Τετάρτη, Δεκεμβρίου 26, 2007

Σαν βγεις στον πηγαιμό για τα Βαλκάνια...

ΕΤΟΙΜΑΖΩ ΤΗ ΒΑΛΙΤΣΑ ΜΟΥ. Η ετοιμασία μιας βαλίτσας για το ταξίδι, ειδικά όταν είναι επαγγελματικό, νομίζω ότι μπορεί να σου χρησιμεύσει σαν ένα πολύτιμο μίνι μάθημα ζωής. Μαθαίνεις το κυριότερο: ότι τα μικρά πράγματα είναι αυτά που σου τρώνε τον περισσότερο χρόνο. Τα μικρά πράγματα είναι αυτά που σου τρώνε τη ζωή τελικά. Τα μικρά πράγματα, αυτά που δεν πιάνουν χώρο, που δεν φωνάζουν, τα ασήμαντα, ας πούμε. Γι΄ αυτό σκέφτομαι μόλις γυρίσω από το ταξίδι να καταρτίσω μια λίστα με τα μικρά, ασήμαντα πράγματα, απαραίτητα για το ταξίδι. Επίσης, εκείνη τη στιγμή ορκίζομαι ξανά ότι την επόμενη φορά θα ετοιμάσω τη βαλίτσα μου εγκαίρως, όχι την τελευταία στιγμή πάντως. Και σκέφτομαι ότι αυτό το κόλπο της τελευταίας στιγμής πρέπει να είναι ένα παν-βαλκανικό χαρακτηριστικό. Κληρονομιά σαφώς της έλλειψης σοβαρού προγραμματισμού. Και της υπερεκτίμησης των δυνατοτήτων μας, ίσως. Νομίζουμε πάντα εμείς οι Βαλκάνιοι ότι είμαστε οι πιο ταχείς και ότι έχουμε πάντα περισσότερο χρόνο στη διάθεσή μας.

Να επιλέξω ένα βιβλίο. Πίσω στη βαλίτσα μου. Αφού τα τακτοποιώ όλα και συνειδητοποιώ ότι έχω αργήσει πάρα πολύ, σκέφτομαι να επιλέξω και ένα βιβλίο να πάρω μαζί μου, να διαβάσω. Ή να ξαναδιαβάσω. Το ξέρω ότι ποτέ στο ταξίδι δεν βρίσκω τον χρόνο να διαβάσω αλλά έτσι από συνήθεια, δεν ξέρω... Ρίχνω μια γρήγορη ματιά, σχεδόν λαχανιασμένη, στη βιβλιοθήκη. Βλέπω την Ιστορία των Βαλκανίων του Μαζάουερ. Το προσπερνάω. Ξεφυλλίζω γρήγορα ένα βιβλίο που πρέπει να έχει κυκλοφορήσει σχετικά πρόσφατα από τις Εκδόσεις Κέδρος. «Ο αμαρτωλός των Βαλκανίων» λέγεται, του Βούλγαρου συγγραφέα Ντιμίτερ Κίρκοφ. Δίπλα του πάλι ένα βιβλίο του «Κέδρου»: «Κι Εσύ Έλληνας ρε»; του Βασίλη Χριστόπουλου. «Το Παλάτι των ονείρων» του Κανταρέ πιο πέρα. Ένα βιβλίο που μπαίνει με αριστουργηματικό τρόπο μέσα στους εφιαλτικούς διαδρόμους της τυραννίας. Κατάλληλο για ανάγνωση όταν ταξιδεύεις στα Βαλκάνια. Γιατί η ιστορία των Βαλκανίων είναι γεμάτη τυράννους. Και όταν παράγεις τόσους πολλούς τυράννους, πώς να μην παράγεις και πολέμους;

Ο καλός στρατιώτης Σβέικ. Λίγο πιο πέρα πιάνει το μάτι μου εντελώς τυχαία τον Αρχίλοχο. Δεν ξέρω πώς βρέθηκε εκεί, δίπλα στον Κανταρέ. Ο Αρχίλοχος που διακωμωδούσε τον πόλεμο: «Την ασπίδα μου κάποιος Σάιος χαίρεται/ αυτήν που ολοκαίνουργια παράτησα κοντά σ΄ ένα θάμνο άθελά μου./ Έσωσα όμως την ζωή μου./ Τι με νοιάζει η ασπίδα μου εκείνη./ Χαλάλι. Καλύτερη θε ν΄ αγοράσω άλλη», έγραφε. Ένας τέτοιος ποιητής στα Βαλκάνια θα είχε στιγματιστεί ως εθνοπροδότης και πράκτορας.
Δεν θα διδασκόταν ποτέ στα σχολικά βιβλία. Ο Αρχίλοχος ήταν, ίσως, ο στρατιώτης Σβέικ της εποχής του. Τώρα που είπα Σβέικ. Πιάνω τον πρώτο τόμο και τον ξεφυλλίζω γρήγορα. Και αυτό το βιβλίο με τα Βαλκάνια αρχίζει.
Αρχίζει με τον διάλογο της κυρίας Μιλέροβα και του Σβέικ, για τη δολοφονία του αρχιδούκα Φερδινάνδου στο Σαράγεβο, που έγινε αφορμή για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον αγαπώ πολύ τον Σβέικ. Όπως γράφει ο ίδιος ο δημιουργός του, ο Γιάροσλαβ Χάσεκ, ο καλός στρατιώτης Σβέικ «δεν έβαλε φωτιά στο ναό της θεάς στην Έφεσο, όπως εκείνος ο χαζός Ηρόστρατος, για να γράψουνε γι΄ αυτόν οι εφημερίδες και τα σχολικά βιβλία».

