Μαθήματα αμερικανικής Ιστορίας

Για να γνωρίσεις έστω και ένα κομματάκι της πραγματικής Αμερικής, λένε, είναι ανώφελο να περιπλανιέσαι στο Μανχάταν. Πρέπει να πας πιο βαθιά, στα χωριά. Αυτό έκανα. Μίλησα με πρόσωπα που γνώρισα τυχαία στα χωριά της Πολιτείας της Νέας Υόρκης.

ΕΛΕΝ:ΤΗΕ LΙΒΕRΑL

Η Έλεν Σούσμαν ζει στην Καλιφόρνια. Βρίσκεται εδώ προσωρινά, σε ένα κέντρο συγγραφέων, το Ledig Ηouse. Είναι από τις πιο γνωστές σύγχρονες Αμερικανίδες συγγραφείς. Το βιβλίο της «Dirty Words» («Βρώμικες λέξεις»), «μια λογοτεχνική εγκυκλοπαίδεια του σεξ», που κυκλοφόρησε πρόσφατα, βρίσκεται ήδη στα ευπώλητα. Το «Βρώμικες λέξεις» είναι μια έξυπνη αφήγηση και απομυθοποίηση των «σεξουαλικών όρων και διαστροφών», που προκαλούν εφιάλτες στους θρησκόληπτους της Αμερικής. Τα συντηρητικά έντυπα, όπως η «Νational Review», έγραψαν ότι αυτό το βιβλίο είναι ένας λίβελλος που αποσκοπεί στη διάλυση της αμερικανικής οικογένειας και στον εκφυλισμό του έθνους... Καθόμαστε με την Έλεν στην πανέμορφη αυλή του Ledig Ηouse και εκείνη μου αφηγείται τη ζωή της. Ως Ευρωπαίο και δη ως Βαλκάνιο με εντυπωσιάζει πάντα η άνεση με την οποία οι Αμερικανοί περιγράφουν την «ταπεινή» καταγωγή τους. Ένας Ευρωπαίος, και δη Βαλκάνιος, συνήθως, θα προσπαθήσει να «ξετρυπώσει» ένδοξους προγόνους. Σαν να θέλει να στεγάσει την ανασφάλειά του κάτω από το κλέος του παρελθόντος...
Οι γονείς της Έλεν είναι Ρωσοεβραίοι. Ήρθαν στην Αμερική μωρά, το 1918. Οι παππούδες της έφυγαν από τη Ρωσία για να γλιτώσουν από τα εκεί πογκρόμ κατά των Εβραίων. Είχαν μαζί τους μια μικρή βαλίτσα και μεγάλες ελπίδες. «Στην αρχή οι γονείς μου έμεναν στο Βronx. Ο πατέρας μου δούλευε από μικρός. Όταν ήταν 19 χρόνων αγόρασε ένα λεωφορείο για να το χρησιμοποιήσει ως αστικό λεωφορείο στην περιοχή. Μέσα σε δέκα χρόνια είχε αλυσίδα αστικών λεωφορείων. Τότε χρειάστηκε γραμματέα. Παρουσιάστηκε η μητέρα μου. Έτσι γνωρίστηκαν και παντρεύτηκαν», λέει. Η Έλεν ήταν μικρή και θυμάται την αστραφτερή Κάντιλακ έξω από το σπίτι τους: το σημάδι της εκπλήρωσης του «αμερικανικού ονείρου». Τότε μετακόμισαν σε μεσοαστική γειτονιά στο Νιου Τζέρσι. «Στο