Ρομπέρτο Σαβιάνο: "Ο Ράσντι κινδυνεύει για αυτά που έγραψε. Εγώ κινδυνεύω επειδή με διαβάζουν"

Φωτό: Αργύρης Δημητράκης

Ο ναπολιτάνος Ρομπέρτο Σαβιάνο είναι μόλις είκοσι εννιά χρονών αλλά έχει ζήσει πολλά: παγκόσμια φήμη, απειλές κατά της ζωής του, σωματοφύλακες. Στο βιβλίο του, «Γομόρρα», περιπλανάται με μια Βέσπα στους δρόμους της Νάπολη. Περιγράφει τον ανελέητο πόλεμο ανάμεσα στις συμμορίες της Καμόρα, τη διακίνηση της κοκαΐνης, τα βρώμικα σκουπίδια, τα αστραφτερά μαϊμού φορέματα της υψηλής μόδας. Με μια αφήγηση στο πρώτο πρόσωπο, λιτό και βιαστικό στυλ γραφής που σε αφήνει χωρίς ανάσα, φέρνει στο φως την τεράστια, παγκόσμια εξουσία της Καμόρα. Τόνοι κοκαΐνης, φόνοι, το λιμάνι της Νάπολη, τα κρανία των νεκρών Κινέζων, οι σκλάβοι εργάτες στις επιχειρήσεις της Καμόρα, το καλάσνικοφ - αγαπημένο όπλο των νονών, οι γυναίκες της Καμόρα, οι οικοδομικές επιχειρήσεις, οι επενδύσεις της Καμόρα, παντού στον κόσμο. Ο Σαβιάνο περιγράφει το σημερινό Σύστημα: έτσι αποκαλούν τη Καμόρα οι ίδιοι οι νονοί. Μόνο στην Ιταλία το «Γομόρρα» έχει πουλήσει ένα μισή εκατομμύρια αντίτυπα. Έχει μεταφραστεί σε σαράντα επτά γλώσσες, θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία της δεκαετίας, έγινε ταινία και πήγε στις Κάννες. Παράξενη μοίρα όμως αυτή του Σαβιάνο. Απέκτησε φήμη και έχασε την ελευθερία του. Οι νονοί δεν συγχώρησαν το θάρρος του. Δεν συγχωρούν, προπαντός, την επιτυχία του βιβλίου. Γιατί έσπασε την σιωπή γύρω από την εγκληματική δραστηριότητα της Μαφίας της Νάπολη, της Καμόρα. Εδώ και δυο χρόνια ο Σαβιάνο ζει υπό αστυνομική προστασία. Δεν είναι καθόλου εύκολο να τον συναντήσεις. Μετά από πολλά e-mail και sms το ραντεβού μας κανονίστηκε στον στρατώνα των καραμπινιέρι στη καρδιά της Νάπολη, στη «Piazza Carita» («Πλατεία Ευσπλαχνία»). Στην είσοδο, εμένα και τον φωτογράφο, μας παρέλαβαν δυο αστυνομικοί με πολιτικά και μας έβαλαν να περιμένουμε στο Γραφείο Τύπου. Ενώ περιμέναμε, ένας από τους αστυνομικούς, μου εξηγούσε πως αυτό το κτήριο ήταν κάποτε μοναστήρι και κάποια στιγμή το χρησιμοποίησαν οι Βουρβόνοι ως δικαστήριο για να δικάσουν τους πολεμιστές του Γκαριμπάλντι, που αγωνίζονταν για την ένωση της Ιταλίας. Χτύπησε το κινητό μου. «Γεια σου, είμαι ο Ρομπέρτο Σαβιάνο, που βρίσκεσαι;». «Είμαι μαζί με τον φωτογράφο στο Γραφείο Τύπου των καραμπινιέρι» απαντώ. «Σε πέντε λεπτά είμαι εκεί». Ο Σαβιάνο έφθασε σε λιγότερα από πέντε λεπτά. Με πυκνό μούσι, φαλάκρα και ντυμένος απλά. Αθλητικά παπούτσια, τζιν, μαύρο ζιβάγκο, μπλε σκούρο μπουφάν. Σαν να επέστρεφε από τζόκιν. Πίσω του οι δυο σωματοφύλακες να με ανακρίνουν με το βλέμμα. Δίνουμε τα χέρια. «Πρέπει να βρούμε έναν χώρο για την συνέντευξη» μου λέει. Περπατάμε στον διάδρομο. «Εδώ» μου δείχνει με το χέρι τη γωνία του διαδρόμου, κοντά σε ένα μεγάλο παράθυρο, από όπου φαίνεται η εσωτερική αυλή του στρατώνα, καταπράσινο, με ένα μεσαιωνικό πηγάδι στη μέση και Ιωνικές κολώνες δεξιά και αριστερά του, σου φέρνει στο νου την εποχή που εδώ ζούσαν οι καθολικοί μοναχοί. Η πιο παράξενη συνέντευξη που έχω κάνει. Όρθιοι και οι δυο, με τους σωματοφύλακες σε απόσταση ασφαλείας, μοιάζουμε πιο πολύ σαν δυο μοναχοί που προσπαθούν να ανταλλάξουν μεταξύ τους μυστικά. Βιαστικά επιπλέον, γιατί ο χρόνος σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απρόβλεπτος και περιορισμένος. Ο φωτογράφος, ο Αργύρης Δημητράκης, αρχίζει να τραβά φωτογραφίες. Ο Σαβιάνο μου λέει ευγενικά ότι είναι καλύτερα να σταματήσουμε. Ίσως είναι και αυτό μέρος των κανόνων της προσωπικής του ασφάλειας ή απλά νιώθει άβολα να φωτογραφίζεται μέσα σε έναν στρατώνα. Ενώ μιλάμε παρακολουθώ την έκφρασή του. Το βλέμμα του είναι διεισδυτικό. Όταν μιλά ο συνομιλητής του τα μάτια του Σαβιάνο καρφώνονται κυριολεκτικά πάνω σε αυτά του συνομιλητή. Σαν να θέλει να αποκαλύψει το κρυφό νόημα των λεγομένων του. Όταν σοβαρεύει μοιάζει με έναν αυτόπτη μάρτυρα που αντικρίζει κάποιον νεκρό. Κάποιον από τους πολλούς νεκρούς που περιγράφει στο βιβλίο του. Το βλέμμα του γίνεται ανέκφραστο. Όταν χαμογελά, και χαμογελά συχνά, μεταμορφώνεται σε έναν ξέγνοιαστο έφηβο που φαίνεται να ξεγελά την μοναξιά και να αψηφά τις απειλές των νονών της Καμόρα…

Τι είναι τελικά το «Γομόρρα»; Δημοσιογραφική έρευνα, μυθοπλασία, μαρτυρία;

Θεωρώ το βιβλίο μου μυθιστόρημα... Προσπάθησα να γράψω ένα βιβλίο που να συνδυάσει την αφηγηματική δύναμη με τα πραγματικά στοιχεία της έρευνας για την Καμόρα. Δεν ήθελα να γράψω ένα ωραίο βιβλίο. Ήμουν τρομακτικά φιλόδοξος. Έγραψα ένα βιβλίο για να αλλάξω τα πράγματα. Ήθελα να σπάσω την σιωπή, να προκαλέσω αγανάκτηση στους αναγνώστες μου. Εδώ που τα λέμε, μακάρι να είχα γράψει απλά ένα ωραίο βιβλίο. Θα ζούσα πολύ καλύτερα σήμερα...