«Η Γέφυρα του Δρίνα». Αφήνω τον Σβέικ και πιάνω τη «Γέφυρα του Δρίνα» του Ίβο Άντριτς (μου το έχει κάνει δώρο ένας φίλος μου, ο Ελληνοαλβανός ποιητής Νίκος Κατσαλίδας). Η γέφυρα του Δρίνα, ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση, ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον, στα Βαλκάνια, εκεί όπου συνυπάρχουν όλες οι εποχές. Γι΄ αυτό και το ταξίδι στα Βαλκάνια έχει πάντα ενδιαφέρον. Η γέφυρα, αυτό το σύμβολο ενότητας και χωρισμού των Βαλκανίων. Μιτρόβιτσα, Μόσταρ, Σκόπια. Οι χωρισμένες πόλεις των Βαλκανίων, με ορατά και αόρατα σύνορα, από μια γέφυρα, από ένα ποτάμι. Η γέφυρα που συμβολίζει την αμφιθυμία των Βαλκανίων. Την αμφιθυμία ανθρώπων που έζησαν μαζί, εκούσια ή ακούσια, για αιώνες και κάποια στιγμή, την εποχή του έθνους-κράτους έπρεπε να φτιάξουν τη δικιά τους εθνοκρατική στέγη και αυτοί. Αλλά πώς να αποδείξεις ότι διαφέρεις εντελώς από αυτόν με τον οποίον σε δένουν χίλιοι δεσμοί και μοιάζεις τόσο πολύ; Γι΄ αυτό τρομάζει τόσο πολύ η διπλή ταυτότητα στα Βαλκάνια, γι΄ αυτό και ηχεί τόσο παράλογη, γιατί ξυπνά τις μνήμες μιας πρωθύστερης συνύπαρξης. Γι΄ αυτό και όταν πας στην Κροατία σου λένε ότι η γλώσσα που μιλούν δεν έχει καμία σχέση με τα σέρβικα, ενώ είναι εντελώς η ίδια. Ο βαλκανικός εθνικισμός είναι η επιβολή της διαφοράς εκεί όπου δεν υπάρχει. «Η γέφυρα του Δρίνα», το σύμβολο της σχιζοφρένειας των Βαλκανίων...

Γέφυρα της φιλίας, γέφυρα του μίσους. Και θυμάμαι ξανά τη γέφυρα της Μιτρόβιτσα που χωρίζει Σέρβους και Αλβανούς. Ειρωνεία της τύχης: το όνομά της είναι «Γέφυρα της Φιλίας». Φέτος τον Φεβρουάριο είχα φωτογραφίσει πάνω στη γέφυρα δυο φίλους, έναν Σέρβο και έναν Αλβανό. Η φιλία τους ήταν μια παραφωνία στον ωκεανό του αμοιβαίου μίσους. Θυμάμαι επίσης τη Φατίμε, Αλβανίδα από την Μιτρόβιτσα, που συναντιόταν κρυφά με μια Σέρβα φίλη της, τη Βέσνα, με την οποία είχαν μεγαλώσει μαζί. Κρυφά για να μην τους κράξουν οι Σέρβοι και οι Αλβανοί. Βαλκάνια, η γη του φόβου. Τώρα που θα περάσω ξανά από τη Μιτρόβιτσα δεν ξέρω εάν κατάφεραν να επιβιώσουν αυτές οι φιλίες...

Ο εθνικισμός των «αδυνάτων». Και δίπλα στη «Γέφυρα του Δρίνα» ένα σύντομο κείμενο του Τζον Πλάμεντατς για τα δυο είδη εθνικισμών. Υπάρχει ο εθνικισμός των δυνατών, λέει λίγο ώς πολύ ο Πλάμεντατς και εκείνος των αδύνατων, των φοβισμένων για την ταυτότητά τους, ημών των Βαλκάνιων. Συνήθως, ο Βαλκάνιος εθνικιστής, δεν αγαπά τη χώρα του από υπερηφάνεια αλλά από συμπόνια... Ο Βαλκάνιος που ονειρεύεται το μέλλον του στην Ενωμένη Ευρώπη, γιατί είναι μια μοναδική ευκαιρία για να ξεφύγει από τα φαντάσματα του παρελθόντος... Παντού όπου πάω στα Βαλκάνια ακούω, ειδικά από τους νέους, την ίδια πρόταση: «Το μέλλον μας είναι στην Ευρώπη, αλλιώς δεν έχουμε μέλλον»...