σπίτι μου τα βιβλία ήταν ανύπαρκτα, εκτός από τα ιερά βιβλία», συνεχίζει. «Ο πατέρας μου δεν εκτιμούσε τη μόρφωση, παρά μόνο τη δράση. Ήθελε να γίνω αθλήτρια του τένις. Μου έλεγε συνέχεια: “Άσε τα βιβλία και πιάσε τη ρακέτα για να δεις προκοπή στη ζωή σου”. Όσο για τα ερωτικά, η προτροπή ήταν να τα φτιάξω μόνο με Εβραίο. Στη χειρότερη περίπτωση με Ιταλό: επειδή, έλεγε ο πατέρας μου, προσέχουν την οικογένεια και το φαγητό». Η Έλεν δεν έγινε αθλήτρια, αν και παντρεύτηκε Εβραίο. Πολιτικά, είναι η κλασική περίπτωση του Αμερικανού liberal, δηλαδή φιλελεύθερου. Παρ΄ ότι η λέξη σήμερα έχει... εξοριστεί από το πολιτικό λεξιλόγιο στην Αμερική. Ο Ομπάμα δεν τολμά καν να την προφέρει. Εκείνος προβάλλει τον εαυτό του ως «κεντρώο». Το να πεις σήμερα στην Αμερική ότι είσαι liberal, είναι σαν να κάνεις πολιτικό χαρακίρι. Η Έλεν είναι αδιάφορη σε ό,τι αφορά τα θρησκευτικά, η παρέα της είναι κοσμοπολίτικη και ταξιδεύει συχνά στο εξωτερικό. Έχει ζήσει πέντε χρόνια στο Παρίσι. Όταν το 2004 ο Μπους κέρδισε ξανά τις εκλογές, σκέφτηκε να εγκαταλείψει την Αμερική. Τελικά έμεινε. Σήμερα πιστεύει στη νίκη του Ομπάμα. Για να βγει η Αμερική από τον χειρότερο εφιάλτη της ιστορίας της, λέει. Και αν ο Ομπάμα δεν κερδίσει; «Θα εγκαταλείψω στ΄ αλήθεια την Αμερική», απαντά. Η Έλεν φοβάται ότι ο Ομπάμα μπορεί να χάσει μόνο λόγω του χρώματος της επιδερμίδας του. «Ένας μαύρος πρόεδρος αποτελεί επανάσταση για την Αμερική», συνεχίζει. Και προσθέτει: «Η αδελφή μου, π.χ., μισεί τον Μπους αλλά δεν μπορεί να διανοηθεί να ψηφίσει έναν μαύρο για πρόεδρο. Δεν το λέει ανοιχτά, αλλά το καταλαβαίνω από τις δικαιολογίες που προβάλλει. Αυτός είναι ο φόβος μου. Ότι την ημέρα των εκλογών, ο μέσος λευκός Αμερικανός, παρ΄ ότι θα ξεκινήσει απ΄ το σπίτι του με την πρόθεση να ψηφίσει Ομπάμα, τη στιγμή που θα βρίσκεται μπροστά στην κάλπη θα τρομάξει... Παρά το γεγονός ότι η οικονομική κρίση είναι τόσο μεγάλη που παραμερίζει όλες τις άλλες φοβίες... Εάν ο Ομπάμα κερδίσει, έχουμε περάσει ως έθνος σε άλλη εποχή», καταλήγει. Τη ρωτάω πού θα ψηφίσει. «Θα λείπω σε ταξίδι στο εξωτερικό. Θα ψηφίσω ταχυδρομικώς»....

