Τρίτη, Ιανουαρίου 29, 2008

Ειδήσεις και φήμες της εβδομάδας που έφυγε

Μια από τις πολλές "αμαρτωλές" γκραβούρες της "Κόλασης"

Πολιτική επικαιρότητα: Συνεχίστηκε η ιστορία με το DVD και τον κομιστή...

Κόσμος: Απελπισμένοι Παλαιστίνιοι γκρέμισαν το Τείχος που έχτισαν οι Ισραηλινοί. Εισέβαλαν στην Αίγυπτο προσπαθώντας να εξασφαλίσουν βασικά αγαθά για την επιβίωση. Η κυβέρνηση του Ισραήλ ανακοίνωσε ότι θα ενισχύσει τον μετριοπαθή Παλαιστίνιο ηγέτη Μαχμούτ Αμπάς, ενάντια στους έξαλλους της "Χαμάς", ζωγραφίζοντας αραβικές πίτες και λαμπτήρες πάνω στο εν λόγω Τείχος...

Τηλεόραση: Μόλις καταλαγιάσει η ιστορία με το DVD, αναμένεται να αρχίσουν νέα ριάλιτι, παρόμοια με τον «Μεγάλο Αδελφό». Αυτή τη φορά οι συμμετέχοντες θα έχουν μαζί τους κρυφές κάμερες με τις οποίες θα καταγράφουν τις ιδιωτικές στιγμές και ειδικά τις ερωτικές συνευρέσεις, δικές τους ή των άλλων. Όποιος/όποια καταφέρει να καταγράψει περισσότερες σκηνές θα είναι και ο νικητής/νικήτρια του ριάλιτι. Ο νικητής/νικήτρια θα προσληφθεί ως αρχισυντάκτης σε κίτρινη εφημερίδα της ημεδαπής ή αλλοδαπής. Η ψηφοφορία θα γίνει με την άμεση, δημοκρατική συμμετοχή του κοινού, που θα κρίνει ποιος μένει και ποιος φεύγει από το ριάλιτι, με βάση την ποιότητα της καταγραφής των ερωτικών σκηνών...

Επιστήμη: Σύμφωνα με τη θεωρία του Έξυπνου Σχεδίου, που προσπαθεί να συμφιλιώσει την επιστήμη με τις Άγιες Γραφές, ο άνθρωπος δεν κατάγεται από τον πίθηκο, αλλά από τον Τζορτζ Μπους ή τον Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ...

Μετανάστευση: Άνοδος της ρατσιστικής βίας παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη. Σύμφωνα με πανευρωπαϊκή δημοσκόπηση προκύπτει: 88% των ερωτηθέντων πιστεύουν πως φταίνε οι ίδιοι οι μετανάστες, δίνοντας αφορμή με την παρουσία και τις πράξεις τους. 70% ότι οι μετανάστες είναι πολύ μαύροι. 80% ότι είναι και πολύ μαύροι και πολύ άσπροι. 63% ότι ο ιδρώτας τους μυρίζει αλλιώς. 60% ανησυχούν γιατί οι μετανάστες δεν μοιάζουν πια με μετανάστες. 97% ότι δεν θα είχαν κανένα πρόβλημα εάν οι μετανάστες ήταν τουρίστες...

Τέχνη: Στο Παρίσι εδώ και έναν μήνα έχει ανοίξει μια έκθεση με τον τίτλο «Εros au secret» (ελληνικά, «Έρως στα κρυφά»). Περιλαμβάνει ερωτικές γκραβούρες από τον 18ο έως τον 20ό αιώνα. Οι γκραβούρες αυτές φυλάσσονταν μέχρι πρόσφατα στην Εθνική Βιβλιοθήκη των Γάλλων, στο τμήμα «Κόλαση» της Βιβλιοθήκης. Πολύ εύλογη η απορία: γιατί τέτοια θέση για τον έρωτα; Γιατί οι ερωτικές γκραβούρες να μη φυλάσσονται στο τμήμα «Παράδεισος» της Βιβλιοθήκης; Ο έρωτας είναι από τα πιο παραδεισένια δώρα που δόθηκαν στον άνθρωπο. Γιατί άραγε οι άγγελοι κυκλοφορούν στον Παράδεισο χωρίς σεξουαλικά όργανα, ενώ αυτά επιτρέπονται σε όσους βολοδέρνουν στην Κόλαση; Το αντίθετο, νομίζω, έπρεπε να γίνει. Οι κολασμένοι θα έπρεπε να παραπλανιούνται ευνουχισμένοι και κερατάδες, ενώ οι κάτοικοι του Παραδείσου να χαίρονται τον έρωτά τους: απαλλαγμένοι από τις κρυφές κάμερες, τις σχέσεις εξουσίας και τη διαπλοκή, που έτσι κι αλλιώς παύουν να υπάρχουν στον Παράδεισο...

Life style: Η εικόνα του αυταρχικού ηγέτη, τύπου Πούτιν, που τόσο άδικα εξευτελίστηκε τα προηγούμενα χρόνια από την ύποπτη μόδα του politically correct, επιστρέφει ξανά στη πασαρέλα της ιστορίας, σε όλο τον κόσμο. Ο λαϊκιστής ηγέτης, τυραννικός και αυτοαποκαλούμενος «αδιάφθορος», είναι ο ιδανικός problem solver για τα αίσχη της δημοκρατίας...

Καιρός: Βροχή, χιονόνερο και καυσαέριο. Σε κάθε περίπτωση, η νύχτα άρχισε να μικραίνει. Η τρύπα του όζοντος συνεχίζει και μεγαλώνει. Σχετικά με το τελευταίο, ο Αχμαντινετζάντ, η "Χαμάς" και η οργάνωση "Ζήτω τα Στρατόπεδα!", κατήγγειλαν τους Εβραίους και το κράτος του Ισραήλ- που πρέπει να εξαφανιστούν, καθώς είπαν, από προσώπου γης-, τις φιλελεύθερες ιδέες, τους ομοφυλόφιλους και τις γυναίκες που δεν φορούν τσαντόρ...

Σάββατο, Ιανουαρίου 26, 2008

Κοσοβο (ΙΙ μέρος)

Στην κεντρική πλατεία της Πρίστινα, δίπλα από το “Grand Hotel”, το χιόνι είναι άφθονο και οι περαστικοί λιγοστοί. Οι ταξιτζήδες προσπαθούν να προστατευθούν από το κρύο, μέσα στα ταξί τους, που στέκονται εκεί με σβησμένη τη μηχανή. Η παγκόσμια ενεργειακή κρίση έφθασε και εδώ. Η τιμή της βενζίνης έχει χτυπήσει κόκκινο και πρέπει να κάνουν οικονομία. Στο απέναντι πεζοδρόμιο, ένας μεσήλικας κύριος έχει στήσει έναν πάγκο με βιβλία. Κάθε είδους βιβλία: πατριωτικά, σχολικά, αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Πίσω από την πλάτη του, κάποιος πολιτικός, πάνω σε μια μισοσκισμένη διαφήμιση, παροτρύνει τους περαστικούς να είναι υπερήφανοι για τη Πρίστινα. Δεν έχουν περάσει ούτε δυο μήνες από τις βουλευτικές και τοπικές εκλογές στο Κόσοβο. Η συμμετοχή των Αλβανών ήταν πολύ χαμηλή. Οι κάτοικοι της Πρίστινα και του Κοσόβου μπορεί να είναι περήφανοι για τη χώρα τους, αλλά φαίνεται πως δεν είναι και τόσο περήφανοι για τους πολιτικούς τους. Όσο για τους Σέρβους εκείνοι ακολούθησαν τις οδηγίες από το Βελιγράδι και μποϊκόταραν τις εκλογές. Οι λίγες φωνές, ανάμεσα στους Σέρβους, που ήταν υπέρ της συμμετοχής έμειναν εντελώς ορφανές.

Στη μπροστινή πλευρά του πάγκου κρέμονται χάρτες του Κοσόβου και της Πρίστινα. Είναι οι νέοι χάρτες που φτιάχτηκαν μετά το 1999 και την αποχώρηση των Σερβικών δυνάμεων από την περιοχή. Είναι, λέει ο μεσήλικας κύριος, οι χάρτες του νέου κράτους που γεννιέται. Οι μετανάστες που επιστρέφουν για τις γιορτές στη Πρίστινα είναι οι καλύτεροι καταναλωτές των χαρτών της Πρίστινα. Για πατριωτικούς και πρακτικούς λόγους. Τα ονόματα όλων των δρόμων έχουν αλλάξει. Στη θέση των παλαιών σερβικών ονομάτων τώρα υπάρχουν μόνο αλβανικά. Ονόματα της αλβανικής εθνικής μυθολογίας, των πολεμιστών του UCK αλλά και του Bill Clinton. Τα σερβικά ονόματα είναι ελάχιστα. Είναι, επί το πλείστον, ονόματα μικρών, περιθωριακών δρόμων, που βρίσκονται εκεί σαν για ξεκάρφωμα. Από την πλευρά τους, οι Σέρβοι στους θύλακές τους, δεν έχουν κανένα αλβανικό όνομα δρόμου. Ούτε για ξεκάρφωμα. Στη Γκρατσάνιτσα τον Ράτκο Μλάντιτς τον βρίσκεις ως όνομα δρόμου. Οι Αλβανοί κάνουν το παν για να δείξουν ότι το Κόσοβο ανήκει πλέον στους Αλβανούς. Οι Σέρβοι, νιώθοντας βαθιά το βάρος της ήττας, προσπαθούν να πείσουν τους εαυτούς τους ότι έχει ο καιρός γυρίσματα. Ανεξάρτητα από τα ονόματα, πάντως, οι περισσότεροι δρόμοι είναι σκοτεινοί, βρώμικοι και με τεράστιες λακκούβες. «Όσο πιο πατριωτικό όνομα έχει ο δρόμος τόσο περισσότερες λακκούβες έχει» μου λέει ο Σκελζέν ειρωνικά...