Καλά Χριστούγεννα. Τελικά δεν παίρνω μαζί μου κανένα βιβλίο. Ίσως βρω κάτι ενδιαφέρον στο ταξίδι να διαβάσω. Έτσι και αλλιώς έχω μαζί μου μπόλικη μουσική. Για όλες τις καταστάσεις. Νίνα Σιμόν, Φραντσέσκο ντε Γκρεγκόρι, Περλ Τζαμ. Και Μάνο Χατζιδάκι. Ποιος ξέρει πώς είναι να ακούς Χατζιδάκι στη θορυβώδη και επαρχιακή Πρίστινα, στο χιονισμένο, πανέμορφο Βελιγράδι, στο πληγωμένο Σαράγεβο, τα Χριστούγεννα... Καλά Χριστούγεννα...

Παρασκευή, Δεκεμβρίου 21, 2007

Όταν ο Οδυσσέας δεν νοσταλγεί την Ιθάκη


Μαθαίνω ότι οι Τσέχοι μετέφρασαν τελικά ένα από τα βιβλία του Κούντερα γραμμένα στα γαλλικά. Εάν οι πληροφορίες μου είναι σωστές, πρόκειται για το βιβλίο « Η Αθανασία». Εδώ και μερικά χρόνια ο Κούντερα δεν γράφει πια στα τσέχικα. Και γι΄ αυτόν τον λόγο οι συμπατριώτες του, του κρατούν κακία. Κάποιοι τον κατηγορούν ότι πρόδωσε τη μητρική γλώσσα. Άλλοι ότι δεν πάσχει από νοσταλγία για την πατρίδα του. Τώρα που είπα τη λέξη νοσταλγία, θέλω να μιλήσω για μια ιδιαίτερη πλευρά της. Είναι μεγάλος μπελάς, ξέρετε, το να βρίσκεσαι στη θέση του μετανάστη και να μη δείχνεις σημάδια νοσταλγίας για τη χώρα καταγωγής σου. Σε βλέπουν τουλάχιστον με καχυποψία. Αν είσαι μετανάστης και δηλώσεις ότι δεν πάσχεις από νοσταλγία, σοκάρεις και σκανδαλίζεις. Σε βλέπουν σαν έσχατη παραδοξολογία. Ο καθωσπρέπει μετανάστης πρέπει να καίγεται, οπωσδήποτε, από τον καημό της επιστροφής στην Ιθάκη. Όσοι έχουν διαβάσει την « Άγνοια» του Κούντερα θα θυμούνται την Ίρενα και τον εραστή της Γκούσταβ. Είναι και οι δύο μετανάστες στο Παρίσι. Η Ίρενα ήρθε στο Παρίσι από την Τσεχία. Εγκατέλειψε την Πράγα όταν εισέβαλαν εκεί τα σοβιετικά τανκς. Δούλεψε σκληρά για να μπορέσει να προσαρμοστεί στη νέα της πατρίδα. Ο Γκούσταβ είναι επιχειρηματίας και ήρθε στο Παρίσι από τη Σουηδία. Ο λόγος που εγκατέλειψε την πατρίδα του δεν ήταν ούτε η δικτατορία ούτε η ανέχεια. Απλά δεν χώνευε την πόλη όπου γεννήθηκε. Όταν το καθεστώς του «υπαρκτού» καταρρέει στην Τσεχία, ο Γκούσταβ είναι περιχαρής. Σκέφτεται ότι τώρα μπορούν μαζί με την Ίρενα να επισκεφθούν την Πράγα. «Είμαι ενθουσιασμένος που θα έρθω σε επαφή με την πόλη σου» της λέει. Και η Ίρενα απαντά: «Δεν είναι πια η πόλη μου η Πράγα». Ο Γκούσταβ σοκαρίστηκε. Οι Γάλλοι φίλοι της Ίρενα επίσης σοκάρονται όταν εκείνη κάνει δηλώσεις αυτού του τύπου. Τους εκπλήσσει το γεγονός που εκείνη, μια φτωχή Τσέχα πρόσφυγας, δεν πάσχει από νοσταλγία. Τον Γκούσταβ όμως, που είναι Σουηδός, κανείς δεν τον κοιτά στραβά επειδή δηλώνει ότι δεν θέλει να πατήσει το πόδι του στη πόλη όπου γεννήθηκε. Το αντίθετο, «όλοι τον επευφημούν σαν έναν συμπαθητικό Σκανδιναβό εξαιρετικά κοσμοπολίτη, που ξέχασε κιόλας πού έχει γεννηθεί». Ο Γκούσταβ είναι ο «τουρίστας» της υπόθεσης ας πούμε. Ως εκ τούτου, του επιτρέπονται οι ελεύθερες επιλογές. Η Ίρενα δεν είναι παρά μια φτωχή πρόσφυγας. Για να τη συμπαθούν, εκείνη πρέπει να είναι «μια νέα γυναίκα που υποφέρει εξόριστη από τη χώρα της». Για να τη συμπαθούν, εκείνη πρέπει να προκαλεί τον οίκτο. Από τη στιγμή που δεν θα προκαλεί πια τον οίκτο, αυτοί που τη συμπαθούν θα απομακρυνθούν. Θα πουν, ίσως, ότι είναι περίεργη και ύποπτη. Θα πουν, ίσως, ότι είναι και θρασύς. Το να δηλώσεις ότι δεν πάσχεις από νοσταλγία, αποτελεί μια πράξη επιλογής και ελευθερίας. Τέτοια πράγματα όμως ταιριάζουν στους «τουρίστες»: στον Σουηδό, στον Αυστραλό, στον Αμερικανό. Όχι στους Πακιστανούς, στους Αλβανούς, στους Ινδούς. Εκείνοι δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον αν μιλούν σαν κι εμάς, αν γράφουν σαν κι εμάς, αν επιλέγουν σαν κι εμάς. Δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον εάν δεν καίγονται από καημό και νοσταλγία.
Η ξενιτιά είναι ένα επικίνδυνο και επώδυνο ταξίδι. Μέσα στην τραγικότητά της υπάρχει και μια υπέροχη πλευρά: η συνάντηση με το άγνωστο. Υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν την επιστροφή στο γνωστό. Υπάρχουν άλλοι που αγαπούν το ταξίδι στο άγνωστο. Ο Οδυσσέας δεν βιάζεται πάντα να επιστρέψει στην Ιθάκη...