Πως ορίζεις την Καμόρα;

Μια εγκληματική οργάνωση-επιχείρηση. Σε είκοσι χρόνια τα θύματα της τρομοκρατίας στην Ιταλία ήταν 600. Τα θύματα της Καμόρα τα τελευταία είκοσι χρόνια ήταν 4000. Η ιταλική Μαφία «απορροφά» όλη την προσοχή των διεθνών και εγχώριων ΜΜΕ και έτσι η Καμόρα μένει συνήθως στο σκοτάδι.

Γιατί οι νονοί της Καμόρα ενοχλήθηκαν τόσο πολύ από το «Γομόρρα»;

Για πρώτη φορά η Καμόρα έγινε κύριο θέμα συζήτησης στην Ιταλία και διεθνώς. Ακριβώς αυτό που φοβούνται...

Οι New York Times σε αποκάλεσαν «Σάλμαν Ράσντι της Ιταλίας»…

Ο Ράσντι κινδυνεύει για αυτά που έγραψε. Εγώ κινδυνεύω επειδή με διαβάζουν. Εάν το βιβλίο μου είχε πουλήσει δέκα χιλιάδες αντίτυπα δεν θα έτρεχε τίποτα. Το πρόβλημα άρχισε όταν το βιβλίο έφθασε τα εκατό χιλιάδες αντίτυπα… Εγώ δεν αποκαλύπτω άγνωστα πράγματα στο βιβλίο. Οι νονοί ανησυχούν επειδή αυτά που γράφω τα διαβάζουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Ανησυχούν γιατί «σκαλίζω» τις νόμιμες δραστηριότητές τους. Γιατί πρόκειται για παντοδύναμους επιχειρηματίες… Όταν θέτω το ερώτημα γιατί η συγκεκριμένη οικογένεια κερδίζει πάντα τους διαγωνισμούς για κατασκευές δρόμων στη Καμπάνια (σ.σ. περιοχή της Νότιας Ιταλίας όπου βρίσκεται και η Νάπολη), εκεί για αυτούς αρχίζουν οι μπελάδες. Και όχι μόνο για αυτούς…

Ποιες είναι οι κύριες δραστηριότητες της Καμόρα σήμερα;

Πολλές. Εκβιάζει και πουλά προστασία στους εμπόρους, ελέγχει τις παράνομες χωματερές όπου θάβονται τα τοξικά απόβλητα της Βόρειας Ιταλίας κυρίως, ελέγχει σημαντικό μερίδιο από το εμπόριο όπλων και την αγορά της πορνείας. Σήμερα, πάντως, οι κύριες δραστηριότητές της είναι οι οικοδομικές επιχειρήσεις και το εμπόριο κοκαΐνης. Ο πόλεμος που ξέσπασε στη Βόρεια Νάπολη πριν από τέσσερα χρόνια, ανάμεσα σε διάφορες φράξιες της Καμόρα, είχε να κάνει με τον έλεγχο της αγοράς της κοκαΐνης. Μιλάμε για έναν πόλεμο που διέρκεσε σχεδόν δυο χρόνια, με τέσσερεις πέντε δολοφονίες κάθε μέρα...

Για τι ποσότητες κοκαΐνης μιλάμε;

Πριν λίγες μέρες μαθεύτηκε ότι η οικογένεια Ντι Λάουρο που έλεγχε την Βόρεια Νάπολη, εισήγαγε στη πόλη πέντε τόνους κοκαΐνης το μήνα…

Το μήνα;

Μάλιστα...

Και πως μπαίνει στη Νάπολη;

Η διαδρομή είναι: Νότια Αμερική, Αφρική, Δυτικά Βαλκάνια, Ιταλία, Νάπολη. Όχι από το λιμάνι, εκείνο είναι κατάλληλο μόνο για παράνομα εμπορεύματα. Τη κοκαΐνη την φέρνουν σε μικρά λιμάνια της Νότιας Ιταλίας, για να μην τραβήξουν την προσοχή. Πολύ συχνά χρησιμοποιούσαν οχήματα μεταφοράς απορριμμάτων. Ποιος φαντάζεται ότι ένα όχημα για σκουπίδια μεταφέρει κοκαΐνη;…

(Εκείνη τη στιγμή περνούν δυο Ιταλοί καραμπινιέροι που τον αναγνωρίζουν. Μας διακόπτουν ευγενικά, τον χαιρετούν και του ζητούν αυτόγραφο. Ο Σαβιάνο βγάζει το στυλό του και υπογράφει. Οι καραμπινιέροι τον ευχαριστούν και απομακρύνονται…)

…έτσι λοιπόν φθάνει η κοκαΐνη στη Νάπολη και από εκεί μοιράζεται σε όλη την Ευρώπη. Και στην Ελλάδα...

Στην Ελλάδα;

Την κοκαΐνη στην Ελλάδα την ελέγχουν αποκλειστικά οι ναπολιτάνικες οικογένειες της Καμόρα. Υπάρχει μια δικαστική έρευνα στην Ιταλία, που διεξάγεται αυτή τη στιγμή και αφορά τον τρόπο που ο νονός Ραφαέλε Αμπινάντε προμήθευε την Ισπανία και την Ελλάδα με κοκαΐνη και Έκστασι. Όταν λέω Ελλάδα εννοώ κυρίως τα τουριστικά νησιά. Ξέρω, π.χ., ότι στη Μύκονο η κοκαΐνη φθάνει κάθε χρόνο μέσω της οικογένειας των Μαρανέζι. Η Ελλάδα είναι αποκλειστικό πεδίο των ναπολιτάνικων οικογενειών της Καμόρα και κανείς δεν τολμά να ανακατευτεί. Αυτό που θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, θα ήταν να ερευνηθούν οι διαδρομές του μαύρου χρήματος που επενδύεται και ξεπλένεται εκεί από την Καμόρα...

