Τρίτη, Ιουλίου 29, 2008

Το χέρι του Έντι...

Εργάτες στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη Περάματος, όπου την περασμένη εβδομάδα οκτώ εργάτες έχασαν τη ζωή τους...

Ήταν άνοιξη του 1993. Ένας νεαρός 19 χρόνων στεκόταν σιωπηλός και με χαμένο βλέμμα μπροστά μου, στο νοσοκομείο ΚΑΤ. Δούλευε στην κρεαταγορά, στην Αθηνάς, και η μηχανή τού είχε «φάει» το δεξί του χέρι, μέχρι τον αγκώνα. Ο Έντι (έτσι τον λένε) είναι από την πόλη μου, τη Λούσνια. Μου είχε ζητήσει να τον βοηθήσω να συνεννοηθεί με τους γιατρούς. Δεν μπορώ να ξεχάσω το βλέμμα του. Δεν έχω ζήσει ποτέ μου πόλεμο. Από όσα έχω διαβάσει, όμως, οι στρατιώτες που χάνουν τα μέλη του σώματός τους στο μέτωπο έχουν το ίδιο βλέμμα. Ελπίζουν ακόμα πως βλέπουν ένα κακό όνειρο. Ελπίζουν ότι ο χρόνος θα γυρίσει πίσω, σε εκείνο το κλάσμα του δευτερολέπτου όπου συνέβη το μοιραίο, και ότι τα πράγματα θα γίνουν αλλιώς, και το χαμένο μέλος του σώματός τους θα επιστρέψει στη θέση του. Ο Έντι μου είπε ότι όλα συνέβησαν λόγω της κούρασης. Δούλευε δεκαοκτώ ώρες την ημέρα... Να είσαι 19 χρόνων και να χάσεις το χέρι σου... Πώς να επιβιώσεις από εδώ και πέρα; Πώς να αγγίξεις τα κορίτσια που ονειρεύτηκες; Πώς να συνεχίσεις μια ζωή που μόλις άρχισες; «Τώρα είμαι ένας άχρηστος άνθρωπος», είπε και δάκρυσε... Ο Έντι ήταν παράνομος, όπως όλοι οι μετανάστες στην Ελλάδα μέχρι το 1998. Ο εργοδότης του, του έταξε 500.000 δρχ. ως «αποζημίωση». Εάν ήθελε να τα πάρει. Αλλιώς, τίποτα. Ως παράνομος ο Έντι δεν μπορούσε να ζητήσει περισσότερα. Τα πήρε και επέστρεψε στην Αλβανία. Έκτοτε δεν ξέρω τι απέγινε. Η ιστορία του Έντι είναι μόνο μία από τις ιστορίες σακατεμένων μεταναστών στον χώρο εργασίας.
Μόνο από τη μικρή μου πόλη, γνωρίζω τρία παιδιά θύματα των εργατικών ατυχημάτων στην Ελλάδα. Ό ένας είναι κάτω από τη γη. Ήταν 23 χρόνων. Οι δύο άλλοι έμειναν ανάπηροι για όλη τη ζωή τους. Μόνο ο ένας κατάφερε να διεκδικήσει την αποζημίωση και βρίσκεται εδώ και χρόνια στα δικαστήρια. Εργατικά ατυχήματα, πολλά, συνέβαιναν και την εποχή του «υπαρκτού». Τα θύματα τότε τα βάφτιζαν «ήρωες της ανοικοδόμησης του σοσιαλισμού» και ξεμπέρδευαν. Ή ανακάλυπταν κάποιο σαμποτάζ των πανταχού παρόντων εσωτερικών εχθρών και πάλι ξεμπέρδευαν. Σήμερα, οι εργάτες που χάνουν τη ζωή τους λόγω των εργατικών ατυχημάτων κάθε χρόνο, σε όλο τον κόσμο, ξεπερνούν τα δύο εκατομμύρια. Τα πρωτεία τα κρατά η σοσιαλιστική-καπιταλιστική Κίνα. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 130.000 Κινέζοι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο. Ένας Θεός ξέρει πόσα χέρια και πόδια έχει καταβροχθίσει το κινεζικό «Ολυμπιακό θαύμα». Το ισλαμο-καπιταλιστικό Ντουμπάι έρχεται δεύτερο στον αριθμό των εργατικών ατυχημάτων. Οι τρελοί ουρανοξύστες της άμμου έχουν «φάει» μπόλικα κορμιά μεταναστών που κτίζουν το «θαύμα της Ανατολής». Στην Ευρώπη- τουλάχιστον την παλαιά, των 15- τις πρώτες θέσεις στα εργατικά ατυχήματα καταλαμβάνουν η Ιταλία και η Ελλάδα. Στην Ιταλία τα θύματα οργανώνονται. Έχουν ανοίξει τη δική τους ιστοσελίδα, το δικό τους μπλογκ με μαρτυρίες των θυμάτων. Γιατί, πεθαίνει κανείς στον χώρο εργασίας, ακόμα και σε προηγμένες χώρες. Φταίνε οι εργοδότες και τα ανύπαρκτα μέτρα ασφαλείας; Τα συνδικάτα που σιωπούν; Η Επιθεώρηση Εργασίας που δεν κάνει τη δουλειά της; Οι εργάτες που αδιαφορούν για τα μέτρα ασφάλειας; Ίσως όλα αυτά. Εκτός αυτού, ένα μεγάλο μερίδιο ευθύνης έχει η «κινεζοποιήση» των ρυθμών και των σχέσεων εργασίας. Στην εποχή τού «πίσω ολοταχώς», ο καπιταλισμός τείνει να επιστρέψει στον 19ο αιώνα. Βλέποντας το κομμένο χέρι του Έντι, τότε, θυμήθηκα ένα πικρό ανέκδοτο που κυκλοφόρησε την επομένη της πτώσης των καθεστώτων του «υπαρκτού»: «Αυτά που μας έλεγαν για τον κομμουνισμό ήταν αισχρά ψέματα. Πολλά από αυτά που έλεγαν για τον καπιταλισμό ήταν αλήθεια»...