Ιnfo.Μίλαν Κούντερα, «Η άγνοια», Εκδ. Εστία. (Να σημειώσω την καταπληκτική μετάφραση του Γιάννη Χάρη)

Κυριακή, Δεκεμβρίου 16, 2007

Πολιτισμικές ιδιαιτερότητες


Ακούστε το εξής περιστατικό: Ένας Ιταλός μετανάστης στο Ανόβερο της Γερμανίας βιάζει μια κοπέλα, η οποία ήταν (κάποτε) η αρραβωνιαστικιά του. Πριν από μερικές εβδομάδες καταδικάστηκε. Και ο δικαστής αναγνώρισε «ελαφρυντικά λόγω εθνικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων». Ο μετανάστης είναι από τη Σαρδηνία, γράφει στην απόφασή του ο δικαστής, όπου οι σχέσεις ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα χαρακτηρίζονται από κάποια ιδιαιτερότητα... «Αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για την πράξη του, αλλά πρέπει να το λάβουμε υπ΄ όψιν ως ελαφρυντικό», καταλήγει. Σύμφωνα με αυτήν τη λογική, θα κάνω και εγώ (προσωρινά) τον δικαστή για τα εξής φανταστικά περιστατικά:
Ένας Γερμανός βάζει βόμβα σε συναγωγή και τινάζει στον αέρα δεκάδες Εβραίους. Καταδικάζεται σε τρεις μήνες με αναστολή, με την υποχρέωση να ακούει για έναν χρόνο το κήρυγμα του ραβίνου. «Πρέπει να αναγνωρίζουμε τις εθνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του υπόδικου. Η παράδοση του αντισημιτισμού στην ιδιαίτερη πατρίδα του δεν δικαιολογεί την πράξη του, αλλά πρέπει να το λάβουμε υπ΄ όψιν ως ελαφρυντικό».

***
Πακιστανός μετανάστης σφάζει τη γυναίκα του γιατί φλέρταρε με άλλον άνδρα. Καταδικάζεται με το ποσό των 500 ευρώ, το οποίο πρέπει να πληρώσει σε μια φεμινιστική οργάνωση. «Πρέπει να αναγνωρίζουμε τις εθνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του υπόδικου: Η σχέση ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες στην πατρίδα του, την οποία έχει εμπεδώσει από τα παιδικά του χρόνια. Το γεγονός ότι έκανε παρέα με κάποιον Αλβανό μετανάστη που του είχε μιλήσει για το Κανούνι των Βουνών (σύμφωνα με το οποίο ο άνδρας μπορεί να κάνει ό,τι θέλει στη γυναίκα του). Το επιπλέον γεγονός ότι είχε δουλέψει για μεγάλο χρονικό διάστημα στα Σφακιά της Κρήτης, όπου πιθανόν άκουσε ιστορίες με βεντέτες, δεν δικαιολογεί την πράξη του, αλλά πρέπει να το λάβουμε υπ΄ όψιν ως ελαφρυντικό».
Ένας Αμερικανός τουρίστας κραδαίνει το όπλο του και αρχίζει να πυροβολεί όποιον βρει μπροστά του, μέχρι που του τελειώνουν οι σφαίρες. Καταδικάζεται με απαγόρευση εισόδου στη χώρα τους καλοκαιρινούς μήνες. «Πρέπει να αναγνωρίζουμε τις εθνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του υπόδικου. Είναι Αμερικανός και είναι γνωστό πως στην Αμερική τα όπλα πωλούνται με το κιλό και κάθε τόσο βρίσκεται κάποιος τρελός που παίρνει το όπλο του και ξεκληρίζει ολόκληρο σχολείο. Αυτό δεν δικαιολογεί την πράξη του, αλλά πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπ΄ όψιν ως ελαφρυντικό».