Τότε η Καμόρα δεν είναι απλά ένα φαινόμενο της Νότιας Ιταλίας…

Η Καμόρα είναι μια από τις πιο παγκοσμιοποιημένες οργανώσεις. Οι ρίζες της είναι στη Νάπολη, στη Καμπάνια αλλά τα χρήματά της τα ξεπλένει ενδύοντας στην Βόρεια Ιταλία, στην Ιρλανδία, στην Ισπανία, στην Γερμανία, στη Γαλλία, στην Ανατολική Ευρώπη και πιο πέρα ακόμα, στη Κίνα, στη Ταιβάν παντού… Η Καμόρα είναι σήμερα η πιο δυνατή ιταλική επιχείρηση στον κόσμο. Τα «έσοδά» της είναι τρεις φορές περισσότερα από εκείνα της Fiat… Από τα ναρκωτικά που διακινεί μόνο στη Νάπολη η Καμόρα βγάζει δυο δις. ευρώ το χρόνο…

Ποια είναι η ευρωπαϊκή χώρα που προτιμά περισσότερα η Καμόρα;

Η Ισπανία. Ξεπλένουν το μαύρο χρήμα επενδύοντας κυρίως στην τουριστική βιομηχανία και αγοράζοντας ακίνητα. Τη Costa del Sol ( σ.σ. «Ακτή του Ηλίου», μια από τις πιο γνωστές τουριστικές περιοχές της Ισπανίας), οι νονοί την αποκαλούν Costa Nostra («Η δική μας ακτή»)...

Η Καμόρα δηλαδή έπιασε αμέσως το νόημα της παγκοσμιοποίησης…

Έχω ακούσει μια τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα σε ένα μέλος της Καμόρα και τους αρχηγούς του την ημέρα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου. Ο καμορίστας βρισκόταν στο Ανατολικό Βερολίνο και έλεγε στους αρχηγούς του: «τι να κάνω; Εδώ δεν υπάρχει τίποτα». Εκείνοι του απαντούν: «αγόραζε». Και εκείνος πάλι: «Μα τι να αγοράσω; Δεν υπάρχει τίποτα». Οι αρχηγοί του δίνουν την τελευταία εντολή: «αγόραζε, αγόραζε, αγόραζε!»... Όταν ο Πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας, ο Ατζέλιο Τσάμπι, κάλεσε τους Ιταλούς επενδυτές να πάνε να επενδύσουν στη Κίνα η Καμόρα βρισκόταν ήδη εκεί από δέκα χρόνια, επενδύοντας και αγοράζοντας φέτες της κινεζικής αγοράς. Η Καμόρα και η Μαφία πρόλαβαν ακόμα και τους πιο δυνατούς επενδυτές. Αγόρασαν αποθήκες όπλων και φάρμες στην Ρουμανία, χαλυβουργεία στη Ρωσία, επένδυσαν στη Πολωνία. Ένας από τους αρχινονούς της Καμόρα, ο Φραντσέσκο Σκιαβόνε, συνελήφθη στη Πολωνία από όπου διεύθυνε τις επιχειρήσεις του στη Ρουμανία…

Καμόρα και Μαφία ξέρουν να αξιοποιήσουν τον καπιταλισμό…

Εγώ θεωρώ πως δεν έγινε καπιταλιστική η μαφία. Έγινε μαφιόζικος ο καπιταλισμός. Σήμερα έχουν τιναχθεί στον αέρα οι κανόνες της αγοράς. Ο κυρίαρχος κανόνας είναι: «ο,τι μου δίνει κέρδος είναι καλό». Αυτό είναι και το μότο της Μαφίας...

Η αφήγησή σου είναι στο πρώτο πρόσωπο. Έχεις γνωρίσει νονούς της Καμόρα;

Έχω μεγαλώσει με αυτούς τους ανθρώπους… Μεγάλωσα στη Καζέρτα και μετακόμισα στις Ισπανικές Συνοικίες στη Νάπολη. Και τα δυο «φρούρια» της Καμόρα…

Πως είναι ένας νονός της Καμόρας, βίαιος, αμόρφωτος;

Βίαιος ναι, αμόρφωτος όχι. Έχω γνωρίσει νονούς που ήταν αρκετά καλλιεργημένοι… Ο Ραφαέλε Λουμπράνο, ένας από τους πιο ξακουστούς αρχινονούς, τον σκότωσαν το 2002, έχει γράψει δυο ποιητικές συλλογές. Ένα από αυτά κέρδισε το βραβείο «Πάπα Ιωάννη ΧΧΙΙΙ». Ο Ραφαέλε Κούτολο γράφει εδώ και χρόνια ποιήματα, τα οποία δεν είναι καθόλου άσχημα. Ο Τζουζέπε Μίσο γράφει αξιόλογη πεζογραφία. Τα βιβλία του τα βρίσκεις σε όλα τα μεγάλα ιταλικά βιβλιοπωλεία και κάνουν καλές πωλήσεις. Προσωπικά τον σιχαίνομαι αλλά πρέπει να παραδεχτώ ότι δεν γράφει άσχημα. Ο Λουίτζι Τζουλιάνο, γνωστός αρχινονός στη Νάπολη, έχει γράψει στοίχους για τα τραγούδια του Τζίτζι Ντ’Αλέσσιο. Ο Φραντσέσκο Σκιαβόνε είναι μεγάλος θαυμαστής του Βοναπάρτη. Όταν τον συνέλαβαν στη βίλλα του βρήκαν σπάνιες μονογραφίες του Βοναπάρτη. Ζωγραφίζει επίσης και ήταν τόσο ερωτευμένος με τον εαυτό του που σε πίνακες του Ιησού που είχε ζωγραφίσει στη θέση του προσώπου του Ιησού είχε ζωγραφίσει το δικό του…

Με τον Θεό πως τα πάνε οι νονοί;