Σάββατο, Ιουλίου 26, 2008

Η μπούρκα και η αφομοίωση


Εάν ήταν να επιλέξω το πρόσωπο αυτού του μήνα (εκτός από τον «ήρωα» Κάρατζιτς, που είχε μεταμφιεστεί σαν γκουρού, για τον οποίο σύντομα θα επανέλθω), θα επέλεγα ένα πρόσωπο καλυμμένο, του οποίου μόλις φαίνονται τα μάτια. Πρόκειται για πρόσωπο μιας γυναίκας, που καλύπτει κάθε χιλιοστό του σώματός της με την ισλαμική μπούρκα, όπως προστάζει η πιο αυστηρή εκδοχή του ορθόδοξου Ισλάμ. Το όνομά της είναι Fazia Μ., μαροκινής καταγωγής, ζει στη Γαλλία, είναι παντρεμένη με Γάλλο πολίτη (πιστός μουσουλμάνος και εκείνος), έχει τρία παιδιά, Γάλλοι πολίτες και οι τρεις, και είχε ζητήσει τη γαλλική υπηκοότητα. Της το αρνήθηκαν.
Η αιτιολογία ήταν ότι «η κ. Fazia Μ. έχει υιοθετήσει, στο όνομα μιας ακραίας θρησκευτικής πρακτικής, μια κοινωνική συμπεριφορά ασύμβατη με τις βασικές αξίες της γαλλικής κοινωνίας και ειδικά με την αρχή περί της ισότητας των φύλων». Με λίγα λόγια, η Fazia Μ. αρνείται την ένταξη- ή, πιο γαλλικά, την αφομοίωση. Αυτή τη φορά στη Γαλλία δεν υπήρχαν έντονες συζητήσεις, όπως έχουμε συνηθίσει σε τέτοιες περιπτώσεις. Παρά το ότι πρόκειται για μια απόφαση που ίσως αποτελέσει σταθμό για τον τρόπο αντιμετώπισης των μουσουλμάνων μεταναστών στην Ευρώπη. Εάν υπάρχει μια «σύγκρουση πολιτισμών» σήμερα στον κόσμο, που στο κέντρο έχει το σώμα της γυναίκας, τότε αυτή η σύγκρουση έχει φτάσει εδώ και χρόνια και στην Ευρώπη.
Μπούρκα και Σαρία. Κάποτε συζητούσαν για την ισλαμική μαντίλα στη Γαλλία. Τώρα συζητούν για την μπούρκα. Και όχι μόνο στη Γαλλία. Φαίνεται πως τελικά είναι η ισλαμική μπούρκα που έχει γίνει σήμερα το έσχατο όριο της ανοχής των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, ειδικά μετά το 2001, έχει ζητηθεί η απαγόρευσή της σε δημόσιους χώρους. Η μπούρκα θεωρείται το σύμβολο της απάρνησης των δυτικών αξιών και της ανεξιθρησκίας. Ο Άδωνις, ο μεγαλύτερος σύγχρονος Άραβας ποιητής, έχει γράψει ότι πίσω από την επιθυμία για την κάλυψη των γυναικών βρίσκεται η επιθυμία για την κάλυψη του Ανθρώπου, της Κοινωνίας, της Ζωής και της ίδιας της Λογικής. Όσοι στην Ευρώπη επιθυμούν τη γυναίκα καλυμμένη με την ισλαμική μπούρκα δεν δρουν στο όνομα της πολιτισμικής διαφοράς, αλλά μιας ουσιαστικής πολιτικής διαφοράς. Θέλουν τις ζωές των γυναικών και των ανδρών να μη διέπονται από τον νόμο που έχει στη βάση του τον ορθό λόγο, αλλά από τον θεϊκό λόγο, όπως εκείνοι τον ορίζουν και εφαρμόζεται ήδη στην ιρανική και τη σαουδαραβική του εκδοχή. Το Ισλάμ είναι το τέλειο άλλοθι. Το ιερό δεν επιδέχεται καμιά συζήτηση και διαπραγμάτευση, καμιά κριτική προσέγγιση, καμιά αμφισβήτηση. Οι θρησκόληπτοι, ως γνωστόν, έχουν πάντα δίκιο, απόλυτο δίκιο.