***

Από τη συνύπαρξη στο μίσος. Ο Σκελζέν είναι ο ταξιτζής που με μεταφέρει από τη Πρίστινα στη Τσαγκλαβίτσα, ένα σερβικό χωριό κοντά στη πρωτεύουσα του Κοσόβου. Ο ίδιος δεν είναι από τη Πρίστινα, είναι από την Όμπιλιτς. Μια βιομηχανική πόλη, είκοσι χιλιόμετρα βορείως της Πρίστινα. Είναι πενήντα χρονών και έχει ζήσει την εποχή της συνύπαρξης Αλβανών και Σέρβων στο Κόσοβο. «Προσωπικά είχα Σέρβους οικογενειακούς φίλους» λέει. Μετά, ξαφνικά, τα πάντα κατέρρευσαν. Θυμάται πως το Κόσοβο γέμισε με Σέρβους αστυνομικούς. Θυμάται την σφαγή των Αλβανών φοιτητών στη Πρίστινα, στις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας ενάντια στη κατάργηση της αυτονομίας του Κοσόβου από τον Μιλόσεβιτς. Θυμάται την απόλυσή του από την δουλειά, ως δάσκαλος σε δημοτικό σχολείο. Θυμάται την εισβολή των αστυνομικών σε σπίτια Αλβανών. «Εκεί κατάλαβα ότι όλα τελείωσαν» λέει, ενώ ρουφά σκεφτικός το τσιγάρο του. «Πήρα τη φαμίλια μου και πήγα στη Γερμανία. Δούλεψα εκεί ως σερβιτόρος. Τι να έκανα στο Κόσοβο; Δεν ήθελα να ζήσω την καταστροφή που ερχόταν». Ο Σκελζέν γύρισε από την Γερμανία το 2000, μετά τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς και την αποχώρηση των σερβικών δυνάμεων. «Έβλεπα στην τηλεόραση τους διωγμένους πρόσφυγες που επέστρεφαν στο Κόσοβο και αποφάσισα να επιστρέψω» συνεχίζει. «Ήταν μια στιγμή μεγάλης ελπίδας για μας τους Αλβανούς». Όταν γύρισε στο Όμπιλιτς οι περισσότεροι Σέρβοι που γνώριζε είχαν φύγει ή είχαν διωχθεί από τους Αλβανούς. Οι ιστορίες που άκουγε και διάβαζε καθημερινά, είχαν να κάνουν με τα εγκλήματα των Σέρβων παραστρατιωτικών στο Κόσοβο. «Η γυναίκα μου έχασε συγγενείς. Τους έσφαξαν οι Σέρβοι παραστρατιωτικοί» λέει. «Στο Όμπιλιτς είχαν μείνει μόνο δυο από τους Σέρβους που γνώριζα» συνεχίζει την αφήγησή του. «Τον έναν τον συνάντησα μια μέρα τυχαία στον δρόμο. Τον κάλεσα στο σπίτι. Όχι, μου λέει, γιατί θα σου δημιουργήσω πρόβλημα...». Ο ίδιος ο Σκελζέν μιλά σέρβικα. Τα παιδιά του τα σέρβικα τα μισούν. «Τώρα τα παιδιά μας και εκείνα των Σέρβων πάνε σε ξεχωριστά σχολεία. Δεν μιλιούνται καν στο δρόμο». Σε ποια γλώσσα να επικοινωνήσουν άλλωστε; Οι Αλβανοί μισούν τα σέρβικα. Οι Σέρβοι περιφρονούν τα αλβανικά. Ο Σκελζέν ανάβει άλλο ένα τσιγάρο. Δεν είναι σίγουρος, συνεχίζει, εάν έκανε καλά που επέστρεψε από τη Γερμανία. Όλα αυτά τα χρόνια είδε κάποιους λίγους να γίνουν πάμπλουτοι και τους Κοσοβάρους να ζουν χειρότερα από πριν. Ο ενθουσιασμός του λιγόστευε με τα χρόνια. Στις τελευταίες εκλογές δεν πήγε να ψηφίσει, γιατί δεν εμπιστεύεται κανέναν από τους πολιτικούς. Εκείνος λέει ότι δεν υπάρχει πια επιστροφή, ότι το Κόσοβο πρέπει να γίνει ανεξάρτητο. Η μεγάλη του ελπίδα είναι η Ευρώπη και η μεγάλη του αγωνία το μέλλον. «Αν και μετά την ανεξαρτησία τα πράγματα δεν βελτιωθούν θα φύγω ξανά στη Γερμανία» καταλήγει και τραβάει μια βαθιά ρουφηξιά…

Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας

Στη Τσαγλαβίτσα τα πάντα «μυρίζουν» σερβικά. Βλέπω απέναντί μου τη σερβική σημαία με τον λευκό, δικέφαλο και θυμωμένο αετό στο κέντρο της. Κάτω, σε μια βρώμικη τζαμαρία, μια αφίσα στα σέρβικα ανακοινώνει την ημερομηνία του διαγωνισμού για την Miss Κοσόβου και Μετόχιας. Ακόμα και οι διαγωνισμοί ομορφιάς εδώ γίνονται χωριστά. Η κάθε πλευρά με τη δική της καλλονή. Βρίσκω τελικά το κτήριο του σερβικού ραδιοσταθμού, του Kim Radio. Εκεί έχω ραντεβού με τον διευθυντή του, τον Ισάκ Βόργουτσιτς. Ο Ισάκ δεν γεννήθηκε στο Κόσοβο. Ήρθε εδώ το 1993 από το Νις της Σερβίας, ως μοναχός στο μοναστήρι της Ντέτσανι. Ενώ μου αφηγείται την ιστορία του παρατηρώ τις φωτογραφίες των μοναχών κρεμασμένες σε κορνίζες στους τοίχους του κτηρίου. «Πήγα στη Ντέτσανι γιατί ήταν κέντρο αντίστασης ενάντια στον Μιλόσεβιτς. Όχι γιατί έχασε τους πολέμους αλλά γιατί τους άρχισε» λέει. Θυμάται και εκείνος τα δύσκολα χρόνια, την αστυνομοκρατία στο Κόσοβο, τη βοήθεια των μοναχών για τους Αλβανούς. «Στη πιο δύσκολη στιγμή, το 1999, με προσωπικό ρίσκο πέρασα αρκετούς Αλβανούς από τα μπλόκα των αστυνομικών για να τους πάω στο νοσοκομείο» συνεχίζει. Μετά, τα πάντα ανατράπηκαν. Όταν οι σερβικές δυνάμεις αποχώρησαν, στον αλβανικό τύπο δημοσιεύτηκαν ψεύτικες μαρτυρίες σύμφωνα με τις οποίες το μοναστήρι λειτουργούσε ως κύριο καταφύγιο για τους Σέρβους παραστρατιωτικούς. Το μοναστήρι έγινε στόχος βομβιστικών επιθέσεων, με στόχο την καταστροφή του και την εκδίωξη των μοναχών από εκεί. «Εάν δεν είχαν σπεύσει οι Ιταλοί στρατιώτες της KFOR να μας προστατεύσουν το μοναστήρι θα είχε γίνει στάχτη και ζήτημα είναι εάν θα ζούσα σήμερα» λέει ο Ισάκ. Η ζωή του στη Ντέτσανι έγινε ανυπόφορη και εκείνος αποφάσισε να μετακομίσει στο μοναστήρι της Γρατσάνιτσα. «Εκεί πέρα» συνεχίζει «γνώρισα την γυναίκα της ζωής μου. Ερωτεύτηκα, έβγαλα τη στολή του μοναχού, παντρεύτηκα, αποκτήσαμε ένα παιδί και σήμερα εργαζόμαστε και οι δυο εδώ, αφού και εκείνη είναι δημοσιογράφος». «Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας» του λέω και εκείνος αντιδρά με ένα πικρό χαμόγελο. Ο Ισάκ σπουδάζει σήμερα δημοσιογραφία σε ιδιωτικό κολέγιο κοντά στο Γκαζιμεστάν, λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Πρίστινα, όπου υπάρχει και το μνημείο που διαιωνίζει τον μεσαιωνικό μύθο της Μάχης του Κοσόβου, για την οποία Σέρβοι και Αλβανοί υποστηρίζουν εντελώς διαφορετικές εκδοχές. Εδώ και χρόνια ο Ισάκ μαθαίνει αλβανικά. «Το παιχνίδι τελείωσε» λέει. «Αυτό που πρέπει να κάνουν οι Σέρβοι είναι να διεκδικούν όλα τα δικαιώματά τους ως πολίτες του νέου κράτους». Για τον Ισάκ το «σχέδιο Αχτισάρι» είναι ο,τι καλύτερο θα μπορούσε να υπάρχει για τους Σέρβους. «Θα έπρεπε η Πρίστινα να έχει πρόβλημα με το «σχέδιο Αχτισάρι»» συνεχίζει. «Αντί αυτού έχει πρόβλημα το Βελιγράδι, γιατί εκεί ακόμα επικρατεί η ίδια αυτοκαταστροφική πολιτική όπως στα χρόνια του Μιλόσεβιτς». Ο Ισάκ παραδέχεται ότι οι απόψεις του είναι αιρετικές. Είναι πεπεισμένος όμως ότι είναι οι μόνες που μπορούν να σώσουν τους Σέρβους από την γκετοποίηση και τον τελεσίδικο ξεριζωμό. Είναι πιο εύκολο, προσθέτει, να ακούσεις αιρετικές απόψεις ανάμεσα στους Σέρβους παρά ανάμεσα στους Αλβανούς. Ο ίδιος είναι αποφασισμένος να μείνει στο Κόσοβο και να το παλέψει μέχρι τέλους. «Τι εμποδίζει τους Αλβανούς και τους Σέρβους να συμφιλιωθούν;» τον ρωτάω. «Η ιδεολογία της απόλυτης θυματοποίησης που καλλιεργείται και στις δυο πλευρές» απαντά κοφτά. Ενώ μιλάμε τα φώτα σβήνουν. Άλλη μια διακοπή ρεύματος. «Εάν οι δυο πλευρές δεν καταλάβουν ότι η μοίρα τους είναι κοινή, τότε θα τους φάει το σκοτάδι» λέει και σπεύδει να ενεργοποιήσει τον γεννήτορα, για να μπορέσει να συνεχίσει κανονικά το πρόγραμμα στα σέρβικα…