ΤZIM: Ο ΧΑΜΟΓΕΛΑΣΤΟΣ ΔΟΥΛΕΥΤΑΡΑΣ

Τον Τζιμ Άντονι, πενήντα εννέα χρόνων, τον βλέπω κάθε μέρα. Μένει στο Κλάβερακ, ένα χωριό στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης, το οποίο επί πέντε μήνες τον χρόνο είναι «βουτηγμένο» στο χιόνι. Ο Τζιμ είναι τρίτης γενιάς Αμερικανός. Από τον πατέρα του είναι Ολλανδός και Ιρλανδός. Από τη μητέρα του Ιταλός, από τη Σικελία. Γι΄ αυτό ονειρεύεται ένα ταξίδι σε εκείνα τα μέρη. Θα είναι, άλλωστε, το πρώτο του ταξίδι εκτός Αμερικής. Ο Τζιμ δεν έχει καν διαβατήριο. Ούτε γνωρίζει κάποιον στον κύκλο του που να έχει. Για διακοπές πάει κάθε χρόνο έναν μήνα, στον Νότο, στη Φλόριντα, όπου έχει εξοχικό. «Για να ξεφύγει από τα χιόνια» λέει. Και στον ελεύθερο χρόνο του παίζει παθιασμένα κιθάρα και τρομπέτα. Η σημερινή Αμερική δεν αρέσει στον Τζιμ. Οι Αμερικανοί, λέει, έχουν γίνει σπάταλος λαός. Δεν ξέρουν πια να εκτιμούν τα καλά που έχουν, την ελευθερία, την ευημερία, την όμορφη φύση. Ο Τζιμ πήγε στο κολέγιο, αλλά δεν συνέχισε πάρα πέρα. Στα είκοσί του κληρονόμησε το κατάστημα με ανταλλακτικά για αγροτικά μηχανήματα από τον πατέρα του. Μέσα σε είκοσι χρόνια, δουλεύοντας δεκατέσσερις ώρες την ημέρα, έφτιαξε αλυσίδα καταστημάτων στην περιοχή. Με τη σκληρή δουλειά του μεγάλωσε τρία παιδιά και τα σπούδασε. Σήμερα έχει δέκα εγγόνια, τα οποία τα λατρεύει και τον λατρεύουν. Ο Τζιμ ακόμη εργάζεται, αν και με πιο χαλαρούς ρυθμούς. «Η γενιά μας» λέει «είναι η γενιά της σκληρής δουλειάς. Η νέα γενιά φοβάμαι ότι τα περιμένει όλα έτοιμα. Ξέχασε να δουλέψει». Ο Τζιμ είναι καθολικός και πάει κάθε Κυριακή στην εκκλησία. Το παράπονό του είναι ότι η νέα γενιά δεν εκκλησιάζεται πια. «Έτσι χάνεται το νόημα της κοινότητας και προ παντός ο σεβασμός» συνεχίζει. Τον ρωτάω για τον πόλεμο στο Ιράκ. «Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν για το καλό της χώρας μας. Γρήγορα κατάλαβα ότι είναι για το καλό της κυβέρνησης. Έχω κουραστεί να βλέπω την Αμερική τόσα χρόνια σε πόλεμο. Από τα είκοσί μου θυμάμαι να είμαστε σε πόλεμο... Και τώρα πιάσαμε πάτο οικονομικά. Δεν θυμάμαι την Αμερική σε χειρότερη κατάσταση... Πιστεύω ότι είμαστε λαός που τα καταφέρνει δουλεύοντας σκληρά, όχι κάνοντας πολέμους με όλο τον κόσμο» καταλήγει. Ποιον θα ψηφίσει; «Δεν ξέρω» απαντά. «Έχω κουραστεί από αυτές τις εκλογές... Νομίζω ότι όποιος και να κερδίσει, αυτή η χώρα θα βρίσκεται σε αναταραχή. Είμαστε ένα διχασμένο έθνος σήμερα». Και γιατί δεν αποφασίζει να ψηφίσει Ομπάμα; «Γιατί κάθε φορά που κυβερνούν οι Δημοκρατικοί εμάς τους σκληρά εργαζόμενους μας στραγγαλίζουν με φόρους» απαντά. Τον ρωτώ εάν παίζει κάποιο ρόλο το χρώμα του Ομπάμα. «Όχι» απαντά κοφτά. «Υπάρχει φυλετικό θέμα στην Αμερική, όχι όμως εδώ στον Βορρά. Όταν πάς στον Νότο και βλέπεις πώς συμπεριφέρονται οι λευκοί στους μαύρους πιστεύεις ότι είσαι σε άλλη χώρα» συνεχίζει. Ρουφά το τσιγάρο του. «Εκτιμώ πολύ τον Ομπάμα» εξηγεί «αλλά, ειλικρινά, φοβάμαι ότι δεν θα επιβιώσει. Αυτοί οι τρελοί ρατσιστές στον Νότο θα σκυλιάσουν εντελώς εάν γίνει πρόεδρος»... Του ζητάω να μου δώσει μια περιγραφή για την Αμερική. «Πιστεύω ότι είναι μια χώρα όπου αν είσαι μαλάκας γίνεσαι εντελώς μαλάκας. Αν είσαι έξυπνος και δουλευταράς γίνεσαι καλύτερος. Τουλάχιστον αυτή είναι η Αμερική που γνώρισε η δική μου γενιά»...