Μια δύσκολη συζήτηση. Η συζήτηση αυτή δεν είναι εύκολη. Γιατί γίνεται σε μια συγκυρία όπου οι θρησκόληπτοι, σε Ανατολή και Δύση, γίνονται life style και έχουν εξουσία. Σήμερα δεν βλέπουμε τη σύγκρουση της ανεξιθρησκίας με τον φονταμενταλισμό, αλλά τους φονταμενταλιστές να κονταροχτυπιούνται μεταξύ τους, ενώ οι ανεξίθρησκοι να φαντάζουν συχνά μια «αίρεση» στα περιθώρια της κοινωνίας. Θα ήταν ευχής έργον να αλληλοεξοντώνονται μεταξύ τους οι φονταμενταλιστές και να μας αφήσουν ήσυχους. Μόνο που, δυστυχώς, όσο πιο πολύ κονταροχτυπιούνται, τόσο πιο πολύ φτιάχνουν έναν κόσμο κατ΄ εικόνα και ομοίωσή τους. Αυτή η συζήτηση δεν είναι εύκολη, γιατί συχνά εργαλειοποιείται για να δαιμονοποιούνται, συλλήβδην, όλοι οι μετανάστες που προέρχονται από τις αραβικές χώρες. Είτε το θέλουμε είτε όχι, εδώ και χρόνια βιώνουμε τη light εκδοχή της «σύγκρουσης πολιτισμών». Και, όπως γίνεται σε κάθε σύγκρουση πολιτισμών, τη σκυτάλη την κρατούν, οι ακραίοι. Από τη μία οι «λευκοί ρατσιστές», που για να δικαιολογήσουν το πολιτισμικό μίσος και την ισλαμοφοβία τους επικαλούνται τη λέξη «ανοχή»: δηλαδή ό,τι μισούν περισσότερο. Από την άλλη, οι έξαλλοι ισλαμιστές, που για να κατοχυρώσουν τις μπούρκες επικαλούνται τα «ανθρώπινα δικαιώματα»: δηλαδή ό,τι απεχθάνονται πιο πολύ...
Βόλτα στα γαλλικά προάστια. Σε αυτή τη συζήτηση δεν θα βγάλει κανείς άκρη εάν κολλήσει μόνο στην μπούρκα. Σε τελευταία ανάλυση, οι γυναίκες που φορούν μπούρκα στην Ευρώπη είναι ελάχιστες. Πέρσι, περίπου τέτοια εποχή, είχα ταξιδέψει στη Γαλλία και την Ολλανδία, όπου μίλησα με αρκετούς απογόνους μεταναστών, ειδικά από αραβικές χώρες. Ξεκίνησα το ταξίδι μου από τα προάστια του Παρισιού, όπου πριν από τρία χρόνια είχαν ξεσπάσει φοβερές ταραχές. Ο «ξεναγός» μου ήταν ο Αμπντελαζίς, ένας Γάλλος αλγερινής καταγωγής. Οι γονείς του Αμπντελαζίς μετανάστευσαν στη Γαλλία όταν δεν είχαν σβήσει ακόμα οι φλόγες του αποικιοκρατικού πολέμου της Αλγερίας. Κατοικούσαν στις παραγκουπόλεις όπου στεγάστηκαν οι Αλγερινοί μετανάστες τη δεκαετία του ΄60. Με τον Αμπντελαζίς πήγαμε στο σπίτι της αδελφής του. Την ίδια όμως δεν την είδα. Ως πιστή μουσουλμάνα, μου εξήγησε ο Αμπντελαζίς, δεν εμφανίζεται μπροστά σε άγνωστους άνδρες. Η αδελφή του είναι άνεργη, ζει με εξακόσια ευρώ τον μήνα, μεγαλώνει τρία παιδιά και ο άνδρας της την έχει εγκαταλείψει. Οι πληγές των γαλλικών προαστίων είναι η ανεργία, τα ναρκωτικά, οι διαλυμένες οικογένειες. Στα σχολεία των προαστίων δεν ακούς «κλασικά» γαλλικά ονόματα. Τα σχολεία είναι γκέτο, όπως και τα ίδια τα προάστια. Στους δρόμους των προαστίων συνάντησα νεαρούς μαύρους, που οργίζονταν εάν δεν τους θεωρούσες Γάλλους, που μου έλεγαν ότι οι εργοδότες αρνούνται να τους προσλάβουν λόγω του χρώματος ή του ονόματός τους. Όσο για τη θρησκεία, ο Αμντελαζίς μου διηγήθηκε πως οι γονείς του αδιαφορούσαν πλήρως για τη θρησκεία. «Η μητέρα μου δεν φορούσε καν τη μαντίλα. Οι γονείς μας διψούσαν να γίνουν αποδεκτοί από τη γαλλική κοινωνία. Δεν έγιναν ποτέ. Εμείς νιώσαμε τον ρατσισμό εις διπλούν, γιατί γεννηθήκαμε εδώ. Όταν νιώθεις αποκλεισμένος, η θρησκεία γίνεται καταφύγιο», κατέληξε...