Τρίτη, Ιανουαρίου 22, 2008

Η γοητεία της μουντζούρας

Διάβασα τις προάλλες ότι απειλείται με εξαφάνιση μια σημαντική συνήθεια του ανθρώπου: το μουντζούρωμα. Κύριος υπεύθυνος, λένε οι ερευνητές, είναι το κινητό τηλέφωνο. Μιλώντας, γράφοντας και παίζοντας με το κινητό, σχεδόν παντού, δεν γεμίζουμε πια χαρτιά και χαρτάκια με καρδούλες, σταυρουδάκια, καμένα δεντράκια, πουλάκια, κύκλους, αστεράκια, τερατάκια. Κινδυνεύουμε, λοιπόν, να ζήσουμε σε έναν κόσμο χωρίς μουντζούρα.
Η είδηση μού τράβηξε τη προσοχή. Για προσωπικούς λόγους. Έχω υποφέρει πολύ λόγω της κακογραφίας μου. Πόσες φορές δεν έχω ακούσει να με ψέγουν ότι η γραφή μου μοιάζει πιο πολύ με μουντζούρα. Μάλιστα, εκεί κοντά στην εφηβεία, είχα αποκτήσει φοβερό κόμπλεξ για τα κακά μου γράμματα. Όταν τύχαινε να κάνω δώρο κάποιο βιβλίο, ζητούσα από κάποιον φίλο ή από κάποια φίλη να γράψει την αφιέρωση στη θέση μου. Ζήλευα όσους έγραφαν με ωραία γράμματα. Προσπάθησα να τους μιμηθώ. Τελικά παραδόθηκα και συμβιβάστηκα με την πραγματικότητα: είμαι ένας αδιόρθωτος κακογράφος. Ικανοποιητική εξήγηση για την κακογραφία μου δεν βρήκα. Κάποια στιγμή κατέληξα στο συμπέρασμα ότι έγινα κακογράφος επειδή δεν χώνευα τη δασκάλα της ορθογραφίας στην Αλβανία. Ήταν πολύ αυστηρή. Εμείς τα παιδιά τη φωνάζαμε «διευθύντρια φυλακής». Μετά επινόησα άλλη μια εξήγηση. Ίσως η κακογραφία μου να οφείλεται στο γεγονός ότι από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού μάς έβαζαν να γράψουμε αμέτρητες ανοησίες. Ποιήματα και εκθέσεις για το Κόμμα και τον Ηγέτη. Για το ένδοξο έθνος μας που το επιβουλεύονται όλοι, σε Δύση και Ανατολή, ειδικά στη Δύση. Τα κακά γράμματα ήταν, μάλλον, ένα είδος ασυνείδητης μη συμμόρφωσης με τη βλακεία. Δεν ξέρω εάν είναι έτσι. Εμένα μ΄ αρέσει αυτή η ερμηνεία, γιατί με απαλλάσσει από το ενοχλητικό βάρος της κακογραφίας. Ξέρω σίγουρα ότι, για μας τους κακογράφους, ο υπολογιστής ήταν σωτηρία. Επιλέγεις τη γραμματοσειρά που θέλεις και δεν σε βασανίζουν πια τα παραμορφωμένα γράμματά σου...
Τέλος πάντων. Επιστρέφω στη μουντζούρα. Από τα λίγα που έχω διαβάσει, έχω καταλάβει ότι πρόκειται για σοβαρή υπόθεση. Έχουν καταπιαστεί μαζί της μεγάλοι και τρανοί. Ο μεγάλος ιστορικός της τέχνης Εrnst Η. Gombrich την έχει επαινέσει ως μια δραστηριότητα που μας βοηθά να μεταφέρουμε αλλού την ένταση. Και ως μέσον αντίστασης ενάντια στην πλήξη. Οι ψυχολόγοι λένε ότι η μουντζούρα είναι ένα είδος εξωτερίκευσης του ασυνειδήτου. Το μουντζούρωμα είναι σχεδόν σαν τα όνειρα. Όταν μουντζουρώνουμε, εξωτερικεύουμε τις ασυνείδητες φοβίες, εφιάλτες, ελπίδες και απογοητεύσεις μας. Κάποιοι ψυχολόγοι μάλιστα, οπαδοί του Γιουνγκ, βάλθηκαν να αποκωδικοποιήσουν τις μουντζούρες. Όποιος μουντζουρώνει στην άκρα αριστερά του χαρτιού, λένε, έχει ανάγκη από την αγάπη της μητέρας. Όποιος μουντζουρώνει στην άκρα δεξιά του χαρτιού αναζητεί την εικόνα του πατέρα. Όποιος μουντζουρώνει και ορνιθοσκαλίζει σπιτάκια (νόμιμα ή αυθαίρετα), εκφράζει την ανάγκη για ασφάλεια και προστασία. Όποιος μουντζουρώνει και ορνιθοσκαλίζει αστεράκια και ουράνια σώματα είναι αισιόδοξος και φιλόδοξος- για όσους μουντζουρώνουν DVD δεν υπάρχει ακόμα αποκωδικοποίηση. Και ούτω καθ΄ εξής. Βέβαια, λένε οι ερευνητές, παρά τα σοβαρά πλήγματα που έχει δεχθεί, η μουτζούρα αντιστέκεται ακόμα. Τα παιδιά στα σχολεία συνεχίζουν να μουντζουρώνουν. Σε γενικές γραμμές όμως η μουντζούρα φαίνεται να είναι είδος υπό εξαφάνιση. Σκεφτείτε πως μια από τις μεγάλες εκδοτικές επιτυχίες στη Γαλλία πέρυσι ήταν το «Τετράδιο μουντζουρωμάτων», μιας Γαλλίδας σχεδιάστριας ονόματι Claire Fay. Πρόκειται για ένα τετράδιο με έτοιμα σχέδια, για να ασκούνται στο μουντζούρωμα όσοι σκάνε από την πλήξη στα γραφεία. Το «Τετράδιο μουντζουρωμάτων» έκανε τρελές πωλήσεις. Τελικά, η μουντζούρα προορίζεται να γίνει και αυτή εμπόρευμα. Και ίσως, σε λίγα χρόνια, οι καταναλωτές της μουντζούρας, να αποτελούν υπολογίσιμο οικονομικό και πολιτικό μέγεθος...

Παρασκευή, Ιανουαρίου 18, 2008

Κόσοβο (Ι μέρος)


Πρίστινα, κεντρική πλατεία. Αριστερά «Καλή Χρονιά», δεξιά «Ανεξαρτησία»

Στην Πρίστινα αυτές τις ημέρες κάνει ασυνήθιστο κρύο. Οι κάτοικοι λένε πως τόσο χιόνι είχαν χρόνια να δουν. Πρέπει να είσαι προσεχτικός όταν περπατάς στους κεντρικούς δρόμους της πόλης, για να μην βρεθείς ξαφνικά στον αέρα. Το χιόνι έχει παγώσει και σε κάποια σημεία έχει γίνει σωστό παγοδρόμιο. Τα παιδάκια που πωλούν τσιγάρα πάνω στο πεζοδρόμιο τιτιβίζουν και προσπαθούν να ζεσταθούν αυτοσχεδιάζοντας ριψοκίνδυνες πιρουέτες. Λίγο πιο πέρα, δυο Άγιοι Βασίληδες εύχονται Καλή Χρονιά στους λιγοστούς περαστικούς. Δίπλα τους, ένα κουρασμένο άλογο, στη θέση των ταράνδων, στέκεται με λυπημένο ύφος μπροστά στην άμαξά του. Πλάι του κρέμεται η επιγραφή «Καλή Χρονιά». Και λίγο πιο πέρα η επιγραφή «Ανεξαρτησία»…