***

Κάποιος υπουργός στην Ελλάδα απορρόφησε μεγάλα ποσά που ήταν προορισμένα για υποδομές της χώρας και τα έβαλε στην τσέπη του ή των συνεργατών του. Του επιβάλλεται ποινή αποχής από το καζίνο της Πάρνηθας για εξήντα ημέρες. «Πρέπει να αναγνωρίζουμε τις εθνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του υπόδικου. Στην Ελλάδα είναι πολύ αναπτυγμένες οι πελατειακές σχέσεις και η διαφθορά δεν είναι άγνωστο φαινόμενο. Αυτό δεν δικαιολογεί την πράξη του, αλλά πρέπει να το λάβουμε υπ΄ όψιν ως ελαφρυντικό».

***

Συνελήφθη επικίνδυνος δολοφόνος που έγδερνε τα θύματά του αφού τα σκότωνε. Καταδικάστηκε σε έξι μήνες εθελοντικής εργασίας σε βυρσοδεψείο. «Πρέπει να αναγνωρίζουμε τις εθνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του υπόδικου. Αγαπούσε ιδιαίτερα τον πολιτισμό των Αζτέκων, σύμφωνα με τον οποίο ήταν αρκετά διαδεδομένη η θυσία των ανθρώπων και το γδάρσιμο των θυμάτων. Αυτό δεν δικαιολογεί την πράξη του, αλλά πρέπει να το λάβουμε υπ΄ όψιν ως ελαφρυντικό».

Η λίστα μπορεί να είναι ατέλειωτη. Μπορεί να αφορά τον κάθε πολιτισμό και την κάθε πολιτισμική ιδιαιτερότητα. Αυτό που μένει, όμως, είναι το εξής: αυτή η μορφή «σεβασμού της διαφορετικότητας των άλλων» σημαίνει τη συντριβή των αδύναμων και την προστασία των πολιτισμικών και πολιτικών μαντραχαλάδων...