Η κύρια «αμαρτία» των χωρών της Ευρώπης είναι ότι θεώρησε τους μετανάστες που ήρθαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ως προσωρινούς. Δεν είναι τυχαίο πως στην Ευρώπη υπάρχουν ελάχιστα μουσεία μετανάστευσης. Ακόμα και σήμερα, οι μετανάστες θεωρούνται το «απ΄ έξω» της ευρωπαϊκής Ιστορίας. Ακόμα και όταν έδιναν υπηκοότητα στους μετανάστες και στα παιδιά τους, εξακολουθούσαν να τους θεωρούν «ξένους». Ακόμα και σήμερα τα παιδιά των μεταναστών ορίζονται ως «μετανάστες», αν και έχουν γεννηθεί στην Ευρώπη. Τους μετανάστες της πρώτης γενιάς, στις ευρωπαϊκές χώρες, τους τακτοποίησαν σε ξεχωριστές περιοχές, όπου δεν είχαν καμιά ουσιαστική επαφή με την κοινωνία στην οποία είχαν μεταναστεύσει. Τους μετανάστες της δεύτερης γενιάς, που είναι πολύ πιο διεκδικητικοί, οι Ευρωπαίοι τους ανακαλύπτουν τώρα. Σαν να ξύπνησαν ξαφνικά από ένα όνειρο. Σαν να ανακάλυψαν ξαφνικά ότι υπάρχουν. Και η «ανακάλυψη» αυτή ήρθε την πιο ακατάλληλη στιγμή: τη στιγμή της ανόδου του θρησκευτικού φονταμενταλισμού. «Μιλάνε για αφομοίωση, αλλά η αφομοίωση είναι αυτό που δεν επιθυμεί αυτή η κοινωνία», μου είχε πει η Σαμίρα, μια Ολλανδή μαροκινής καταγωγής, την οποία συνάντησα στο Άμστερνταμ. «Νομίζω ότι το πρόβλημα της Ολλανδίας και της Ευρώπης δεν είναι ότι υπάρχουν μετανάστες που δεν αφομοιώνονται. Το πρόβλημα είναι ότι δεν σε αφήνουν να μη νιώθεις ξένος». Είναι μια διαπίστωση που ταιριάζει γάντι και στην Ελλάδα. Εδώ βιώνουμε ακριβώς αυτό: οι μετανάστες να διψούν για ένταξη και το κράτος να τους κάνει ξένους με το ζόρι. Το παράδειγμα των παιδιών των μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα και παραμένουν αιωνίως ξένοι, τα λέει όλα...