Οι περισσότεροι είναι θρησκόληπτοι. Θεωρούν τους εαυτούς τους αμαρτωλούς αλλά πιστεύουν ότι οι αμαρτίες τους είναι απόρροια της τραγικότητας του ρόλου τους. Ξέρουν ότι το να σκοτώσεις αποτελεί αμαρτία αλλά πιστεύουν ότι ο Θεός δεν κρίνει τους στρατιώτες. Το ίδιο πιστεύουν και οι Αμερικανοί πεζοναύτες. Οι καμορίστοι θεωρούν ότι σκοτώνουν και σκοτώνονται στον πόλεμο. Όταν σκοτώνουν κάποιον που δεν έχει σχέση με τη Καμόρα, μόνο τότε νιώθουν ότι υπάρχει κάποιο ηθικό πρόβλημα και ζητούν άφεση αμαρτιών. Στα μέλη της Καμόρα επικρατεί προπαντός η δεισιδαιμονία. Οι διακινητές συνήθως έχουν μαζί τους τριάντα τρεις δόσεις κοκαΐνης: όσα είναι και τα χρόνια του Ιησού. Τις σακούλες με τη κοκαΐνη, πριν τη μεταφορά, τις «ποτίζουν» πάντα με αγιασμένο νερό… Ένας διακινητής ναρκωτικών τον πρώτο «μισθό» του τον ξοδεύει σε αγιογραφίες…

(Οι σωματοφύλακες του Σαβιάνο μας πλησιάζουν και του κάνουν νόημα ότι είναι ώρα να φύγουν. «Πρέπει να φύγω» μου λέει. «Έχουμε χρόνο μόνο για δυο, το πολύ τρεις ερωτήσεις»…)

Χάρη στο βιβλίο απέκτησες δόξα και έχασες την ελευθερία σου…

Είναι τόσο παράδοξο. Πέτυχα το όνειρό μου, να γίνω γνωστός ως συγγραφέας. Όταν έγραψα το βιβλίο δεν φαντάστηκα ότι θα έπαιρνε τέτοιες διαστάσεις. Θα ήμουν υποκριτής εάν σου έλεγα ότι δεν τρέχει τίποτα. Δεν μετανιώνω για όσα έγραψα αλλά δεν θα ήθελα αυτή την κατάληξη… Γιατί δεν υποφέρω μόνο εγώ, υποφέρει όλη η οικογένειά μου. Αυτό σου δημιουργεί ένα είδος ενοχής…

Φοβάσαι;

Όχι…

Πως είναι μια δική σου συνηθισμένη μέρα;

Για κάθε κίνηση που κάνω πρέπει να συζητήσω με τους σωματοφύλακές μου. Εκείνοι πρέπει να πάνε πριν από μένα, να δουν, να καθαρίζουν το έδαφος που λέμε, και μετά να κινηθώ. Αυτή είναι η ζωή μου είκοσι τέσσερεις ώρες στο εικοσιτετράωρο. Η οικογένειά μου έφυγε από τη Νάπολη, γιατί κινδύνευε άμεσα. Η μοναδική χώρα όπου νιώθω ελεύθερος είναι η γραφή…

Τώρα τι γράφεις;

Κάτι που δεν έχει σχέση με την Καμόρα. Δεν σκοπεύω να γίνω καμοριστολόγος…

Η γραφή σου μου δίνει την εντύπωση ενός ανθρώπου που γράφει βιαστικά…

Δεν μ’αρέσει η μπαρόκ αφήγηση. Μ’αρέσει να είμαι λιτός και ευθύς. Τέτοια ήταν και είναι η ζωή που ζω. Κάποτε, στα γεράματά του, μια νεαρή δημοσιογράφος επισκέφθηκε τον Σελίν και τον ρώτησε «Πόσοι τρόποι υπάρχουν για να γράψει κανείς λογοτεχνία;». Και εκείνος απάντησε: «Μόνο δύο. Ή γράφεις ή φτιάχνεις καρφίτσες για να τρυπήσεις τις μύγες»... Εμένα να τρυπήσω μύγες δεν μ’ενδιαφέρει...

(Οι σωματοφύλακες του κάνουν ξανά νόημα, διακριτικά, ότι πρέπει να φύγουν)

Πόσο άλλαξες μετά από όλα αυτά;

Νιώθω ότι είμαι αυτός που ήμουν πάντα. Συνεχίζω να πάω στο γυμναστήριο για να νιώθω λιγότερη μοναξιά και έχω πάντα την εμμονή να γράψω, να περιγράψω τα σπλάχνα αυτού του κόσμου…

Ο Σαβιάνο μου λέει ότι πρέπει να φύγει τώρα. Δίνουμε τα χέρια και αγκαλιαζόμαστε, όπως αγκαλιάζονται οι άνθρωποι του Νότου. «Θα έρθεις στην Ελλάδα για την παρουσίαση του βιβλίου σου;» τον ρωτάω καθώς φεύγει. «Κατά πάσα πιθανότητα ναι» απαντά. Περπατά βιαστικά. Όπως η γραφή του. Ένας από τους σωματοφύλακες προπορεύεται ενώ ο άλλος τον ακολουθεί. Είναι ώρα να φύγει ξανά μακριά από τη Νάπολη, να επιστρέψει στον κρησφύγετό του...

ΥΓ. ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "ΓΟΜΟΡΡΑ" ΤΟΥ ΡΟΜΠΕΡΤΟ ΣΑΒΙΑΝΟ ΘΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕΙ ΣΥΝΤΟΜΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ "ΠΑΤΑΚΗ".

Νάπολη, Μάιος 2008

«Μαζεύω φράουλες και παίζω pro»