Περιμένοντας την ανεξαρτησία. Οι κάτοικοι της Πρίστινα, πάντως, ασχολήθηκαν περισσότερα με τις προετοιμασίες για το μπαϊράμι – η γιορτή των μουσουλμάνων - παρά με τα τεκταινόμενα στο Συμβούλιο Ασφαλείας την σχετικά με το μελλοντικό καθεστώς του Κοσσόβου. Εδώ πέρα έχουν μπουχτίσει ακούγοντας επί οχτώ χρόνια, ατέλειωτες συζητήσεις για την ανεξαρτησία. Την ανεξαρτησία πάντως την θεωρούν και αυτονόητη και αναπόφευκτη. Το θέμα είναι τι θα γίνει μετά. Σχεδόν όλοι, από τους ταξιτζήδες μέχρι τους πολιτικούς, αποδέχονται ότι οικονομικά οι Κοσσοβάροι σήμερα ζουν χειρότερα από όσο ζούσαν υπό σερβική διακυβέρνηση. Κάποιοι πιστεύουν όμως ότι με την κήρυξη της ανεξαρτησίας τα πάντα θα λυθούν ως δια μαγείας. Άλλοι, πιο σκεπτικοί, λένε ότι με την ανεξαρτησία αρχίζουν πραγματικά τα δύσκολα. Σε κάθε περίπτωση, κανείς δεν ξέρει να σου πει με βεβαιότητα πότε ακριβώς θα γίνει η κήρυξη της ανεξαρτησίας. Σχεδόν όλοι, από την άλλη πλευρά, είναι σίγουροι για δυο πράγματα. Ότι θα είναι επιτηρούμενη και μονομερής, αφού η Ρωσία δεν θα κάνει πίσω. Από εκεί και πέρα ο Θεός… ΗΠΑ βοηθός. Όσο για τους Σέρβους, εκείνοι πιστεύουν στη βοήθεια ενός άλλου Θεού: της Ρωσίας. Ελπίζουν ακόμα πως το παιχνίδι δεν έχει χαθεί τελεσίδικα. Εάν κάποιος είχε πέσει σε κόμμα το 1990 και ξυπνούσε ξαφνικά το 2007 στο Κόσσοβο, θα πίστευε ότι ο Ψυχρός Πόλεμος ζει ακόμα και βασιλεύει…

Ένα μπρασερί σαν προποτζίδικο. Το «Μπρασερί Ντε Ράντα» είναι το «Da Capo» της Πρίστινα. Εδώ συγχρωτίζονται πολιτικοί και δημοσιογράφοι, μοντέλα και γνωστοί τραγουδιστές του τόπου, πίνοντας καφέ και τρώγοντας δίπλα σε υπερπατριωτικούς στοίχους που έχουν χαραχθεί πάνω στους τοίχους και τις συνεχείς διακοπές ρεύματος, οι οποίες δεν ξαφνιάζουν κανένα. Εδώ συναντώ τον Μπατόν Χατζίου, έναν από τους πιο γνωστούς δημοσιογράφους του Κοσσόβου, διευθυντής της εφημερίδας «Express». Ο Μπατόν Χατζίου προβλέπει ότι η κήρυξη της ανεξαρτησίας θα γίνει μετά τις προεδρικές εκλογές στη Σερβία ή τον Απρίλιο. «Τότε αναμένεται να δίνουν το πράσινο φως οι ΗΠΑ και θα ακολουθήσει η αναγνώριση από τις περισσότερες χώρες της Ε.Ε.» προσθέτει. Όσο για τη Βόρεια Μιτρόβιτσα πιθανότατα θα παραμείνει de jure στο Κόσσοβο, ενώ de facto θα είναι εκτός. Για τους πολιτικούς στη Σερβία η Μιτρόβιτσα θα χρησιμεύσει ως άλλοθι ότι το Κόσσοβο δεν χάθηκε ολοκληρωτικά. Για τους πολιτικούς στο Κόσσοβο ίσως αποτελέσει ένα άλλοθι για την εξαγωγή εσωτερικών κρίσεων. Και εάν μέχρι το καλοκαίρι δεν «έρθει» η ανεξαρτησία; Ο Μπατόν Χατζίου σηκώνει τους ώμους. «Τότε η κατάσταση μπορεί αν βγει εκτός ελέγχου» προσθέτει. Η κούραση ενδέχεται να μετατραπεί σε αηδία και η αηδία σε τυφλή βία. Οι επιτήδειοι του είδους, έτσι και αλλιώς, παραμονεύουν. Κάποια στιγμή στο μπρασερί μπαίνει ο κ. Φατμίρ Λίμαι, ο αντ’αυτού του Χασίμ Θάτσι, του πρώην αρχηγού του UÇK και νυν Πρωθυπουργού του Κοσσόβου. (Ο ίδιος ο Θάτσι λείπει σε ταξίδι για δουλειές στη Νέα Υόρκη). Εκμεταλλεύομαι την ευκαιρία και τον πλησιάζω. Μου λέει ευγενικά ότι δεν κάνει δηλώσεις. Όσο για την κήρυξη της ανεξαρτησίας είναι λακωνικός: «τους επόμενους δυο μήνες το θέμα θα έχει λήξει». Μετά από μισή ώρα μπαίνει στο μπρασερί ο κ. Μπετζέτ Πατσόλι, ένας δισεκατομμυριούχος Κοσσοβάρος επιχειρηματίας, ο πιο γνωστός εντός και εκτός Κοσσόβου. Φέτος αποφάσισε και εκείνος να κατέβει στις εκλογές, με το δικό του κόμμα και κέρδισε το 14% των ψήφων. Μερικοί τον χαρακτηρίζουν Μπερλουσκόνι του Κοσσόβου. Του το επισημαίνω. «Άλλο Ιταλία και άλλο Κόσοβο» απαντάει φανερά ενοχλημένος. Ο Πατσόλι έκανε την περιουσία στη Ρωσία και στις πρώην Σοβιετικές δημοκρατίες, μέσω οικοδομικών επιχειρήσεων κυρίως. Για τους τρόπους που έχτισε την οικονομική του αυτοκρατορία κυκλοφορούν πολλές φήμες. Ο ίδιος, πάντως, ζήτησε την ψήφο των Κοσσοβάρων λέγοντας πως αφού έχτισε το Καζακιστάν και το Κρεμλίνο, τώρα θέλει να χτίσει και την πατρίδα του. O Πατσόλι είναι ο μοναδικός που υποστηρίζει ότι το Κόσοβο πρέπει να κρατήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τη Ρωσία. Όσο για την ημερομηνία της ανεξαρτησίας, η δική του πρόβλεψη, είναι για το καλοκαίρι. «Μάλιστα όχι το καλοκαίρι» προσθέτει μετά από λίγο, «την άνοιξη». Ακούγοντας όλες αυτές τις προβλέψεις, υπό τα φώτα που αναβοσβήνουν, το μπρασερί μου μοιάζει για μια στιγμή με προποτζίδικο. Εν τω μεταξύ, έξω από το μπρασερί, οι άνθρωποι παλεύουν με την ανέχεια και τη παγωνιά, αμήχανοι και ανίκανοι να κάνουν προβλέψεις για το τι τους επιφυλάσσει το μέλλον…



Ο Μίλοβαν Γιέφτιτς. Ηγέτης των Σέρβων στο μεικτό χωριό Ταλίνοβατς

Οι Σέρβοι είναι διχασμένοι. Για να βρεις Σέρβους στο Κόσοβο πρέπει να πας έξω από τη Πρίστινα. Στη πρωτεύουσα του Κοσόβου, που έχει φθάσει τους 500.000 κατοίκους λόγω της εσωτερικής μετανάστευσης των Αλβανών, οι Σέρβοι δεν ξεπερνούν πλέον τους 300. Κυκλοφορούν ελάχιστα, δεν μιλούν σέρβικα σε δημόσιους χώρους και αποφεύγουν να μιλούν με δημοσιογράφους. Σε αρκετές περιπτώσεις, πρόκειται για μεικτά ζευγάρια Σέρβων και Αλβανών, που αποτελούν έτσι κι αλλιώς είδος προς εξαφάνιση. Πολλοί Σέρβοι της Πρίστινα πούλησαν τα σπίτια τους το 1999 και έφυγαν στη Σερβία ή κατάφυγαν στη Βόρεια Μιτρόβιτσα…

Σχετική ασφάλεια. Αυτή τη στιγμή, τα πράγματα φαίνεται να έχουν ηρεμήσει κάπως. Η φυγή των Σέρβων έχει σταματήσει. Έτσι και αλλιώς δεν έχουν μείνει περισσότεροι από 100.000 σε όλο το Κόσσοβο. Κάποιοι τολμούν και επιστρέφουν. Επιθέσεις εναντίον των Σέρβων δεν υπάρχουν πια. Οι Σέρβοι στη Βόρεια Μιτρόβιτσα – γύρω στους 50.000 - ζουν εντελώς χώρια. Έχουν φτιάξει το δικό τους «κράτος εν κράτη» και απειλούν με ένωση με την Σερβία, σε περίπτωση που το Κόσοβο κηρύξει την ανεξαρτησία. Οι υπόλοιποι Σέρβοι, στο κεντρικό Κόσσοβο περιμένουν τις εξελίξεις, κρατώντας ταυτόχρονα πολύ στενές σχέσεις με το Βελιγράδι…