Τρίτη, Ιουλίου 22, 2008

Ένα γράμμα από τη Γερμανία

Ο Σπυρίδων και ο Σέρκαν (στο βάθος) με συνοδεία αστυνομικών στο δικαστήριο

«Αγαπητέ υπάρχουμε... Συνυπάρχουμε. Σου γράφω από τη Γερμανία όπου τελευταίως έχει ξεσπάσει μια έντονη συζήτηση σχετικά με τους μετανάστες. Πριν από δυο εβδομάδες, το δικαστήριο του Μονάχου καταδίκασε τον 21χρονο Σέρκαν και τον 18χρονο Σπυρίδωνα σε φυλάκιση 12 και 8 ετών. Οι δύο μεθυσμένοι νεαροί είχαν δείρει, σχεδόν μέχρι θανάτου, στη στάση του μετρό, έναν 76χρονο Γερμανό συνταξιούχο, ο οποίος τους είπε ότι απαγορεύεται το κάπνισμα. Τις κατόπιν εορτής συγγνώμες των δραστών δεν τις δέχθηκε το θύμα, διότι τις θεώρησε ψεύτικες.
Ο Σέρκαν είναι τουρκικής καταγωγής, γεννημένος στη Γερμανία. Ο Σπύρος ελληνικής καταγωγής και ήρθε με τους γονείς του στη Γερμανία το 2001. Απ΄ όσα είπε στο δικαστήριο η μητέρα του, ο Σπύρος ήταν καλός μαθητής και ήσυχο παιδί. Άλλαξε πολύ από τότε που ήρθε στη Γερμανία. Δεν τα κατάφερε με τη γλώσσα και το σχολείο, ενώ ο πατέρας του έχασε τη δουλειά και έμεινε άνεργος. Ο Σπύρος άρχισε να πίνει και να παίρνει ναρκωτικά. Απειλούσε τους γονείς του να του δώσουν λεφτά. Είχε ήδη αρχίσει μια θεραπεία σε ψυχιατρική κλινική για νέους, αλλά την παράτησε. Αυτά για την ιστορία.
Η γερμανική κοινή γνώμη παρακολούθησε με πολύ ενδιαφέρον τη δίκη, γιατί η βία των νέων απασχολεί έντονα τη χώρα. Αρκετοί επικρίνουν τους δικαστές ότι είναι πολύ επιεικείς με τους δράστες. Η καταδίκη του νεαρού Τούρκου και Έλληνα δίνει σίγουρα το απαραίτητο μήνυμα: ώς εδώ και μη παρέκει. Ταυτόχρονα διαψεύδει και τους λαϊκιστές, ότι δήθεν “τα ανεχόμαστε όλα”. Παρ΄ όλα ταύτα, σύμφωνα με τη γνώμη μου, η τόσο μακρόχρονη ποινή είναι υπερβολική. Ο Σπύρος και ο Σέρκαν έχουν ήδη βεβαρημένο παρελθόντόσο με την Αστυνομία όσο και με την οικογένεια και τα ναρκωτικά. Όποιος νομίζει ότι οι νέοι δράστες γίνονται καλύτεροι άνθρωποι με το να κάθονται μια δεκαετία στο κελί, είναι τουλάχιστον αφελής. Η φυλακή είναι σίγουρα ο τελευταίος χώρος, στον οποίον θα μάθουν ότι το να είσαι ειρηνικός δεν σημαίνει ότι είσαι αδύναμος. Τα απαραίτητα εκπαιδευτικά προγράμματα αντιβίας που υπάρχουν, κοστίζουν όμως χρήματα. Πολύ πιο φθηνή είναι η απέλαση των δύο νεαρών, όπως ήδη ζητούν επίμονα Γερμανοί πολιτικοί. Η απέλαση είναι ρατσιστικό μέτρο. Στη Γερμανία πολλοί δεν μπορούν να το χωνέψουν, αλλά αυτή είναι η αλήθεια. Ζούμε εδώ και αυτή είναι η χώρα μας, κι ας έχουμε τις ρίζες μας αλλού. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τους αριστούχους, που είναι πολύ αγαπητοί, αλλά και για τα παραστρατημένα παιδιά της γενιάς μας. Τουλάχιστον ο Σέρκαν γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Γερμανία και αυτή είναι η πατρίδα του. Γι΄ αυτό και εκτίει την ποινή σε γερμανική φυλακή. Είναι αξιοπερίεργο με ποια ευκολία προσπαθούν οι Γερμανοί πολιτικοί να φορτώσουν τους εγκληματίες της χώρας τους σε άλλα κράτη.
Μην ξεχνάμε ότι στη Βαυαρία γίνονται εκλογές και το θέμα της εγκληματικότητας των αλλοδαπών είναι ένα καλό μέσο να αντληθούν ψήφοι εκ της Δεξιάς. Τα νούμερα της Αστυνομίας, βεβαίως, μας πληροφορούν για κάτι διαφορετικό: 80% των δραστών είναι Γερμανοί. Η εγκληματικότητα των μεταναστών στη Γερμανία μειώνεται σταδιακά από το 1993. Όσοι μετανάστες έχουν δουλειά και είναι μορφωμένοι δεν παίζουν σχεδόν κανένα ρόλο στη στατιστική της Αστυνομίας, αντίθετα με όσους βρίσκονται σε μετέωρη κατάσταση για χρόνια όσον αφορά την παραμονή τους. Το μόνο που αυξάνεται πραγματικά στη Γερμανία είναι η βία νεαρών και μέσα σε αυτούς και των νεαρών μεταναστών. Οι σκληρές ποινές δημιουργούν απλά μια ψευδαίσθηση. Από μόνες τους δεν θα λύσουν το πρόβλημα της εγκληματικής βίας των νέων. Ως γνωστόν, ο Rambo, εκτός από πολλούς νεκρούς, δεν κατάφερε τίποτα άλλο.

