός αυτός δεν είναι σημερινός. Έτσι ήταν από παλαιά. Μόνο που έγινε πολύ πιο ορατός μετά το 2001 και την ένοπλη εξέγερση των Αλβανών που ζήτησαν να αναγνωριστούν όχι πια ως μειονότητα αλλά ως συστατικό στοιχείο του κράτους. Όλοι εδώ πέρα θυμούνται τον Ιούνιο του 2001, όταν οι ένοπλες συγκρούσεις απειλούσαν να απλωθούν μέσα στην πόλη. Τότε η πέτρινη γέφυρα νεκρώθηκε. Οι Αλβανοί δεν την περνούσαν για να πάνε στην άλλη πλευρά. Οι Σλαβομακεδόνες το ίδιο. Οι Σλαβομακεδόνες που είχαν καταστήματα και σπίτια στην «αλβανική πλευρά», την «Τσαρσί» (κάτι σαν το Μοναστηράκι των Σκοπίων), τα πούλησαν και έφυγαν. Τώρα, στα «σύνορα» της παλαιάς πόλης, δεσπόζει το άγαλμα του εθνικού ήρωα των Αλβανών, του Σκεντέρμπεη. Μαζί με την καθολική Μητέρα Τερέζα αποτελούν τους «εθνικούς σταρ» των Αλβανών και τονίζουν την διαφορά τους από τους Σλάβους. Όσο για τους τελευταίους, αυτή την περίοδο, έχουν πάθει κάτι σαν παράκρουση με τον Μεγαλέξανδρο και κάθε τι αρχαίο. Ακόμα και το γεγονός ότι ανακαλύφθηκε αρχαίος σκελετός καμηλοπάρδαλης στο έδαφος της Fyrom, έγινε η είδηση της ημέρας...

Σε σύγκριση όμως με τις άλλες Δημοκρατίες της πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας, η Fyrom τα πήγε πολύ καλύτερα. Υπήρχαν συγκρούσεις και νεκροί και εδώ, δεν υπήρχαν όμως σφαγές τύπου Βοσνίας και Κοσόβου. Εν μέρει γιατί οι Ευρωπαίοι, για πρώτη φορά από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, έπεσαν με τα μούτρα για να προλάβουν μια γενικότερη ανάφλεξη στην περιοχή. Εν μέρει γιατί Σλαβομακεδόνες και Αλβανοί κατάλαβαν ότι μπορούν να βγουν πιο κερδισμένοι από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων παρά από την κάννη των όπλων. Η ένταση πάντως παραμένει. Η «Συμφωνία της Οχρίδας», χάρη στην οποία αποφεύχθηκε ο πόλεμος, στην ουσία κάνει λόγο για ένα κράτος που θα αποτελείται από δύο λαούς. Αλλά η εφαρμογή της είναι δύσκολη. Τα σλαβομακεδονικά κόμματα κατηγορούν τους Αλβανούς ότι οδηγούν τη Fyrom στη διάλυση. Τα αλβανικά κόμματα κατηγορούν τους Σλαβομακεδόνες ότι θέλουν να βάλουν τους Αλβανούς στο περιθώριο.