«Θα φύγουμε». Στο χωριό Ταλίνοβατς, κοντά στο Ουρόσεβατς, επισκέπτομαι το σπίτι του τον Μίλοβαν Γιέφτιτς, του ηγέτη των Σέρβων του χωριού. Το Ταλίνοβατς είναι ένα μεικτό χωριό. Αλβανοί και Σέρβοι έχουν βρει τον τρόπο για να συνυπάρχουν. Η πρώτη χειρονομία καλωσορίσματος του Μίλοβαν είναι ένα ποτήρι σπιτικού ρακιού. Σε αυτά τα μέρη, άλλωστε, το ρακί ρέει άφθονα. Και με τέτοια παγωνιά πώς να αντιστέκεσαι στον πειρασμό; Στον τοίχο, πάνω από την τηλεόραση, δεσπόζουν οι φωτογραφίες των εγγονών του. Μου εξηγεί πως τα παιδιά του είναι παντρεμένα και ζουν στη Σερβία. Δεν πρόκειται να επιστρέψουν, αφού εδώ πέρα δεν έχουν μέλλον. Η ανεργία είναι σαρωτική, το νερό συχνά λείπει, το ίδιο και το ρεύμα. «Αυτά είναι τα προβλήματά μας. Και με «μας» εννοώ Σέρβους και Αλβανούς» συνεχίζει. Ο Μίλοβαν μου αφηγείται πως το 1999, στη διάρκεια των βομβαρδισμών, οι σερβικές δυνάμεις ήθελαν να διώξουν τους Αλβανούς από το χωριό αλλά εκείνος εναντιώθηκε. Όσο για το «σχέδιο Αχτισάρι» το έχει ακουστά αλλά δεν ξέρει τι λέει. Ξέρει μόνο ότι κάνει το Κόσσοβο ανεξάρτητο κράτος. Και σε αυτό το σημείο ο Μίλοβαν είναι ανένδοτος. Θεωρεί ότι το Κόσσοβο είναι και πρέπει να παραμείνει σερβικό. Τι θα κάνει σε περίπτωση που το Κόσσοβο γίνει ανεξάρτητο; Το βλέμμα του γίνεται άκαμπτο. «Θα φύγουμε» λέει και δείχνει με το χέρι τον δρόμο της φυγής προς τη Σερβία. Ο Μίλοβαν δεν έχει πρόβλημα με τους Αλβανούς συγχωριανούς του αλλά πιστεύει πως η ζωή των Σέρβων σε ένα Κόσσοβο όπου θα κάνουν κουμάντο οι Αλβανοί θα είναι αβάσταχτη. Μετά από λίγο προσθέτει: «εμείς θα κάνουμε ότι μας πει το Βελιγράδι». Ο Μίλοβαν μας συνοδεύει μέχρι την εξωτερική πόρτα. Εκείνη τη στιγμή φθάνει ο Αντέμ, ένας Αλβανός συγχωριανός του. Χαιρετιούνται στα αλβανικά, αφού εδώ οι κάτοικοι είναι δίγλωσσοι. Σέρβοι και Αλβανοί στο Ταλίνοβατς συνυπάρχουν ειρηνικά. Το μελλοντικό καθεστώς του Κοσόβου όμως, μπορεί να τους χωρίσει για πάντα…


«Θα μείνουμε». Σε ένα άλλο χωριό, στο Πάμπλιακ, τα σπίτια των Σέρβων και των Αλβανών βρίσκονται δίπλα δίπλα. Σέρβοι και Αλβανοί όμως δεν έχουν πια πάρε δώσε μεταξύ τους. Το 1999 ένα ανυπέρβλητο χαντάκι δημιουργήθηκε. Οι Αλβανοί έκαψαν όλα τα σπίτια των Σέρβων του χωριού ως αντίποινα. Σήμερα, δειλά δειλά, κάποιοι Σέρβοι τολμούν και επιστρέφουν, στα νεόχτιστα σπίτια με χρηματοδότηση της διεθνούς κοινότητας. Ένας από αυτούς είναι ο Ούγκρε Στεφάνοβιτς. Μιλάμε υπό το φως του κεριού, αφού δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα. Η πρώτη επισήμανσή του αφορά το σπίτι. «Υποτίθεται ότι θα μείνουμε τέσσερα άτομα σε αυτό σπίτι» λέει «και υπάρχει μόνο ένα κρεβάτι. Που να κοιμηθούμε;». Μετά αναφέρει τις ποικιλότροπες διακρίσεις σε βάρος των Σέρβων, την ανεργία, τις ελλείψεις σε βασικά πράγματα: νερό, ρεύμα, φάρμακα. Παρ’όλα αυτά ο Ούγκρε είναι αποφασισμένος να μείνει στο Κόσοβο, ακόμα και αν γίνει ανεξάρτητο. «Εδώ γεννήθηκα, εδώ θέλω να πεθάνω. Καλύτερα εδώ και φτωχός παρά στη Σερβία και πρόσφυγας» λέει. Προσθέτει ότι οι Σέρβοι έχουν 350 στρέμματα γης σε αυτό το χωριό, αλλά δεν έχουν μηχανήματα να τα καλλιεργήσουν. Ο Ούγκρε και οι δικοί του ελπίζουν σε κάτι καλύτερο. Για την ώρα όμως δεν το βλέπουν να έρχεται. «Η κατάστασή μας περιγράφεται με μια φράση: είμαστε στον αέρα» καταλήγει. Φεύγουμε από το Πάμπλιακ, που είναι βυθισμένο στο σκοτάδι και περικυκλωμένο από το λευκό χιόνι. Επιστρέφοντας στη Πρίστινα βλέπω μια δίγλωσση διαφήμιση της KFOR, στα αλβανικά και στα σέρβικα. Σου θυμίζει ότι, σύμφωνα με το «σχέδιο Αχτισάρι», τα σέρβικα είναι επίσημη γλώσσα του Κοσόβου. Σε λίγα χρόνια όμως θα υπάρχουν άραγε Σέρβοι στο Κόσοβο για να τα μιλούν;

Κόσοβο: Χριστούγεννα 2007

Τρίτη, Ιανουαρίου 15, 2008

Το σούπερ μοντέλο και το τέρας

Το DVD της ταινίας του Ζαν - Πιερ Ζενέ, «Άλιεν, Αναγέννηση»

Βλέπω αυτές τις μέρες, σε επανάληψη, τις εικόνες του Σαρκοζί με το μοντέλο του, την Κάρλα Μπρούνι. Στην Αίγυπτο, κοντά στις μούμιες των Φαραώ. Θαυμάσια η Μπρούνι, καθώς περνά ανάμεσα στους δημοσιογράφους που λαχανιάζουν για μια φωτό, για να καταγράψουν ένα δικό της ψίθυρο. Καθώς την έβλεπα, εκεί, δίπλα στην έρημο, μου θύμισε τον διάλογο του Lou Castel και της Ηanna Schygulla, στη ταινία του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, τον τίτλο της οποίας δεν θα πω, γιατί μπορεί να παρεξηγηθώ για αντιφεμινισμό. Ο διάλογος έχει ως εξής: Castel: «Τι δεν θα έδινα για να είμαι με τη Μάρλεν Ντίτριχ σε ένα μπαρ στην έρημο και να μεθύσω... Εσύ όχι;». Schygulla: « Τη φαντάζομαι κρύα, όπως μπορεί να είναι κάθε γυναίκα επιχειρηματίας». Castel: «Όχι, πιστεύω ότι είναι γοητευτική. Τη φαντάζομαι με το χέρι πάνω στο τραπέζι, έτσι. Και εγώ να ακουμπάω το κεφάλι μου πάνω στο χέρι της...». Δεν συγκρίνω την Ντίτριχ με την Μπρούνι, αλλά σαν τον Castel πρέπει να έχουν νιώσει πολλοί Γάλλοι, βλέποντας την Μπρούνι. Δεν εξηγείται αλλιώς πώς ο πρόεδρος σημείωσε ξαφνικό άλμα στις δημοσκοπήσεις, ενώ βρισκόταν σε ελεύθερη πτώση. Ο πρόεδρος ξέρει να διαβάζει τις φαντασιώσεις της «βαθιάς κοινωνίας».
Τον ζήλεψε, λένε, και ο Τσάβες. Φημολογείται ότι τώρα περιπλανιέται και αυτός με ένα σούπερ μοντέλο, τη Ναόμι Κάμπελ. Η είδηση με αιφνιδίασε. Τη βρίσκω σχεδόν ανησυχητική για το μέλλον της επανάστασης. Ο Τσάβες είναι υπέρ του προλεταριάτου, ενώ η Ναόμι έχει δείρει όλες τις οικιακές βοηθούς της. Τέλος πάντων. Μιας και μίλησα για άλματα και πτώσεις. Τις μέρες που ο Σαρκοζί και η Μπρούνι επισκέπτονταν τις Πυραμίδες και τις μούμιες των Φαραώ, αυξάνονταν ραγδαία οι αυτοκτονίες των μεταναστών χωρίς χαρτιά στη Γαλλία. Πηδούσαν στο κενό για να μην πέσουν στα χέρια της γαλλικής Αστυνομίας και απελαθούν. Με το που έγινε πρόεδρος ο Σαρκοζί υποσχέθηκε ότι μέχρι το τέλος του 2007 θα απελάσει 25.000 μετανάστες χωρίς χαρτιά από τη Γαλλία. Για να μη διαψευσθεί ο πρόεδρος, τουλάχιστον σε αυτό, οι αστυνομικοί εξαπέλυσαν φοβερό ανθρωποκυνηγητό ανά τη Γαλλία. Άρχισαν να συλλαμβάνουν μετανάστες σε ουρές για συσσίτια. Συλλάμβαναν παιδιά παράνομων μεταναστών που πήγαιναν ή επέστρεφαν από το σχολείο. Εισέβαλαν σε σπίτια. Έπρεπε να συμπληρώσουν πάση θυσία τον αριθμό και ο ένας παράνομος μετανάστης τι άλλο μπορεί να είναι εκτός από αριθμός; Κάποιοι από τους μετανάστες πήδηξαν στο κενό. Πηδάμε στο κενό για διαφορετικούς λόγους. Δεν αυτοκτονούμε όλοι με τον ίδιο τρόπο. Οι παράνομοι μετανάστες που αυτοκτονούν ξεψυχούν στην απόλυτη αφάνεια. Δεν θα γίνουν ποτέ πρωτοσέλιδο. Κανείς δεν θα μάθει το όνομά τους. Ήρθαν ως αριθμοί σε αυτή τη ζωή, ως αριθμοί φεύγουν.
Αλλάζω κανάλι. Το δελτίο των οκτώ. Εδώ μιλούν επίσης για απόπειρες αυτοκτονίας, για DVD, για τον κομιστή. Κλείνω την ΤV. Βάζω κι εγώ ένα DVD. Για να δω μια ταινία που ήθελα εδώ και καιρό. Είναι του Ζαν-Πιερ Ζενέ και μιλά για κλωνοποιήσεις και αναγεννήσεις. Και έχει κάτι τρομακτικούς διαλόγους:
- «Τι έχω μέσα;»
- «Υπάρχει ένα τέρας μέσα στο στομάχι σου. Έγινε πειρατεία στο διαστημόπλοιό σου. Ενώ βρισκόσουν σε κρυογενετική νάρκη σε πούλησαν σε αυτόν τον άνθρωπο. Και αυτός έβαλε ένα Άλιεν μέσα σου. Είναι ένα φοβερό τέρας. Σε λίγο θα πεταχτεί έξω σκίζοντας τον θώρακά σου. Θα πεθάνεις. Άλλες ερωτήσεις;»
- «Ποια είσαι;»
- «Η μητέρα του τέρατος»...