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία,

Μιλτιάδης Ούλιος, Κολωνία, Γερμανία
e-mail: m. oulios@netcologne.de»

ΥΓ. Ο Μιλτιάδης Ούλιος είναι δημοσιογράφος

Σάββατο, Ιουλίου 19, 2008

Μια νύχτα στο Δωμάτιο του Προφήτη

«Αtelier sul Μare», ένα από τα πιο ξεχωριστά ξενοδοχεία σε όλο τον κόσμο. Ξενοδοχείο και μουσείο σύγχρονης τέχνης ταυτόχρονα. Εξωτερική θέα του ξενοδοχείου-μουσείου στο Καστέλ ντι Τούζα, στη Σικελία. Πολλοί επισκέπτες έρχονται εδώ για να το δουν ή να μείνουν

Πέρασαν κάποια χρόνια από τότε που άκουσα πρώτη φορά για το πιο «παράξενο» ξενοδοχείο του κόσμου, το οποίο βρίσκεται στην Ιταλία, στη Σικελία. Ένα ξενοδοχείο που είναι συνάμα και μουσείο μοντέρνας τέχνης. Μια και ήμουν στο Παλέρμο, είπα να πάω να το δω με τα ίδια μου τα μάτια...Το «Αtelier sul Μare» βρίσκεται στο Καστέλ ντι Τούζα: ένα μικρό παραθαλάσσιο χωριό ψαράδων, ανάμεσα στο Παλέρμο και τη Μεσσήνη. Έφθασα με το τρένο της γραμμής από το Παλέρμο πολύ νωρίς το πρωί. Η εθνική οδός, που περνά πάνω από το χωριό, είναι εντελώς άδεια. Αριστερά μου, πάνω σε μια βρύση, παρατηρώ κάποιες νεκρολογίες, με ωραίες, θλιμμένες Παναγίες στη μέση, από αυτές που βλέπεις σχεδόν παντού στη Σικελία. Ρίχνω μια ματιά στο χωριό από πάνω. Παλαιά σπίτια που μοιάζουν σαν να καταρρέουν το ένα πάνω στο άλλο. Ένας φιδίσιος λιθόστρωτος δρόμος που κατεβαίνει μέχρι κάτω στην παραλία. Δεξιά, κοντά στην παραλία, καινούργια σπίτια που πρέπει να έχουν φτιαχτεί πολύ πρόσφατα και άλλα που χτίζονται ακόμα. Απέναντι, η Τυρρηνική Θάλασσα, με επιβλητικούς βράχους στην ακτή, γαλάζια και ήρεμη, σαν γυναίκα που έχει βυθιστεί σε περισυλλογή. Μερικά χιλιόμετρα από εδώ βρίσκεται ο πορθμός της Μεσσήνης όπου συναντιούνται η Καλαβρία και η Σικελία. Είμαστε στην καρδιά της Μagna Grecia. Σου το θυμίζουν τα πολλά αρχαιοελληνικά μνημεία, τα οποία σε αυτά τα μέρη τα διατηρούν με ιδιαίτερο ζήλο και υπερηφάνεια. Ο τουριστικός οδηγός σε ενημερώνει ότι η Μεσσήνη ήταν αποικία των Χαλκιδαίων και το αρχαίο όνομά της ήταν Ζάγκλη.
Σκύλλα και Χάρυβδη. Κάποτε αυτά τα πανέμορφα μέρη της Σικελίας είχαν ερημώσει εντελώς λόγω της μαζικής μετανάστευσης. Θυμήθηκα το «Νuovomondo», την υπέροχη ταινία του Εμανουέλε Κριαλέζε. Οι ήρωες της ταινίας είναι Σικελοί. Προέρχονταν από αυτά τα χωριά, που είναι στριμωγμένα ανάμεσα στο βουνό και τη θάλασσα, και μετανάστευαν στις αρχές του 20ού αιώνα στην Αμερική. Όταν φθάνουν στο Έλις Άιλαντ, όπου πρέπει να περάσουν από εξέταση για να τους επιτραπεί η είσοδος στην Αμερική, κάποιος ρωτά: «Μα πού είναι αυτή η Αμερική;». Κάποιος άλλος απαντά: «Είναι εδώ, αδελφέ, αλλά δεν φαίνεται». Αν και η Σικελία έχει πολλά προβλήματα σήμερα, οι άνθρωποι δεν μεταναστεύουν πια όπως παλαιά. Σήμερα, άλλοι μετανάστες, από αλλού, προσπαθούν να φθάσουν σε αυτές τις ακτές. Μετανάστες χωρίς χαρτιά, από την Αφρική κυρίως, που μπαρκάρουν σε σαπιοκάραβα και παίζουν τη ζωή τους κορόνα γράμματα. Και καμιά φορά, η θάλασσα ξεβράζει τα πτώματά τους μέχρι τον πορθμό της Μεσσήνης, από όπου κάποτε, σύμφωνα με τον μύθο, πέρασε ο Οδυσσέας στο ταξίδι της επιστροφής του προς την Ιθάκη, αντιμετωπίζοντας τα φοβερά τέρατα, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη. Όποιος ψάχνει με επιμονή τη δική του Ιθάκη, κάποια στιγμή πρέπει να αντιμετωπίζει τέρατα- τη Σκύλλα, τη Χάρυβδη. Κάποιοι, όπως ο Οδυσσέας, τα καταφέρνουν. Κάποιους άλλους τους καταβροχθίζει η ανελέητη μοίρα...