Ψώνιζα στο σούπερ μάρκετ τις προάλλες όταν άκουσα την είδηση στο ραδιόφωνο. Κάθε φορά που πάω στο σούπερ μάρκετ μ΄ αρέσει να βάζω τα ακουστικά και να ακούω ραδιόφωνο. Η είδηση αφορούσε τις φράουλες. Στην Αγγλία σαπίζουν στους κάμπους γιατί δεν υπάρχουν μετανάστες να τις μαζέψουν. Οι Άγγλοι αγρότες προσπάθησαν να βρουν ντόπιους εργάτες. Μάταια. Εκείνοι προτιμούν να μείνουν άνεργοι παρά να μαζέψουν φράουλες. Οι παλιοί μετανάστες και οι γόνοι μεταναστών, Άγγλοι πολίτες πια, το ίδιο. Και εκείνοι βλέπουν για άλλες, καλύτερες δουλειές, αφήνοντας τις φράουλες για τους νέους ικέτες. Ενστικτωδώς, έψαξα να βρω τις φράουλες: Φράουλες Ηλείας,κιλό: 1,49 ευρώ. Θυμήθηκα τις φράουλες της Νέας Μανωλάδας, την πρόσφατη απεργία των μεταναστών, τη βία των εργοδοτών, τις άθλιες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης. Χειρότερες, αλλά όχι και πολύ, από εκείνες των μεταναστών στην Ιταλία και την Ισπανία. Και εκεί τις φράουλες τις μαζεύουν αποκλειστικά οι μετανάστες. Και εκεί με χαμηλά μεροκάματα. Στις αρχές του 20ού αιώνα το σύμβολο του μετανάστη ήταν το ορυχείο. Στις αρχές του 21ου αιώνα είναι οι κάμποι με φράουλες. Τα χαρακτηριστικά της φράουλας είναι τα αντίθετα από αυτά που αποδίδουμε στον μετανάστη. Η φράουλα είναι σύμβολο του ερωτισμού και της απαλότητας. Είναι υπερευαίσθητη και απαιτεί να της κάνεις όλα τα χατίρια. Δεν αντέχει καθόλου και χαλάει εύκολα. Σπάνια βρίσκεις φρούτο που να ανταγωνίζεται τη φράουλα σε διαχρονικότητα και διαταξικότητα. Την έχουν λατρέψει αυτοκράτορες και πλέμπα, άγιοι και ιερόσυλοι, βασιλιάδες και επαναστάτες. Ο Σαίξπηρ τις αποκαλούσε «τροφή των νεράιδων». Ο Λουδοβίκος ΙΕ΄, ο αποκαλούμενος Βασιλιάς Ήλιος, τις φύτευε στην αυλή των Βερσαλλιών. Τότε τις φράουλες τις μάζευαν οι μετανάστες της εποχής, οι Γάλλοι αγρότες και τις πωλούσαν στις αριστοκρατικές ντάμες του Παρισιού που έφτιαχναν υπέροχα γλυκά. Οι Ιακωβίνοι, έστω και έμμεσα, συνδέονται και αυτοί με τις φράουλες. Λέγεται ότι το μυστικό της Μαντάμ Ταλιέν, της νύμφης των Ιακωβίνων, για να έχει ροδαλή και βελούδινη επιδερμίδα οφείλεται στην περιποίηση με φράουλες και χλιαρό νερό. Η φράουλα, λοιπόν, έχει γράψει ιστορία. Αλλά εάν δεν υπήρχαν σήμερα οι μετανάστες, με τα πάμφθηνα εργατικά χέρια και τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης, οι φράουλες της Μανωλάδας, της Ισπανίας, της Ιταλίας θα σάπιζαν στους κάμπους. Στην Αγγλία ήδη σαπίζουν. Σκεφτείτε εάν οι μετανάστες όλου του κόσμου έκαναν μία εβδομάδα απεργία. Τότε, ίσως, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, οι εργοδότες θα τους πρόσεχαν σαν τις φράουλες. Οι εργοδότες ξέρουν ότι δίνουν ψωμί στους μετανάστες. Παίρνουν πίσω παντεσπάνι. Αυτό συνέβαινε, συμβαίνει και θα συμβαίνει πάντα, όσο θα υπάρχουν μετανάστες. Αλλά η παγκόσμια απεργία των μεταναστών θα συμβεί μόνο στην φαντασία μας. Οι αδύναμοι δεν θα ήταν αδύναμοι εάν γνώριζαν την πραγματική τους δύναμη... Κάποιος μελλοντολόγος στην Αγγλία έγραψε ότι σε τριάντα χρόνια οι αγρότες δεν θα χρειάζονται πια τους μετανάστες. Τότε θα υπάρχουν τα ρομπότ. Το θέμα είναι πως άλλοι μελλοντολόγοι πιστεύουν ότι τα ρομπότ θα αναπτυχθούν τόσο πολύ, που κάποια στιγμή θα βάζουν εμάς τους ανθρώπους να δουλεύουμε για αυτά. Φανταστείτε, λοιπόν, να μας βάζουν να μαζέψουμε τις φράουλες. Να χτυπάμε δωδεκάωρα - τουλάχιστον - κάτω από ήλιο και βροχή. Και για να μας ταπεινώσουν, αφού θα έχουν ατσάλινη καρδιά, ενώ μαζεύουμε τις φράουλες να βάζουν να ακούμε τραγούδια φτιαγμένα από μας τους ανθρώπους. Τραγούδια του τύπου: «Δεν έχω χρόνο για το μωρό/ μαζεύω φράουλες και παίζω pro». Ή ακόμα πιο κλασικά, όπως το «Strawberry Fields Forever» («Κάμποι με φράουλες για πάντα») των Βeatles: «Να ζεις με κλειστά μάτια είναι εύκολο/ παραβλέποντας αυτό που βλέπεις/ Είναι πιο δύσκολο σήμερα να είσαι κάποιος αλλά το θέμα θα λυθεί/ Δεν μ΄ ενδιαφέρει και πολύ/ Άσε με να σε πάρω μαζί μου/ Γιατί πάω στους Κάμπους με τις Φράουλες/ Τίποτα δεν είναι πραγματικό και τίποτα για το οποίο πρέπει να είσαι σε αναμονή/ Κάμποι με Φράουλες χωρίς τέλος και αρχή»...

Αυτή η λαχτάρα για Ευρώπη

Πριν από τις προχθεσινές εκλογές στη Σερβία οι «πατριώτες» γέμισαν τους τοίχους του Βελιγραδίου με αφίσες, στις οποίες ο πρόεδρος της χώρας, Μπόρις Τάντιτς, και ο υπουργός Εξωτερικών, Μπόζινταρ Ντέλιτς, αποκαλούνται προδότες και απειλούνται με θάνατο. Δίπλα τους το πορτρέτο ενός Σέρβου εθνικιστή, του Πουνίσα Ράτσιτς, που το 1928 δολοφόνησε τρεις Σέρβους βουλευτές επειδή τους θεωρούσε «προδότες». Το μήνυμα των «πατριωτών» σαφέστατο...