Τετάρτη, Δεκεμβρίου 12, 2007

Ένας εχθρός ιδανικός

Τις προάλλες στο Παρίσι είχα την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά την Κατρίν Κοκιό. Μια Γαλλίδα διανοούμενη, που συνηθίζει να πάει ενάντια στο ρεύμα. Ειδικά ενάντια στο ρεύμα της λήθης και της μισαλλοδοξίας- τόσο της μόδας στην εποχή μας (τόσο της μόδας είναι η μισαλλοδοξία στην εποχή μας, που πριν από μερικούς μήνες στο Ισραήλ αποκαλύφθηκε ομάδα Ισραηλινών νεοναζί που λάτρευαν τον Χίτλερ και τους SS!). Εδώ και δέκα χρόνια η Κοκιό διευθύνει τη Διεθνή Εταιρεία Έρευνας για τα Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας. Τις προάλλες κυκλοφόρησε ένα συγκλονιστικό βιβλίο, το οποίο επιμελείται η ίδια. Πρόκειται για αφηγήσεις ατόμων που ως παιδιά κατάφεραν να βγουν ζωντανά από το ναζιστικό Ολοκαύτωμα. Εβραίοι και Τσιγγάνοι, από δεκαπέντε χώρες της Ευρώπης, επώνυμοι και ανώνυμοι, αφηγούνται τον όλεθρο με το βλέμμα του παιδιού.
Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο, θυμήθηκα τη φράση ενός επιζήσαντος του Ολοκαυτώματος, του Κερτέζ: «Ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, ο άνθρωπος το Άουσβιτς». Το Άουσβιτς: η μεγαλύτερη ήττα του Θεού και του ανθρώπου. Το αποκορύφωμα του αντισημιτισμού, σπρωγμένη σε όρια που ξεπερνούν ακόμα και τους κρυφούς πόθους του «κλασικού» μισαλλόδοξου, φτιαγμένο, ειδικά, για να εξαφανίσει από το Σύμπαν τον ιδανικότερο εχθρό της Ιστορίας: τους Εβραίους. Όσο και αν περνούν τα χρόνια και οι εποχές, ο «Εβραίος» παραμένει το Α και το Ω του φαντασιακού της μισαλλοδοξίας. Δεν μπορούν να τον αντικαταστήσουν πλήρως ούτε οι μετανάστες ούτε οι Τσιγγάνοι. Kαι το απύθμενο μίσος για το κράτος του Ισραήλ σήμερα εμπεριέχει, πιστεύω, γενναιόδωρες δόσεις νοσταλγίας για τον καλό παλαιό καιρό των πογκρόμ ενάντια στους Εβραίους.
Τον Μεσαίωνα, όταν σάρωνε η μαύρη πανούκλα, έφταιγαν οι Εβραίοι. Και όταν έπεφτε λιμός έφταιγαν, φυσικά, οι Εβραίοι. Τη Γαλλική Επανάσταση την έκαναν οι Εβραίοι. Πίσω από τους μπολσεβίκους βρίσκονταν, φυσικά, οι Εβραίοι. Και τον καπιταλισμό τον έφεραν οι Εβραίοι. Την παγκοσμιοποίηση, ασυζητητί. Πίσω από την γρίπη των πτηνών, τους Δίδυμους Πύργους, τα στεγαστικά δάνεια, τα δάση που καίγονται, τη μεταγραφή του Μουρίνιο από την «Τσέλσι» άγνωστο πού, βρίσκονται- οπωσδήποτε- οι Εβραίοι. Οι Εβραίοι είναι οι πασπαρτού του μισαλλόδοξου. Ένοχοι γιατί διατηρούσαν την ταυτότητά τους, κλεισμένοι από τους Ευρωπαίους στα γκέτο. Ένοχοι, ειδικά, όταν ήθελαν να βγουν από τα γκέτο, με την έλευση της νεωτερικότητας και της εποχής της χειραφέτησης. Ήταν τότε που ο «κρυφός Εβραίος» έγινε ο μεγάλος στόχος της μισαλλοδοξίας. «Το ότι ο Ντρέιφους είναι ικανός για προδοσία το συμπεραίνω από τη φυλή του», έγραφε ο Μορίς Μπαρές. Οι ναζί ούρλιαζαν: «Ο πιο επικίνδυνος Εβραίος είναι αυτός που δεν μοιάζει με Εβραίο». Έτσι, από τη νεωτερικότητα και μετά, ο αντισημίτης βρίσκεται σε μια άγρια αναζήτηση και «αποκάλυψη» των «κρυφών Εβραίων», που βρίσκονται πίσω από τα πάντα. Μέχρι το Άουσβιτς. Μέχρι τις ημέρες μας... Στο αεροπλάνο της επιστροφής για την Ελλάδα, ξεφυλλίζω ελληνικές εφημερίδες. Πέφτω πάνω στην είδηση της δίκης ενάντια στο βιβλίο του Πλεύρη. Η εφημερίδα αναφέρει ένα απόσπασμα από το βιβλίο: «Έτσι θέλουν οι Εβραίοι. Διότι μόνον έτσι καταλαβαίνουν: εντός 24 ωρών και εκτελεστικό απόσπασμα». Μετά το Άουσβιτς, γράφει ο Κερτέζ, η κλασική ιστορία του αντισημιτισμού τέλειωσε. «Δηλαδή συνεχίζεται, αλλά με ένα είδος κούρασης και με έναν τρόπο λιγότερο κρυφό ταυτόχρονα. Έτσι στο μέλλον, ο παράσιτος θόρυβος της αντισημιτικής ιδεολογίας- η οποία δεν μπορεί να πείσει πια κανέναν για τίποτα- θα χρησιμεύσει, το πολύ, σαν άναρθρο σύνθημα ενθάρρυνσης, σαν μετρονόμος που σημαδεύει τον ρυθμό της καταστροφής των ανθρώπων»...

Ιnfo: Catherine Coquio και Αurelia Κalisky, L΄enfant et le genocide.Τemoignages sur l΄enfance pendant la Shoah, Εκδ. Robert Laffont

TA NEA: 11 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2007
www.tanea.gr

Σάββατο, Δεκεμβρίου 08, 2007

Ξεφυλλίζοντας εφημερίδες στο Παρίσι

Κυριακή μεσημέρι. Αεροδρόμιο «Σαρλ ντε Γκολ», Παρίσι. Σε μια από τις εξόδους ένας μεσήλικας καλοντυμένος κύριος, αραβικής καταγωγής, επαναλαμβάνει ρυθμικά στους ταξιδιώτες που σέρνουν τις βαλίτσες τους: «taxi, taxi , taxi»... Το προαστιακό που συνδέει το Παρίσι με το αεροδρόμιο ακόμα δεν λειτουργεί. Το μοναδικό μέσο για να φθάσεις στο Παρίσι είναι τα ταξί. Αλλά σήμερα είναι Κυριακή, βρέχει με το τουλούμι και τα ταξί σπανίζουν.Εάν είσαι τυχερός, θα βρεις μια θέση στα λιγοστά, πολυτελή βαν που χρησιμεύουν ως ταξί. Ο μεσήλικας που μαζεύει τους ταξιδιώτες μας λέει τις τιμές της κούρσας: «σαράντα ευρώ το άτομο. Εξήντα για δυο άτομα». Μετά, μας παραδίδει στον οδηγό. Ίσως με κόβει για Άραβα και μου παραχωρεί τη θέση μπροστά μπροστά, δίπλα στον οδηγό, ο οποίος είναι ένας νεαρός γύρω στα τριάντα. Στον δρόμο τον ρωτάω για την απεργία στα μέσα μεταφοράς. «Στο Παρίσι όλα λειτουργούν κανονικά» λέει «έξω από το Παρίσι είναι ακόμα δύσκολα»…