Άγιοι, καφενεία, επαρχία. Καθώς κατεβαίνω τα αμέτρητα σκαλοπάτια- που μου φέρνουν στον νου εκείνα της Καλής Στράτας στη Σύμη- με κατεύθυνση προς την παραλία, κοντά στην οποία βρίσκεται το ξενοδοχείο,«πέφτω» πάνω σε ένα μικρό άγαλμα του Πάντρε Πίο. Ο γνωστός άγιος που κυκλοφορούσε με στίγματα στα χέρια, έχανε μισό κιλό αίμα την ημέρα και υπέφερε από τις επιθέσεις των δαιμόνων. Σε αυτά τα μέρη τον Πάντρε Πίο τον προσκυνούν περισσότερο από τον Πάπα. Ο τόπος είναι γεμάτος από εικόνες και αγαλματίδιά του. Πριν από λίγο καιρό, η Εκκλησία αποφάσισε να ξεθάψει και να εκθέσει το ιερό σκήνωμα του αγίου, το οποίο δεν λειώνει με τίποτα, σε λαϊκό προσκύνημα. Έγινε χαμός, πάνω από ένα εκατομμύριο κόσμος. Γέροι και νέοι συνέρευσαν να προσκυνήσουν το ιερό σκήνωμα, προσπαθώντας ταυτόχρονα να τραβήξουν φωτογραφίες με τα κινητά τους ώστε να απαθανατίσουν το θαύμα. Ακούστηκε ότι το πρόσωπο του Πάντρε Πίο ήταν μάσκα που έφθασε από τη Μadame Τussauds, αποκλειστικά για την περίσταση.
Κατεβαίνω τελικά στον λιθόστρωτο, φιδίσιο δρόμο και κατευθύνομαι προς το ξενοδοχείο. Κάποιοι κάτοικοι, οι πρώτοι που αντικρύζω, έχουν μαζευτεί σε μια καφετέρια. Με κοιτούν με ιδιαίτερη περιέργεια ενώ περνώ μπροστά τους. Τους χαιρετώ, κάποιοι μου επιστρέφουν τον χαιρετισμό. Ποιος ξέρει πόσες ώρες την ημέρα σκοτώνουν στο καφενείο, σκέφτομαι. Οι γνωστές, «οικουμενικές», συνήθειες της επαρχίας: βλέπεις με ιδιαίτερη περιέργεια τον κάθε ξένο- με ένα βλέμμα του τύπου «συ, ξένε, από πού φύτρωσες εδώ πέρα;»- και περνάς ατελείωτες ώρες στο καφενείο...
Στο χολ του ξενοδοχείου με καλωσορίζει ο διευθυντής του. Παρατηρώ τους τοίχους γύρω, καλυμμένους με κείμενα εφημερίδων γραμμένα για το ξενοδοχείο: «Reppublica», «Corriere della Sera», «Τhe Ιndipendent», «Le Μonde», «Τhe Νew Υork Τimes», «Frankfurter Αllgemeine Ζeitung»... «Τώρα θα σας δείξουμε τα δωμάτια» μού λέει, και ένας από τους υπαλλήλους αναλαμβάνει την ξενάγησή μου. Το «Αtelier sul Μare» είναι ακόμα πιο «παράξενο» από αυτό που είχα φανταστεί. Δεν πρόκειται για ξενοδοχείο αλλά για πραγματικό μουσείο μοντέρνας τέχνης. Το κάθε δωμάτιο είναι ένα έργο τέχνης, φτιαγμένο από τα πιο γνωστά ονόματα της μοντέρνας τέχνης στην Ιταλία και διεθνώς. Δεν κοιμάσαι απλά σε ένα δωμάτιο στο οποίο υπάρχουν έργα τέχνης. Κοιμάσαι και ξυπνάς σε ένα δωμάτιο που είναι το ίδιο έργο τέχνης. Οι διάδρομοι, και αυτοί, μοιάζουν πιο πολύ με διαδρόμους μουσείων παρά με ξενοδοχείου. Κάθε δωμάτιο-έργο έχει και το δικό του όνομα: «Το στόμα της αλήθειας». «Η φωλιά», όπου επικρατεί το λευκό, ένα κρεβάτι-άγαλμα, σαν τεράστια φτερούγα πουλιού σε πτήση. «Μυστήριο του φεγγαριού», έργο ενός Ιάπωνα καλλιτέχνη. «Σε μια χάρτινη μπάρκα μπαρκάρω». «Ο Πύργος του Sigismondo». «Όνειρα ανάμεσα σε σύμβολα». «Το δωμάτιο της Γης και της Φωτιάς». «Το δωμάτιο της απαρνημένης θάλασσας». «Το δωμάτιο των μεταφορέων του νερού», το αγαπημένο δωμάτιο της Ντανιέλ Μιτεράν, με πληροφορεί ο υπάλληλος. Και το «Δωμάτιο του Προφήτη», αφιερωμένο στον Πιερ Πάολο Παζολίνι. Μπαίνεις μέσα από μια πόρτα που δεν ανοίγεις αλλά «παραβιάζεις», πάνω στην οποία είναι γραμμένο ένα ποίημα του Παζολίνι, το οποίο ταιριάζει γάντι στη σημερινή Ιταλία του Μπερλουσκόνι.