Ενώ οι πολιτικοί ερίζουν, οι απλοί πολίτες πρέπει να τα βγάλουν πέρα με την φτώχεια και την ανεργία. «Αυτά είναι τα πραγματικά μας προβλήματα», μου λέει ο Μπόμπι Χρίστοφ. Ο Μπόμπι είναι ο πρώτος Σλαβομακεδόνας δημοσιογράφος που δούλεψε σε αλβανικό περιοδικό. «Ήταν ένα χρόνο μετά τον πόλεμο», αφηγείται ο Μπόμπι Χρίστοφ, «δεν έβρισκα αλλού δουλειά και πήγα στο "Lobby"». Επειδή δεν ήξερα αλβανικά, τα άρθρα μου τα μετέφραζαν». Τον ρωτάω πώς τον αντιμετώπιζαν οι φίλοι του. «Οι Σλαβομακεδόνες φίλοι μου παραξενεύονταν. Για να πω την αλήθεια οι Αλβανοί ζουν στον δικό τους κόσμο και οι Σλαβομακεδόνες το ίδιο». Σήμερα ο Μπόμπι εργάζεται ως δημοσιογράφος σε μια αλβανική τηλεόραση, την AlSat, η οποία έχει κάνει δυναμική εμφάνιση τελευταία στην αγορά. Το έξυπνο «κόλπο» της AlSat ήταν να κάνει ένα δίγλωσσο κανάλι, κάτι σαν το γαλλογερμανικό Arte. Και φαίνεται πως δικαιώνεται, γιατί εξασφαλίζει κοινό ανάμεσα σε Αλβανούς και Σλαβομακεδόνες. Και κοινό σημαίνει διαφημίσεις. «Μόνο η αγορά καταφέρνει να γκρεμίζει τα αόρατα σύνορα που μας χωρίζουν», λέει ο Μπόμπι. Στα γραφεία της AlSat συναντώ τον Ιβάν και τον Μουχάμεντ. Σλαβομακεδόνας ο πρώτος, Αλβανός ο δεύτερος. Ο Ιβάν μιλά αλβανικά και ο Μουχάμεντ σλαβομακεδόνικα. Μου λένε ότι οι ξένοι δημοσιογράφοι μεγεθύνουν τα προβλήματα ανάμεσα σε Σλάβους και Αλβανούς.

Ο Ιβάν (αριστερά), ο Μουχάμεντ (κέντρο) και ο Μπόμπι (δεξιά) στα στούντιο της AlSat. Δύο Σλαβομακεδόνες και ένας Αλβανός εργάζονται μαζί σε μια πόλη όπου καθετί το μεικτό υπάρχει με το σταγονόμετρο

Ρωτάω τον Μουχάμεντ εάν θα είχε πρόβλημα να παντρευτεί μια Σλάβα. «Ίσως να είχαν οι δικοί μου», απαντάει. Κάθε τι το μεικτό εδώ είναι με το σταγονόμετρο. Οι μεικτοί γάμοι. Οι μεικτές παρέες. Οι μεικτές σχολικές τάξεις. Σλάβοι και Αλβανοί διδάσκονται τα ίδια βιβλία αλλά σε χωριστά σχολεία, σε χωριστές γλώσσες. Κάποιες προσπάθειες που έγιναν πρόπερσι για τη δημιουργία μεικτών τάξεων, προκάλεσαν τη βίαια αντίδραση των Σλάβων μαθητών και γονέων. «Εμείς μοιάζουμε στο Βέλγιο, όπου Φλαμανδοί και γαλλόφωνοι ζουν χωριστά στην ίδια χώρα», λέει ο Ιβάν. Μόνο που το Βέλγιο δεν μαστίζεται από 38% ανεργία και οι Βέλγοι δεν παίρνουν 200 ευρώ μηνιαίο μισθό. Η φτώχεια και η ανεργία είναι οι καλύτεροι «μάνατζερ» της μισαλλοδοξίας. Μπορούν ανά πάσα στιγμή να μετατρέψουν το άτυπο σύνορο που χωρίζει τις δυο κοινότητες σε χαράκωμα...

Φεύγω από την AlSat. Καθώς το ταξί περνά μπροστά από το Πρωθυπουργικό Μέγαρο παρατηρώ τα αραδιασμένα αρχαία αγάλματα. Το πρωί δεν υπήρχαν. Απέναντί τους, πάνω στον λόφο, διακρίνεται ο τεράστιος σταυρός. Ο ταξιτζής προσπαθεί να μου εξηγήσει ότι εκεί κοντά θα γίνει το καζίνο της πόλης. Η μεταφορά μου φάνηκε εξαίσια και επώδυνη μαζί. Γιατί η ίδια η χώρα παίζει αυτή την στιγμή το μέλλον της κορόνα-γράμματα στη ρουλέτα της ιστορίας. Σε περίπτωση που τα πράγματα δεν πάνε καλά, δεν ξέρω ποιοι θα είναι οι κερδισμένοι. Οι ηττημένοι όμως θα είναι απλοί άνθρωποι που πιστεύουν σε ένα καλύτερο μέλλον. Άνθρωποι σαν τον Μπόμπι, τον Ιβάν, τον Μουχάμεντ...

ΤΑ ΝΕΑ , 31/03/2007