Κυριακή, Ιανουαρίου 13, 2008

Σκόπια: όλα παλαιά, όλα θολά...

Σκόπια. Στη νέα μεγάλη γέφυρα, πάνω στον Βαρδάρη, κάποιοι νεαροί σπρώχνουν ένα παλιό αυτοκίνητο για να πάρει μπρος. Η εικόνα αυτή μοιάζει σαν μια μεταφορά της ίδιας της χώρας. Η οικονομική κατάσταση δεν πάει καλά, η πολιτική είναι τεταμένη. Οι σχέσεις των δύο κοινοτήτων παραμένουν ψυχρές. Και το αύριο για τους πολίτες της χώρας, Σλάβους και Αλβανούς, μοιάζει με τοπίο στην ομίχλη

Μόλις το τρένο πέρασε τα σύνορα, η θέρμανση κόπηκε. Το λέω στον ελεγκτή. Μου ρίχνει ένα βλέμμα του τύπου «πολλά ζητάς...». Το παίρνω απόφαση και απλά μετρώ τις ώρες μέχρι να φθάσουμε στα Σκόπια... Τίποτα δεν έχει αλλάξει από την τελευταία φορά που ήμουν εδώ. Η μόνη αλλαγή είναι το χιόνι που χαρίζει στην πόλη μια αθώα ομορφιά. Κατά τα άλλα, η παλιά γέφυρα της πόλης που συνδέει τις συνοικίες των Σλάβων και Αλβανών είναι όπως πάντα γεμάτη από περαστικούς, ζητιάνους και μικροπωλητές, που πουλάνε λίγο από όλα και προπαντός πολλά προϊόντα made in China. Στη σλαβική πλευρά της γέφυρας δεσπόζει ένα στολισμένο χριστουγεννιάτικο δέντρο. Λίγο πιο πέρα, μια πανέμορφη καθολική μοναχή προσπαθεί να στείλει SΜS, ίσως στον ίδιο τον Θεό. Πρόκειται για διαφήμιση της Cosmophone, θυγατρική της CosmΟΤΕ. Στην αλβανική πλευρά της γέφυρας ένα νεαρό αγόρι πουλάει κάστανα υπό το θυμωμένο βλέμμα του Σκεντέρμπεη. Ο εθνικός ήρωας των Αλβανών καβάλα στο άλογό του σε πολεμική στάση, φαίνεται να τα έχει βάλει με το χιόνι, γιατί άλλους εχθρούς εδώ τριγύρω εγώ δεν βλέπω. Διακόσια μέτρα πιο πέρα, αρχαία αγάλματα- το τεκμήριο αρχαιότητας του μακεδονικού έθνους - ξημεροβραδιάζονται στο προαύλιο του πρωθυπουργικού μεγάρου, προσφέροντας ένα σπάνιο κιτς θέαμα. Ο πόλεμος για την «αρχαιότητα του έθνους» ανάμεσα σε Σλάβους και Αλβανούς καλά κρατεί. Πριν από λίγες μέρες οι Αλβανοί κατήγγειλαν άλλη μια «συνωμοσία» των Σλάβων αρχαιολόγων, που προσπαθούν να εξαφανίσουν αρχαιολογικά ευρήματα που ανήκουν στους Ιλλυριούς, τους οποίους οι Αλβανοί θεωρούν προγόνους τους. Ο εθνικισμός είναι ένα παιχνίδι με τον χρόνο. Σλάβοι και Αλβανοί, καθώς φαίνεται, έχουν αποφασίσει να το παίξουν μέχρι τελικής πτώσεως...
«Πιθανόν και ο Θεός βοηθός...». Θέλω να μάθω τι γνώμη επικρατεί στα Σκόπια σχετικά με τις εξελίξεις στο Κόσοβο. Εδώ όμως δεν πολυασχολούνται με το ζήτημα. Το πρόβλημα της εφαρμογής της Συμφωνίας της Οχρίδας που κατοχυρώνει τα αλβανικά ως δεύτερη επίσημη γλώσσα του κράτους και το ζήτημα του ονόματος μονοπωλεί όλη την πολιτική συζήτηση. Αμερικανοί και Ευρωπαίοι πιέζουν τον πρωθυπουργό Γκρουέβσκι να αλλάξει στάση και στα δυο ζητήματα. Εκείνος, για την ώρα, ποντάρει στο «πατριωτικό φρόνημα» και τρέχει. Και ουδείς ξέρει ποια μπορεί να είναι η κατάληξη. Πρέπει να περιμένουμε, μου λένε, μέχρι τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, τον Απρίλιο του 2008. Είτε το ΝΑΤΟ ανάβει το πράσινο φως για τη FΥRΟΜ είτε όχι, η χώρα θα πάει σε πρόωρες εκλογές και εκεί θα παιχτούν πολλά. Επειδή εκείνη την εποχή πιθανόν να έχουμε και τη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου, τα πράγματα πιθανόν να κρέμονται ξανά από μια κλωστή. Εδώ επικρατεί το «πιθανόν», το «ποιος ξέρει;» και το «ο Θεός βοηθός»...

Σκόπια. Αρχαία αγάλματα- τεκμήριο της αρχαιότητας του «έθνους»- ξημεροβραδιάζονται στο προαύλιο του πρωθυπουργικού μεγάρου, προσφέροντας ένα σπάνιο κιτς θέαμα

«Να βρούμε έναν τρόπο να συνυπάρξουμε».
Αφήνω τα Σκόπια και κατευθύνομαι προς Τέτοβο, την πρωτεύουσα των Αλβανών (οι Σλάβοι δεν ξεπερνούν το 10%). Εδώ βρίσκονται τα γενικά επιτελεία των αλβανικών κομμάτων, που, σχεδόν, δεν μιλιούνται μεταξύ τους. Στους δρόμους της πόλης βλέπεις ισλαμικές μαντίλες που δοκιμάζουν σκληρά ένα από τα κύρια δόγματα του αλβανικού εθνικισμού για την εγγενή αδιαφορία των Αλβανών προς τη θρησκεία. Μόνο στο αλβανικό πανεπιστήμιο του Τετόβου η αναλογία ανατρέπεται. Πρέπει να ψάξεις για να βρεις κοπέλα με μαντίλα, αν και η πλειοψηφία των φοιτητών είναι κοπέλες. Το αλβανικό πανεπιστήμιο του Τετόβου έχει ταραγμένη προϊστορία. Επί χρόνια λειτουργούσε παράνομα επειδή το κράτος αρνιόταν να το αναγνωρίσει. Μόνο μετά την εξέγερση των Αλβανών το 2001 νομιμοποιήθηκε. Σήμερα φοιτούν εδώ 11.000 φοιτητές, σχεδόν όλοι Αλβανοί. Στους διαδρόμους του συναντώ μια ομάδα φοιτητών του Τμήματος Δημοσιογραφίας. Ζητώ τη γνώμη τους για τις εξελίξεις στο Κόσοβο. «Όταν το Κόσοβο γίνει ανεξάρτητο, θα μας σέβονται περισσότερα και εδώ» λέει η Ρουντίνα. Εκείνη είναι η πατριώτισσα της παρέας. Θα επιθυμούσε οι Αλβανοί στα Βαλκάνια να ζουν σε ένα ενιαίο κράτος, αν και ξέρει ότι δεν γίνεται. Λέει ότι οι Αλβανοί έχουν την υποστήριξη της Δύσης. Λέει επίσης ότι ποτέ δεν θα δουλέψει σε σλαβομακεδονικά ΜΜΕ. «Επειδή εκείνοι δεν μαθαίνουν τη γλώσσα μας, μόνο εμείς τη δικιά τους» προσθέτει. Ο Φατμίρ διαφωνεί μαζί της. «Σημασία έχει να γίνουμε καλοί δημοσιογράφοι» λέει. «Προσωπικά θα δουλέψω όπου μου δοθεί η ευκαιρία. Εμείς οι νέοι πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να συνυπάρξουμε». Ενώ βγάζω μια ομαδική φωτογραφία, παρατηρώ ένα κάδρο στον τοίχο. Δείχνει Αλβανούς πολεμιστές στις αρχές του 20ού αιώνα κραδαίνοντας με καμάρι τα όπλα τους. Ο Φατμίρ σχολιάζει: «Είναι από θεατρική παράσταση... Όσο για μένα θέλω να γίνω μάστορας στον χειρισμό υπολογιστών, όχι όπλων». Εκείνη τη στιγμή, μια άλλη διακοπή ρεύματος σού θυμίζει ότι ο φετινός χειμώνας θα είναι δύσκολος...