***

Οι σταθμοί Velib : Κοντά στο μουσείο Πικασό βλέπω έναν σταθμό Βελίμπ. Τα ποδήλατα στέκονται αραδιασμένα, περιμένοντας κάποιον να τα «νοικιάσει». Ένα ευρώ το μισάωρο ή είκοσι εννέα ευρώ ετήσια συνδρομή. Το Παρίσι, όπως το Άμστερνταμ, μετατρέπεται σε πόλη των ποδηλάτων. Στα μέσα του περασμένου Ιουλίου, όταν ο Δήμαρχος του Παρισιού, Μπερτράν Ντελανοέ, άρχισε να «φυτέψει» σε όλο το Παρίσι τους σταθμούς Βελίμπ - Βελίμπ (Velib) προκύπτει από τη σύντμηση των λέξεων Velo (ποδήλατο) και liberte (ελευθερία) -, καμία απεργία δεν φαινόταν στον ορίζοντα. Στα μέσα Νοεμβρίου το Παρίσι παρέλυσε. «Μη πειράξετε το «ειδικό καθεστώς» των συντάξεών μας» είπαν οι απεργοί και όλα τα μέσα μεταφοράς ακινητοποιήθηκαν. «Δεν μπορούσαμε να κινηθούμε, ήταν τρομερό» μου εξηγεί μια κυρία, με ένα ύφος έκτακτης ανάγκης, σαν να και αναφέρεται σε κάποια σκοτεινή συμφορά που χτύπησε ξαφνικά τη Πόλη του Φωτός. Τις μέρες της απεργίας στους σταθμούς Βελίμπ δεν έβρισκες ποδήλατα ούτε για δείγμα. Όποιος μπορούσε άρπαζε ένα για να φθάσει στη δουλειά του. Άλλοι περπατούσαν επί ώρες… Το Παρίσι έχει δει πολλές απεργίες. Αυτή τη φορά όμως υπερίσχυσε η αγανάκτηση, όχι η αλληλεγγύη με τους απεργούς. Ίσως γιατί η αγανάκτηση υπερπροβλήθηκε από τα ΜΜΕ. Και σαν να μην έφθανε αυτό, σχεδόν ταυτόχρονα με την απεργία, ξέσπασαν ταραχές στα προάστια. Ούτε αυτές ήταν σαν τις άλλες φορές. Αυτή τη φορά βγήκαν τα όπλα, με κανονικέ σφαίρες. Τα πράγματα, τώρα, έχουν ηρεμήσει. Το χειμερινό, μαγικό Παρίσι στολίζεται για τα Χριστούγεννα και τη Πρωτοχρονιά. Πολύχρωμες διαφημίσεις «καταλαμβάνουν» τους τοίχους του Μετρό. Ο Ρατατούιγ ακροβατεί στις βιτρίνες των βιντεοκλάμπ. Η απεργία στα μέσα μαζικής μεταφοράς έληξε. Τα προάστια φαίνονται ήρεμα και υπό έλεγχο. Τα συνδικάτα, για την ώρα, συνομιλούν με την κυβέρνηση. Η αστυνομία λέει πως επιτέλους θα διεξαχθεί σοβαρή έρευνα για τα ακριβή αίτια θανάτου των δυο εφήβων στα προάστια, που ήταν η αιτία για το ξέσπασμα των ταραχών. Το αύριο, όμως, είναι θολό. Πολλοί Παρισιάνοι περιμένουν και άλλη απεργία στα μέσα μεταφοράς. Κάποιοι λένε ότι θα αρχίσει την επόμενη εβδομάδα. Άλλοι μιλούν για τα Χριστούγεννα. Το Παρίσι ζει με το άγχος της επόμενης απεργίας και της επερχόμενης «εξέγερσης» στα προάστια. Η πιο ωραία πόλη του κόσμου είναι, αυτή τη στιγμή, μια σκηνή όπου «παίζονται» τα δυο πιο κρίσιμα ζητήματα της Ευρώπης του σήμερα και του αύριο: το κοινωνικό κράτος και η ένταξη των μεταναστών…