Τα Βαλκάνια είναι μια περιοχή όπου ο δημόσιος λόγος είναι υπεργεμάτος από δύο λέξεις: πατριώτης και προδότης. Μια περιοχή μικρή, ίσα με ένα δάχτυλο του χεριού στον χάρτη του κόσμου, έχει το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν εισόδημα σε ήρωες στην Ευρώπη. Και ταυτόχρονα το μικρότερο κατά κεφαλήν εισόδημα σε ευρώ στην Ευρώπη, τους χειρότερους δρόμους, τις χειρότερες δημόσιες υπηρεσίες, τη μεγαλύτερη διαφθορά, τον μεγαλύτερο αριθμό μεταναστών στο εξωτερικό. Έτσι πάει συνήθως: όσο πιο πολλούς ήρωες παράγει ένα έθνος, τόσο πιο πολύ κατά διαόλου πάνε οι πολίτες του. Όσο πιο ανασφαλές νιώθει ένα έθνος, τόσο πιο πολύ διψά για ήρωες. Όσο πιο πολύ φοβάται τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του, τόσο πιο πολλούς εχθρούς και προδότες παράγει. Κάποτε, την πρωτιά στην υπερπαραγωγή προδοτών στα Βαλκάνια την κατείχε η Αλβανία. Σήμερα την κατέχει η Σερβία. Ο Μιλόσεβιτς ήταν μάστορας στην υπερπαραγωγή εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών. Ο Μιλόσεβιτς και ο Χότζα έζησαν σε πολύ διαφορετικές εποχές και συγκυρίες. «Πέτυχαν», όμως, για τις χώρες τους το ίδιο αποτέλεσμα: τις απομόνωσαν από τον κόσμο.
Όποιος έχει επισκεφθεί πρόσφατα τη Σερβία και είχε αυτιά να ακούσει και μάτια για να δει τα κηρύγματα των συνεχιστών και των οπαδών του Μιλόσεβιτς, μένει άφωνος από την ομοιότητα του λεξιλογίου με την Αλβανία του Χότζα. Η Σερβία είναι θύμα μιας τεράστιας, παγκόσμιας συνωμοσίας. Απομονωμένη αλλά υπερήφανη. Ο απομονωτισμός σαν εθνική ιδεολογία. Φίλοι αυτής της Σερβίας είναι κυρίως άνθρωποι σαν τον Εντουάρτ Λιμονόφ- ηγέτης του κόμματος των εθνο-μπολσεβίκων στη Ρωσία, φίλος και θαυμαστής του Κάρατζιτς, που πριν από μερικούς μή νες αποκάλεσε τον Ντάνιλο Κις «κάθαρμα» και άνθρωπο με «βρώμικο αίμα»...
Οι φίλοι της σημερινής Σερβίας είναι λίγοι. Οι εχθροί πολλοί. Οι προδότες ακόμα περισσότεροι. Ο Μιλόσεβιτς πρόλαβε να «καθαρίσει» κάποιους. Οι συνεχιστές του «καθάρισαν» τον Ζόραν Τζίντζιτς. Προδότης και αυτός, επειδή ήθελε να βγάλει τη Σερβία από τον απομονωτισμό και να μη μοιραστεί την εξουσία με τον υπόκοσμο. Προτού τον δολοφονήσουν οι «πατριώτες», τον είχαν απειλήσει ανοιχτά. Ο σημερινός ηγέτης του Ριζοσπαστικού Κόμματος, ο Νίκολιτς, τον είχε στείλει ήδη στον τάφο με τις απειλές του. Στις εκλογές που διεξήχθησαν προχθές η Σερβία πήγε στις κάλπες, ενώ οι τοίχοι του Βελιγραδίου ήταν γεμάτοι με αφίσες που έδειχναν τον σημερινό πρόεδρο της Σερβίας, Μπόρις Τάντιτς, ως προδότη και τον προειδοποιούσαν ότι θα έχει την τύχη του Τζίντζιτς - επειδή ο Τάντιτς υπέγραψε τη συμφωνία σύνδεσης της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Τάντιτς εκπροσωπεί τη Σερβία που δεν θέλει να αυτοκτονήσει. Και αυτή η Σερβία κατάφερε να σταθεί όρθια στις εκλογές. Σήμερα η Σερβία είναι βαθιά διχασμένη. Ο δρόμος της και των Δυτικών Βαλκανίων είναι ακόμα μακρύς. Αλλά αυτή τη λαχτάρα των Βαλκανίων για Ευρώπη δύσκολα θα καταφέρουν να την σταματήσουν οι Βαλκάνιοι «πατριώτες». Εκείνοι θα συνεχίσουν να κάνουν τη δουλειά τους: να παράγουν θεωρίες συνωμοσίας, προδότες, να απειλούν με θάνατο, να πλασάρουν μεγάλες, αλύτρωτες πατρίδες. Οι Βαλκάνιοι όμως έχουν κουραστεί από τις πολεμικές ιαχές, τους ήρωες, τους «πατριώτες». Το βλέπεις αυτό καθαρά όταν ταξιδεύεις στα Βαλκάνια και μιλάς με τους νέους. Η γενιά του Διαδικτύου στα Βαλκάνια είναι αλλού. Δεν χαρίζεται εύκολα στους «πατριώτες». Οι Βαλκάνιοι ξέρουν ότι η ένταξη στην Ευρώπη δεν σημαίνει παραδεισένια ζωή. Θα έχουν όμως περισσότερους φίλους και λιγότερους εχθρούς. Περισσότερη δημοκρατία και λιγότερο παρακράτος. Περισσότερες έγνοιες για την καθημερινότητα και λιγότερη ανάγκη για ήρωες και προδότες...

Ντουμπάι: η φουτουριστική όαση της ερήμου

Πριν από δέκα χρόνια το Ντουμπάι, ένα από τα επτά Ενωμένα Εμιράτα, δεν ήταν παρά ένα ταπεινό χωριό ψαράδων. Σήμερα έχει γίνει ένας από τους πιο «λαίμαργους» οικονομικούς και τουριστικούς προορισμούς. Το Ντουμπάι είναι μια πόλη φτιαγμένη για να σε εντυπωσιάσει με τις φουτουριστικές περιοχές, τα επιβλητικά τζαμιά, τους αστραφτερούς ουρανοξύστες, τις γυναίκες με τη σκοτεινή μπούρκα, τα τεχνητά νησιά, τους ναργιλέδες, τα καταπράσινα πεζοδρόμια που προσπαθούν να ξεγελάσουν την πνικτική άπνοια της ερήμου.

Το Ντουμπάι είναι ένα μοναδικό εργοτάξιο. Κάθε μέρα εδώ σχεδιάζεται ένας καινούργιος ουρανοξύστης: πιο ψηλός, πιο προκλητικός, πιο πολυτελής από τον προηγούμενο. Το Ντουμπάι είναι προορισμός διασημοτήτων και νεοπλούτων. Οι μεν χτίζουν εδώ λεωφόρους και ξενοδοχεία με το όνομά τους. Αυτή τη στιγμή χτίζεται η Michael Schumacher Business Avenue και το ξενοδοχείο του Τζόρτζο Αρμάνι. Οι δε νεόπλουτοι αγοράζουν αβέρτα και ξεπλένουν το βρώμικο χρήμα. Το Ντουμπάι είναι ο νέος φορολογικός παράδεισος. Γι΄ αυτό, από τις 100 πιο πλούσιες εταιρείες στον κόσμο, οι 90 έχουν μεταναστεύσει ήδη εδώ...