Τέτοβο. Αλβανοί φοιτητές του Τμήματος Δημοσιογραφίας στους διαδρόμους του αλβανικού κρατικού πανεπιστημίου, με το σήμα της νίκης. Πάνω δεξιά, η φωτογραφία Αλβανών πολεμιστών στις αρχές του 20ού αιώνα. Ένας από τους φοιτητές σχολιάζει: «Θέλω να γίνω μάστορας στον χειρισμό υπολογιστών, όχι όπλων»

Το χόμπι των Βαλκάνιων.
Ο Σλάτε, ο οδηγός του ταξί που με μεταφέρει από το Τέτοβο στην Πρίστινα, είναι δευτεροετής φοιτητής Πληροφορικής στο Στουλ, ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο στο Τέτοβο όπου σπουδάζουν Αλβανοί και Σλαβομακεδόνες μαζί. Ο Σλάτε είναι Σλαβομακεδόνας. Για να πληρώσει τα δίδακτρα, δουλεύει ταξιτζής τα Σαββατοκύριακα. Μου λέει πως έχει αρκετούς Αλβανούς φίλους. Όσο για τα πολιτικά, πιστεύει ότι ο πόλεμος του 2001 έγινε από Αλβανούς που θέλουν να ελέγξουν την εμπορία των ναρκωτικών. «Και αυτοί μπορεί να προκαλέσουν ξανά πόλεμο» προσθέτει. Τον ρωτώ αν σκέφτηκε ποτέ να μάθει αλβανικά, αφού ζει σε μια πόλη με αλβανική πλειοψηφία. «Είναι πολύ δύσκολη γλώσσα» απαντά κοφτά και συνοφρυωμένος. «Και η γλώσσα της χώρας μας είναι τα σλάβικα, όχι τα αλβανικά». Πώς φαντάζεται το μέλλον του; Εάν υπάρχουν δουλειές, θα ήθελε να μείνει στο Τέτοβο. Δεν είναι σίγουρος όμως για το μέλλον. «Η χώρα μας δεν πάει καλά» λέει. «Οι Αλβανοί θέλουν να τη διαλύσουν, στους Έλληνες δεν αρέσει το όνομά μας, οι Βούλγαροι λένε ότι δεν υπάρχουμε. Η μόνη ελπίδα είναι να μπούμε στην Ευρώπη». Και ύστερα από λίγο: «Θα ήθελα να είχα γεννηθεί αλλού στην Ευρώπη. Εμείς οι Βαλκάνιοι δεν βλέπουμε πώς να κάνουμε εύκολη τη ζωή μας, αλλά πώς να δυσκολεύουμε τη ζωή των άλλων». Σημειώνω στο μπλοκάκι μου τη φράση του. Με βλέπει και χαμογελά. «Κοίταξε, εμείς οι νέοι θέλουμε δουλειά και διασκέδαση όχι πόλεμο και ανοησίες». Τη στιγμή εκείνη χτυπάει το κινητό του, ακούω τη μελωδία: «Βam, bam, baba bam, bam», από το «Love Generation» του Βob Sinclar...

Σκόπια-Τέτοβο, Δεκέμβριος 2007

Πέμπτη, Ιανουαρίου 10, 2008

Αν ήμουν μαύρη τσάντα Ηermes...

Ξεφυλλίζοντας ένα περιοδικό μόδας μαθαίνω ότι το μαύρο θα είναι το χρώμα της φετινής χρονιάς. Λένε οι ειδικοί ότι είναι το χρώμα που έγινε της μόδας μόλις μπήκε ο 21ος αιώνας. Εδώ και χρόνια, λένε, το μαύρο έχει κατακτήσει τις καρδιές των γυναικών αλλά φέτος θα κατακτήσει και τις ψυχές των ανδρών. Το μαύρο σε κάνει να φαίνεσαι σλιμ και σέξι. Και ο κόσμος ψοφάει να φαίνεται λιγότερο χοντρός και χοντροκομμένος απ΄ όσο είναι. Αρέσει στον κόσμο η ευλυγισία, το ευέλικτο· αν και γενικώς στην εποχή μας επικρατούν οι φανατικοί, με τα άκαμπτα δόγματά τους και τις ευέλικτες γραμμές τους. Το μαύρο, λοιπόν, το χρώμα του μυστηρίου, του αγνώστου, της Μεγάλης Μητέρας από την οποία ξεπηδά το φως και η ζωή. Το μαύρο, το χρώμα του δογματισμού, του φονταμενταλισμού, του φασισμού, του πένθους, της μελαγχολίας, της εξουσίας του Σκοταδιού. Το μαύρο, το χρώμα του Μποντλέρ, των υπαρξιστών, των βαμμένων νυχιών, των φρικιών, των Velvet Underground, της ψυχεδέλειας, των Cure, των φετίχ εσωρούχων, των σαδομαζοχιστών. Νομίζω ότι αυτός ο αιώνας ανήκει αποκλειστικά στον σαδομαζοχισμό. Αρκεί να δείτε με τι ηδονή έχουμε βαλθεί, εγώ και συ, να καταστρέψουμε τη φύση, γνωρίζοντας ότι η καταστροφή της είναι και η δική μας, τελεσίδικη, καταστροφή. Το μαύρο, λοιπόν, θα είναι το επικρατέστερο χρώμα της εποχής μας. Και με το δίκιο του. Γιατί το μαύρο τα πάει περίφημα σε όλες τις εκφάνσεις του. Το μαύρο χρήμα σκίζει. Τα πάει τόσο καλά, τοπικά και πλανητικά, που κινδυνεύει να νικήσει και το «κανονικό», μη μαύρο χρήμα. Η μαύρη εργασία, η ανασφάλιστη δηλαδή, σκίζει και αυτή. Το μαύρο μυθιστόρημα, το noir όπως το αποκαλούν οι Γάλλοι, κατακτά τα βιβλιοπωλεία. Αρέσει και πουλά. Το «μαύρο μυθιστόρημα» που μιλά για την ανασφάλεια της καθημερινότητας, τη σκληρότητα των άγραφων νόμων, τη βία, την κρυφή και τη φανερή, τη διαπλοκή μεταξύ του μαύρου και του «κανονικού» χρήματος, τις μεθόδους της εξουσίας, την άγρια ταραχή του σεξ, την ακαταμάχητη έλξη του θανάτου. Γι΄ αυτό σ΄ ένα μαύρο μυθιστόρημα υπάρχει πάντα ένα ροζ φόντο, ένας σίριαλ κίλερ και κάποιος που αυτοκτονεί ή που αποπειράται να αυτοκτονήσει. Και τώρα που ανέφερα την αυτοκτονία. Η χρονιά που πέρασε έκλεισε με μιαν απόπειρα αυτοκτονίας ως κύρια είδηση. Αυτή που μόλις μπήκε άνοιξε με μια άλλη απόπειρα αυτοκτονίας. Μεσολάβησε και ένας δυνατός σεισμός, χωρίς καταστροφές ευτυχώς. Η ατμόσφαιρα θυμίζει μαύρο μυθιστόρημα, πάντως, σκέτο noir, και εγώ που δεν είμαι φαν του είδους έχω αρχίσει και νιώθω μιαν ανεξήγητη αγωνία για τη συνέχεια της ιστορίας. Το μαύρο, λοιπόν, τα πάει παντού περίφημα. Μόνο η Μαύρη Ήπειρος δεν πάει καλά. Και το μαύρο χρώμα της επιδερμίδας. Την χρονιά που μας πέρασε αυξήθηκαν οι επιθέσεις στην Ελλάδα ενάντια σε όσους το χρώμα της επιδερμίδας τους γέρνει προς το μαύρο και το μελαψό. Το ίδιο και σε όλη την Ευρώπη. Θυμάμαι τα λόγια ενός μαύρου φίλου μου, του Ηλία: «Εάν ήμουν μαύρη τσάντα Ηermes, θα με λάτρευαν. Εάν ήμουν μαύρη Ηarley Davidson, θα τρελαίνονταν να με αποκτήσουν και θα ήταν περήφανοι για μένα. Αν ήμουν μαύρο Wolksvagen θα ήμουν διαφήμιση στα καλύτερα σημεία της πόλης. Αν ήμουν μαύρο εσώρουχο Lejaby θα με πρόσεχαν σαν κόρη οφθαλμού. Είμαι όμως ένας άνθρωπος με μαύρη επιδερμίδα. Οι αστυνομικοί με σταματούν συχνά στον δρόμο για έλεγχο των χαρτιών. Μερικοί με αποφεύγουν ή με κοιτούν σαν να είμαι το πιο παράξενο πλάσμα του κόσμου». Πράγματι, αν ο Ηλίας ήταν μαύρη τσάντα Ηermes...

Παρασκευή, Ιανουαρίου 04, 2008

Πολλά κινητά, πολύ χιόνι και παγωνιά.