***

Το σύστημα Σαρκοζί. Σε κάθε περίπτωση, οι περισσότερες γαλλικές εφημερίδες συμφωνούν ότι το σύστημα Σαρκοζί ακόμα λειτουργεί. Η δημοτικότητά του έχει πάθει τελευταίως μια ελαφριά καθίζηση αλλά οι περισσότεροι Γάλλοι τον εμπιστεύονται. Έχουν πάθει ένα είδος εξάρτησης από την παρουσία του. Και ο Σαρκό είναι παντού παρόν ή σχεδόν παντού. Ένας φοβερός παίχτης της εικόνας. Τις πρώτες μέρες της απεργίας εξαφανίστηκε. Τα ΜΜΕ μετρούσαν τις μέρες. Μια εβδομάδα χωρίς Σαρκό! Μετά εμφανίστηκε, λέγοντας ότι δεν πρόκειται να παραδοθεί μπροστά στα αιτήματα των απεργών. Για τις ταραχές στα προάστια δήλωσε ότι το μοναδικό πρόβλημα που υπάρχει εκεί πέρα είναι η αλητοκρατία. Και καθάρισε. Υπάρχουν βέβαια και δύσκολες στιγμές. Ο Σαρκό είχε παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον Πρόεδρο που θα αύξανε την αγοραστική δύναμη των Γάλλων. Τα στοιχεία, όμως, δείχνουν ότι οι Γάλλοι αγοράζουν λιγότερα ενώ η ακρίβεια καλπάζει. Ο Σαρκό εμφανίζεται τότε στην τηλεόραση, κρύβοντας επιμελώς το Rolex του κάτω από το μανίκι. Λέει με το πειστικό του ύφος: «δουλέψτε περισσότερα για να αγοράστε περισσότερα». Μόνο που οι επιχειρήσεις δεν επιθυμούν να προσφέρουν περισσότερες ώρες εργασίας στους εργαζόμενους. Η απάντηση του Σαρκό αναμένεται ακόμα. Ποιος ξέρει, μετά το Υπουργείο Εθνικής Ταυτότητας μπορεί να ιδρύσει και Υπουργείο Αγοραστικής Δύναμης…

***

Μια ιστορία (σοσιαλιστικής) αγάπης. Όσο για τους σοσιαλιστές, εκείνοι είτε «ερωτεύονται» τον Σαρκοζύ είτε αλληλοεξοντώνονται μεταξύ τους. Γι'αυτό, ίσως, η Σεγκολέν Ρουαγιάλ σκέφτηκε να κυκλοφορήσει τώρα το βιβλίο της. Είναι Δευτέρα και όλες οι εφημερίδες αναγγέλλουν το γεγονός. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει τη Τρίτη και πολλοί εκτιμούν ότι θα γίνει ένα πολιτικό Χάρρυ Πότερ. Η Σεγκολέν τα λέει έξω από τα δόντια και προειδοποιεί ότι θα επανέλθει δριμύτερη στη πολιτική σκηνή. Μιλά για τους ελέφαντες του Κόμματός της που ενοχλούνταν από τη παρουσία της, τους καρχαρίες που επιθυμούσαν διακαώς την συντριβή της, για τον υποκριτή Φρανσουά Χολόντ, τον φοβητσιάρη Φρανσουά Μπαιρού. Ο τίτλος του βιβλίου: «η πιο ωραία ιστορία αγάπης μου είστε εσείς», δανεισμένος, ίσως, από μια παλιά επιτυχία της γαλλίδας τραγουδίστριας Barbara. Δύσκολες εποχές, πάντως, για αγάπες και έρωτες. Ο Σαρκό χώρισε με τη Σεσίλια λίγο μετά τη νίκη. Η Σεγκολέν χώρισε επισήμως λίγο μετά την ήττα. Η κοινωνική αλληλεγγύη λιγοστεύει κάθε μέρα. Οι κοινωνικές τάξεις στρέφονται η μία ενάντια στην άλλη. Στα προάστια βράζει το μίσος. Οι τιμές ανεβαίνουν. Ανάμεσα στα άλλα και το ρεύμα. Ένα σκίτσο στη «CharlieHebdo» εμφανίζει τον αρμόδιο Υπουργό να μιλά από την οθόνη ενός τηλεοπτικού καναλιού: «Να κάνετε οικονομία στο ρεύμα! Φωτιστείτε μόνο από το φως αυτού του τηλεοπτικού καναλιού» (τι μου θυμίζει, τι μου θυμίζει;)…

«Je cherche du travail»

Από το παράθυρο του δωματίου στο ξενοδοχείο όπου μένω φαίνεται η είσοδος ενός Σουπερμάρκετ. Μια μεσήλικη κυρία, στέκεται στο πεζοδρόμιο, μπροστά στην είσοδο. Την είδα εκεί εχθές. Στέκεται εκεί και σήμερα, επί ώρες, δεν ξέρω πόσες, σιωπηλή, ακίνητη, κρατώντας ένα περιοδικό. Την πλησιάζω. Βλέπω τον τίτλο στο εξώφυλλο του περιοδικού που κρατά: «Web pour tout» («Ιντερνέτ για όλους»). Λίγο πιο πάνω από τον τίτλο, ένα σημείωμα, γραμμένο με το χέρι: «Je cherche du travail» («Ζητάω δουλειά»). Κάποια στιγμή στρίβει το βλέμμα της και με κοιτά. 'Ένα βλέμμα όπου ανακατεύονται η ντροπή, η προσμονή και η ήττα. Είναι το βλέμμα της ανεργίας, ολόιδιο, είτε στο Παρίσι, είτε στην Αθήνα…