Το Βurj el Αrab, από τα πιο ωραία κτίρια που έχω δει, είναι το πρώτο επτάστερο ξενοδοχείο στον κόσμο. Έχει χτιστεί κυριολεκτικά πάνω στη θάλασσα του Περσικού Κόλπου και συνδέεται με τη στεριά μέσω προβλήτας. Η τιμή για μία διανυκτέρευση είναι λίγο τσουχτερή: 9.000 ευρώ! Το περιβάλλον, όπως στα αραβικά παραμύθια, ολόχρυσο και μαγικό. Εάν η τσέπη σας, όπως και η δική μου, τρομάζει με την τιμή, μπορείτε να επιλέξετε κάτι πιο ταπεινό αλλά καλό. Ένα από τα δεκάδες ξενοδοχεία, πέντε και τεσσάρων αστέρων, που βρίσκονται κοντά στην πλατεία Clock Τower. Κοστίζουν πολύ λιγότερα από τα αντίστοιχα στις Δαλματικές Ακτές ή στη Ρόδο.

Στο Ντουμπάι βρίσκετε τα πάντα: το πιο φθηνό και το πιο ακριβό, το πιο κιτς και το πιο παραδοσιακό. Ακόμα και χιονοδρομικά κέντρα στη μέση της ερήμου. Κάνετε μια βόλτα μέχρι το Ski Dubai, όπου υπάρχει πίστα για σκι, επιφανείας 23.000 τετραγωνικών μέτρων που στεγάζεται σε ένα τεραστίων διαστάσεων εμπορικό κέντρο. Στο Ντουμπάι υπάρχει το ψηλότερο κτίριο του κόσμου, το Βurj Dubai (αυτολεξεί «Πύργος του Ντουμπάι»). Το ύψος του το κρατούν μυστικό γιατί δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί η κατασκευή. Και γιατί φοβούνται μήπως τα πάρει στο κρανίο κάποιος Νοτιοκορεάτης και χτίσει κανένα ψηλότερο. Ντουμπάι: η πόλη των ρεκόρ...

Υπάρχει άλλο ένα ρεκόρ που δεν πολυδιαφημίζεται στα Ενωμένα Εμιράτα. Αν και πρόκειται για το πιο εντυπωσιακό. Οι ξένοι μετανάστες είναι πολλοί περισσότεροι από τους γηγενείς. Στα Εμιράτα κατοικούν 4,5 εκατομμύρια άνθρωποι. Από αυτούς μόνο το 20% είναι γηγενείς. Οι υπόλοιποι είναι μετανάστες που ήρθαν εδώ από την Ινδία και το Πακιστάν κυρίως, τις Φιλιππίνες, τη Νότια Κορέα και τη Σρι Λάνκα. Το Ντουμπάι έχει 1,6 εκατομμύρια κατοίκους. Από αυτούς το 92% είναι μετανάστες...

Η Πρωτομαγιά με βρήκε στο Ντουμπάι. Αν και είναι η κατεξοχήν πόλη των εργατών, εδώ δεν υπήρχαν εορτασμοί. Ούτε κόκκινες σημαίες. Ούτε συνδικαλιστικές παρατάξεις που αλληλοκατηγορούνται, όπως στη δική μας Ελλάδα. Εδώ τα συνδικάτα δεν επιτρέπονται καν. Ούτε αργίες υπάρχουν, φυσικά.

Τους μετανάστες τους βλέπεις να δουλεύουν κυρίως στις κατασκευές, κάτω από τον ανελέητο ήλιο της Αραβίας, που τους καλοκαιρινούς μήνες αφυδατώνει ακόμα και τις καμήλες. Χτίζουν τα καινούργια θαύματα του Ντουμπάι. Οι μισθοί τους είναι σε κραυγαλέα δυσαναλογία με το ύψος των ουρανοξυστών που χτίζουν: δεν ξεπερνούν τα 200 ευρώ τον μήνα (ενώ το κατά κεφαλήν εισόδημα του πλούσιου εμιράτου φθάνει τα 2.000 ευρώ τον μήνα).

Ανάμεσα στο Ντουμπάι και το Άμπου Ντάμπι χτίζεται ένα από τα μεγαλύτερα και πολυτελέστερα τζαμιά του ισλαμικού κόσμου: το Τζαμί του Σεΐχη Ζαϊέντ. Το κόστος του: 40 δισ. ευρώ. Οι μετανάστες που το χτίζουν κοστίζουν φθηνά. Γι΄αυτούς δεν ισχύει η μεγαλοψυχία του Αλλάχ...

Τα δικαιώματά τους ανύπαρκτα. Τα διαβατήριά τους κατακρατούνται μόλις πατήσουν το πόδι τους στα Εμιράτα. Γνωστές διεθνείς εταιρείες όπως η Samsung, που χτίζουν τα θαύματα του Ντουμπάι, νοικιάζουν αυτούς τους φθηνούς εργάτες από αραβικές ή ινδικές εργολαβικές εταιρείες: κυριολεκτικά για ένα κομμάτι ψωμί. Όποιος σηκώνει κεφάλι και διαμαρτύρεται φυλακίζεται ή απελαύνεται αμέσως. Τα τελευταία τρία χρόνια οι μετανάστες ξεσηκώθηκαν τρεις φορές, ζητώντας μεγαλύτερα μεροκάματα και περισσότερα δικαιώματα. Αντιμετωπίστηκαν με κλομπς και απελάσεις. Ντουμπάι: η πόλη των σύγχρονων ειλώτων...

«Ούτε εμείς ούτε τα παιδιά μας που γεννιούνται εδώ παίρνουμε υπηκοότητα. Ακόμα και τα παιδιά που γεννιούνται από μεικτούς γάμους. Είμαστε ξένοι για πάντα» μου λέει ο Φαράχ, μετανάστης από την Ινδία. Είναι τριάντα χρόνων, ζει εδώ και πέντε χρόνια στο Ντουμπάι και σήμερα εργάζεται ως ταξιτζής. Με πηγαίνει στη γειτονιά όπου ζει: υπό τον αυστηρό όρο να μην τραβήξω φωτογραφίες. Ο Φαράχ δεν θέλει μπλεξίματα. «Αυτή είναι η Νaif Street» λέει όταν φθάνουμε. Είναι η γειτονιά όπου μένουν κυρίως οι Ινδοί, γνωστή και ως Ιndian Τown. Από τα αστραφτερά Εmirates Τowers (τους «Δίδυμους Πύργους»), απέχει είκοσι λεπτά με το ταξί. Σαράντα λεπτά με το λεωφορείο, που στο Ντουμπάι το χρησιμοποιούν μόνο οι μετανάστες. Δεξιά και αριστερά του δρόμου βλέπω μαγαζιά κακοφωτισμένα και βρώμικα. Και ανδρικά μάτια πεινασμένα που καρφώνονται πάνω στα σώματα των λιγοστών τουριστριών που χάνουν τον δρόμο και περνούν κατά λάθος από εδώ.