ΤΟ ΧΙΟΝΙ ΕΧΕΙ ΚΑΛΥΨΕΙ τα πάντα στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στο Βελιγράδι. Μοιάζουν αυτές οι πόλεις, αυτές οι χώρες, σαν λευκές σελίδες, έτοιμες να ξαναγραφτούν. Έτσι κι αλλιώς, εδώ και χρόνια, ξαναγράφουν την ιστορία και τη μοίρα τους. Μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας βάλθηκαν να γράψουν καινούργιους εθνικούς ύμνους, να επιλέξουν νέα εθνικά σύμβολα - το Κόσοβο δεν τα έχει επιλέξει ακόμη-, να διαγράψουν τα παλαιά ονόματα των δρόμων και να βάλουν καινούργια. Οι μετανάστες που έρχονται από το εξωτερικό για τις γιορτές δυσκολεύονται συχνά να προσανατολι- στούν, επειδή τα ονόματα των δρόμων έχουν αλλάξει σχεδόν ολοκληρωτικά τα τελευταία χρόνια, είτε στα Σκόπια είτε στην Πρίστινα είτε στο Βελιγράδι. Στα Δυτικά Βαλκάνια φαίνεται πως η ιστορία γράφεται κάθε πενήντα χρόνια. Γράφτηκε μια φορά στις αρχές του 20ού αιώνα, την εποχή της ανάδυσης του έθνουςκράτους. Το 1945, όταν ήρθαν στην εξουσία οι κομμουνιστές, έσβησαν την παλιά ιστορία και ξανάγραψαν, από την αρχή, μια δική τους. Και όταν ο κομμουνισμός κατέρρευσε και ήρθαν στην εξουσία οι εθνικιστές, έσβησαν και εκείνοι την ιστορία που είχαν γράψει οι προηγούμενοι και τώρα γράφουν μια δικιά τους...
Βελιγράδι. Ο Σέρβος τροχονόμος δεν μπορεί να αντισταθεί στον πειρασμό του κινητού, στρίβοντας την πλάτη στην κυκλοφορία των αυτοκινήτων. Στο βάθος, μια διαφήμιση κινητής τηλεφωνίας. Ζούμε στην εποχή της επικοινωνίας και τα κινητά στα Δυτικά Βαλκάνια τα βλέπεις παντού. Μόνο που οι λαοί εδώ πέρα δεν επικοινωνούν πια μεταξύ τους, αν και κάποτε ζούσαν μαζί.
Στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στο Βελιγράδι λένε πως έχουν χρόνια να δουν τέτοιο κρύο και τόσο χιόνι. Το καλοκαίρι, λένε, ήταν επίσης ζεστό, ασυνήθιστα πνιγηρό. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έφθασαν και εδώ, σε αυτή τη γωνία της γης που φημίζεται για τα ακραία εθνικά φαινόμενα. Ίσως θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για βαλκανοποίηση του κλίματος. Γιατί οι Βαλκάνιοι είναι έτσι- ή του ύψους ή του βάθους. Ταξιδεύω από τα Σκόπια στην Πρίστινα. Από την Πρίστινα στο Βελιγράδι. Με «συνοδεύει» το χιόνι που κρύβει, προσωρινά, τα νέα σύνορα μεταξύ αυτών των κατακερματισμένων λαών που κάποτε ζούσαν μαζί. Με «συνοδεύουν» και πολλές διαφημίσεις κινητής τηλεφωνίας. Πάρα πολλές διαφημίσεις. Ζούμε στην εποχή της επικοινωνίας και τα κινητά εδώ πέρα τα βλέπεις παντού. Είναι κάτι περισσότερο από μόδα. Οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας φτιάχνουν πιασάρικες αφίσες, καλούν τους ανθρώπους να ζήσουν τη στιγμή. Γιατί η ζωή είναι πολύτιμη και περνάει γρήγορα. Καθώς βλέπω τις διαφημίσεις, θυμάμαι αυτό που ένας καλλιτέχνης μου είχε πει στην Πρίστινα: «Εμείς αρχίσαμε να σφαζόμαστε και να μη μιλιόμαστε μεταξύ μας τη στιγμή που κυκλοφορήσαν στην αγορά τα κινητά». Τους νέους στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στο Βελιγράδι μπορεί να τους χωρίσουν οι εθνικές μυθολογίες. Τους ενώνoυν οι ίδιες μάρκες κινητών και τα ίδια, σχεδόν, ring tones...
«Εμείς τη σκαπουλάραμε». Στο Βελιγράδι, στο ίδιο ξενοδοχείο όπου μένω, μένει και ένας Βούλγαρος δημοσιογράφος, ο Κρίστο. Ήρθε και αυτός να κάνει ρεπορτάζ για το Κόσοβο. «Εμείς και οι Ρουμάνοι τη σκαπουλάραμε», μου λέει, «μπήκαμε στην Ευρώπη. Κανείς δεν ασχολείται πια με τα σύνορα. Τούτοι εδώ έχουν ακόμη πολλά να τραβήξουν». Στην παλαιά Γιουγκοσλαβία έλεγαν ότι το πιο σύντομο ανέκδοτο είναι: «Η δημοκρατία θα έρθει από τη Βουλγαρία». Τώρα η Βουλγαρία είναι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ οι Γιουγκοσλάβοι που κάποτε ταξίδευαν ελεύθεροι περνούν από σαράντα κύματα για μια βίζα. Η λέξη που ακούγεται συχνότερα σε αυτά τα μέρη είναι η λέξη βίζα. Οι νέοι βλέπουν το μέλλον τους κάπου αλλού. Κάπου, όπου οι εθνικοί ύμνοι και τα ονόματα των δρόμων δεν αλλάζουν κάθε πενήντα χρόνια...
Πότε είσαι στα Βαλκάνια. Το βράδυ μαζευόμαστε στην οδό Σκανταρλία, στο Βελιγράδι, με τα ωραία εστιατόρια, καμιά δεκαριά Βαλκάνιοι- δημοσιογράφοι και μη- και πιάνουμε κουβέντα. Από ποια σημάδια μπορείς να καταλάβεις ότι είσαι στα Βαλκάνια, ρωτάει ο Σλόμπονταν, Σέρβος συγγραφέας από το Νόβι Σαντ. (Έχει φέρει ένα βιβλίο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα με αληθινές ιστορίες νέων από τα Δυτικά Βαλκάνια, που περιγράφουν το τι τραβάνε για να πάρουν μια βίζα για τη Δύση). Έτσι, μεταξύ σοβαρού και αστείου, αρχίζουμε και κατεβάζουμε ιδέες, προσπαθώντας να καταρτίσουμε έναν κοινό «βαλκανικό τιμοκατάλογο»...

Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ότι οι μουσουλμάνοι είναι μεγάλοι πότες. Γιατί τα Βαλκάνια είναι το μοναδικό μέρος στον κόσμο, όπου οι μουσουλμάνοι πίνουν πιο πολύ ακόμη και από τους χριστιανούς. Καταλαβαίνεις ότι εί σαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ότι το μαγικό ποτό λέγεται ρακί. Εκτός από ποτό, το ρακί στα Βαλκάνια θεραπεύει όλες τις παθήσεις, από τη γρίπη μέχρι την αρθρίτιδα. Μερικές φορές χρησιμοποιείται και για εντριβή. Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια γιατί παντού επικρατεί το ντουμάνι. Τα Βαλκάνια είναι το τελευταίο μέρος στην Ευρώπη όπου οι άνθρωποι καπνίζουν ακόμη στα τρένα και στα λεωφορεία. Το είδα αυτές τις μέρες με τα μάτια μου. Μία στο Κόσοβο και μία στη Σερβία, στο λεωφορείο που μας έφερνε στο Βελιγράδι. Το τσιγάρο, όπως και ο εθνικισμός, ήρθε στα Βαλκάνια από την Ευρώπη. Εκεί κάποια στιγμή το αποκήρυξαν, όπως αποκήρυξαν και τον εθνικισμό. Εδώ το λατρεύουν ακόμη, όπως λατρεύουν και τον εθνικισμό. Τα Βαλκάνια είναι σήμερα το κέντρο του λαθρεμπορίου τσιγάρων (όπως και του λαθρεμπορίου «πατριωτισμού»). Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια, αν διαβάσεις ένα σχολικό βιβλίο Ιστορίας και σου φανεί ότι είναι γραμμένο από το Γενικό Επιτελείο Στρατού. Είσαι στα Βαλκάνια όταν πάντα βρίσκεται κάποιος που σου ανοίγει την πόρτα και την ψυχή προτού μάθει το όνομά σου. Είσαι στα Βαλκάνια όταν σε ρωτούν από πού είσαι, σε τι Θεό πιστεύεις και πόσα λεφτά βγάζεις πριν καν μάθουν το όνομά σου. Εάν σε κλέβει ο ταξιτζής είσαι σίγουρα στα Βαλκάνια. Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια όταν τις συνεντεύξεις με τα σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα τις κάνεις σε καφετέρια. Γιατί τα Βαλκάνια είναι ένα μεγάλο χωριό, που προσπαθεί να μιμείται το Παρίσι και το Λονδίνο. Είσαι στα Βαλκάνια όταν οι άνθρωποι, ακόμη και μέσα στην ακραία φτώχεια, έχουν κάτι το αριστοκρατικό στο βλέμμα. Είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ότι για τα δεινά μας κατηγορούμε πάντα τους άλλους, ποτέ τους εαυτούς μας. Γιατί οι Βαλκάνιοι νομίζουν ότι είναι θεοί και οι θεοί δεν γνωρίζουν τι σημαίνει αυτοκριτική και δεν έχουν ανάγκη από βελτίωση.
Είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ολόκληρα έθνη, σαν την αράχνη, να υφαίνουν τον ιστό που τους απομονώνει από τον κόσμο και μετά να ονομάζουν τον ιστό «εθνική αξιοπρέπεια». Εάν δεις πολλές δορυφορικές κεραίες να ξέρεις ότι είσαι στα Βαλκάνια.

Εάν δεις να σου χαμογελάσουν οι δημόσιοι υπάλληλοι τότε, πιθανόν, δεν είσαι στα Βαλκάνια. Καταλαβαίνεις οτι είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις κάποιον να σκάει τρώγοντας τα ίδια φαγητά και να λιώνει χορεύοντας τη μουσική του πιο μισητού "εθνικού εχθρού", που είναι, κατά κάποιον τρόπο, και δικιά του μουσική. Εαν δεις έναν Σέρβο, έναν Αλβανό, έναν Βούλγαρο και έναν Έλληνα που προσπαθούν να καταρτήσουν έναν κοινό "βαλκανικό τιμοκατάλογο", τότε είσαι σίγουρα στα Βαλκάνια...