ΝΤΟΝ: Ο ΒΙΡΤΟΥΟΖΟΣ ΜΠΑΡΜΑΝ

Ο Ντον είναι ιδιοκτήτης του «Τurnpike», ενός «μπαρ του δρόμου» έξω από το Χάντσον Σίτι. Από εκείνα τα μπαρ που βλέπεις στις αμερικανικές ταινίες και όπου συχνάζουν Αμερικανοί όλων των τάξεων, εμφανίσεων και τάσεων. Και όπου μπορείς να ακούσεις πάντα το άγριο ματσό «Ρump Εthel»... Ο Ντον είναι ουγγρικής καταγωγής. Πάντα χαμογελαστός και όταν έχει κέφια παίζει βιολί. Έχει και μια θαυμαστή ικανότητα: συγκρατεί τα ονόματα και των πιο εφήμερων θαμώνων του. Στα εβδομήντα του σχεδόν, έχει κουραστεί και θέλει να πουλήσει το μπαρ. Κανείς δεν το αγοράζει. «Οικονομική κρίση και ο κόσμος δεν έχει λεφτά», λέει. Τον ρωτάω για τις εκλογές. Στο μπαρ του η πολιτική είναι ανεπιθύμητο αντικείμενο συζήτησης. Ρίχνει μια αμήχανη ματιά στους θαμώνες. Ξύνει το κεφάλι του. «Κοίταξε, πρέπει να το σκεφτώ καλά. Είναι οι πιο σημαντικές εκλογές από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Πρέπει να το σκεφτώ καλά», καταλήγει. Δίπλα μου ο Ρίκι, τριάντα χρόνων, οικοδόμος, με ρωτά: «Εσείς στην Ευρώπη με ποιον είστε;». «Με τον Ομπάμα» απαντώ. «Εσύ;». «Δεν ξέρω» λέει ο Ρίκι. «Μ΄ αρέσει ο ΜακΚέιν για έξω και ο Ομπάμα για εδώ μέσα. Την τελευταία ώρα θα αποφασίσω»...

***

Αφήνω το «Τurnpike» και επιστρέφω στη «βάση» μου. Κάνω αυτό τον δρόμο καθημερινά. Στην αυλή ενός σπιτιού βλέπω ένα πόστερ που αναγράφει «vote», με δυο μικρές αμερικανικές σημαίες απάνω (η πρώτη φωτό). Κάτω, ένα εκλογικό πόστερ του Ομπάμα. Μπροστά του ένα του ΜακΚέιν. Τόσες μέρες που περνάω από εδώ έβλεπα μόνο το πόστερ του Ομπάμα. Φαίνεται πως ένας από τους συζύγους άλλαξε γνώμη... Ακόμα και αν ο Ομπάμα κερδίσει με σημαντική διαφορά, αυτές οι εκλογές θα είναι θρίλερ. Ετοιμάζω τη βαλίτσα μου. Θα κατέβω στο Βronx την Τρίτη. Θα περιμένω εκεί τα αποτελέσματα.

INFO:
www.ellensussman.com
η προσωπική ιστοσελίδα της Έλεν Σούσμαν