Αυτή την περιοχή δεν θα τη βρείτε σε κανέναν τουριστικό οδηγό. Οι δρόμοι είναι στενοί, ίσα ίσα για να περάσει ένα από τα ξεθωριασμένα φορτηγά, ανοίγοντας δρόμο ανάμεσα στο σμήνος από μύγες από το δίπλα μαγαζί. Τα σπίτια χαμηλά, γεμάτα απλωμένα ρούχα. Ανδρικά κυρίως. Πολλές δορυφορικές κεραίες. Ο Φαράχ μένει με άλλους εννιά στο δωμάτιο. Οι περισσότεροι δουλεύουν σε οικοδομικές εργασίες. Είναι απ΄ αυτούς που ζουν εδώ δεκαπέντε χρόνια. «Μέσα στα τελευταία τρία χρόνια τα ενοίκια έχουν τριπλασιαστεί. Και το φαγητό» λέει ο Φαράχ. Αν και το πετρέλαιο παραμένει φθηνό (15 λεπτά το λίτρο), η παγκόσμια κρίση έφθασε και εδώ. Οι ντόπιοι και οι τουρίστες δεν το νιώθουν ίσως, αλλά οι μετανάστες το νιώθουν και με το παραπάνω. Ο Φαράχ λέει πως στέλνει λιγότερα χρήματα στη γυναίκα του τώρα και στεναχωριέται γιατί έχει δυο παιδιά να μεγαλώσει. Εκείνος θα ήθελε να τα φέρει εδώ αλλά δεν μπορεί. Πρέπει να έχει εισόδημα 1.000 δολάρια τον μήνα για την οικογενειακή συνένωση. Εκείνος βγάζει 700. Και είναι πολύ τυχερός σε σχέση με τους υπόλοιπους, που δεν ξεπερνούν τα 250, αν και χτυπάνε δωδεκάωρα, κάτω από τον αφιλόξενο ήλιο της ερήμου. Επιπλέον δεν συμφέρει να φέρει τα παιδιά του. Πρέπει να πληρώσει για τα πάντα: από το σχολείο μέχρι την περίθαλψη. Ακόμα και οι μετανάστες που καταφέρνουν να κάνουν χρήματα δεν έχουν δικαίωμα ιδιοκτησίας στο Ντουμπάι. Και μόλις συμπληρώσουν τα εξήντα, σύμφωνα με τους μεταναστευτικούς νόμους της χώρας, πρέπει να επιστρέψουν εκεί από όπου ήρθαν. Το Ντουμπάι κάνει τα πάντα ώστε οι μετανάστες του να μην νιώσουν ποτέ στο σπίτι τους. Για να νιώσουν προσωρινοί και αιωνίως ξένοι. «Άμα δεν έχεις άλλη επιλογή, υπομένεις τα πάντα» λέει ο Φαράχ, ενώ η φωνή του ιμάμη δια χέεται στους δρόμους, ανάμεσα στα απλωμένα ρούχα, στο σμήνος με τις μύγες, στον καυτό υγρό αέρα. Είναι η ώρα για τη βραδινή προσευχή...

Ανεβαίνω στο ταξί και φεύγω από την Ιndian Τown. Σε μερικά λεπτά βρίσκομαι, ξανά, περικυκλωμένους από τα αστραφτερά θαύματα του Ντουμπάι. Ο ιδρώτας και το αίμα των μεταναστών, σκέφτομαι, έχτισαν το δυτικό θαύμα. Τώρα χτίζουν και το θαύμα της Ανατολής. Η διαφορά είναι ότι στη Δύση απέκτησαν, κάποια στιγμή, τουλάχιστον τα παιδιά τους, ίδια δικαιώματα με τους γηγενείς. Εδώ παραμένουν για πάντα ξένοι. Και είλωτες. Από το παράθυρο του ταξί βλέπω μια γιγαντιαία φωτεινή επιγραφή: «Welcome to the Global City» («Καλώς ήρθατε στην Παγκοσμιόπολη»). Αλλά αυτή η πόλη μοιάζει πιο πολύ με τον Πύργο της Βαβέλ.

Έπειτα από λίγο βλέπω ένα μεγάλο πορτρέτο του αλ Μακτούμ, του βασιλιά του Ντουμπάι, και του γιού του. Ο βασιλιάς που δάμασε την έρημο, έτσι αποκαλούν τον αλ Μακτούμ. Η οργή των σύγχρονων ειλώτων, όμως, ίσως αποδειχθεί πιο απρόβλεπτη από την άμμο της ερήμου...


Dubai - Abu Dhabi: Μάιος 2008

Το αφεντικό τρελάθηκε - فخ شبثىفهنخ فقثمشفاهنث

Αγαπητές φίλες/Αγαπητοί φίλοι,

συγνώμη για την παρατεταμένη σιωπή. Βρίσκομαι μακριά σας και δεν ξέρω για πόσο καιρό ακόμα. Αποφάσισα να εγκαταλείψω το κλεινόν άστυ και τα άδοξα Βαλκάνια και να κάνω μια βουτιά στην άμμο. Αυτή την στιγμή περπατώ στην έρημο, ανάμεσα στο Dubai και το Abu Dhabi, ψάχνοντας για μια καμήλα. Στον δρόμο μου έπεσα πάνω σε ένα χωριό Βεδουίνων όπου ήπια έναν αραβικό καφέ, κάπνισα shisha, βρήκα και wireless internet για να σας στείλω αυτό το σύντομο μήνυμα. Αρχίζω και μαθαίνω και τα πρώτα αραβικά . Η καμήλα, μου εξήγησαν οι βεδουίνοι, προέρχεται απο τη gamila που στα αραβικά σημαίνει "όμορφη". Σας χαιρετώ λοιπόν και συνεχίζω στην αναζήτηση της όμορφης. Να'στε όλες/όλοι καλά. Καλό καλοκαίρι και καλή αντάμωση! -! ىش سفث خمخه نشمش نشه نشمخمه شىفشةخسه