Η θέα από το Δωμάτιο του Προφήτη, αφιερωμένο στον Πιερ Πάολο Παζολίνι, εξαιρετική. Όταν ξυπνάς το πρωί θυμάσαι τους στίχους του Παζολίνι, γραμμένους στους τοίχους: «Βυθίσου σ΄ αυτήν την ωραία σου θάλασσα, ελευθέρωσε τον κόσμο»...

Περνάς μέσα από έναν μακρύ διάδρομο που μοιάζει με λαβύρινθο, ενώ βλέπεις τον εαυτό σου μέσα στους καθρέφτες που είναι τοποθετημένοι στους τοίχους και ψηλά στο ταβάνι. Στο τέλος μπαίνεις σε ένα ευρύχωρο και «πρωτόγονο» δωμάτιο, εμπνευσμένο από τις «Χίλιες και μία νύχτες», ενώ στους τοίχους υπάρχουν στίχοι στα αραβικά.
Το κρεβάτι βρίσκεται στη μέση και μπροστά μια τεράστια τζαμαρία, από όπου φαίνεται το Τυρρηνικό Πέλαγος, κάτω από την τζαμαρία υπάρχει άμμος, από τον τόπο όπου δολοφονήθηκε ο Παζολίνι, στην τουαλέτα, στη θέση του πατώματος, ένα πλέγμα από σκληρό μέταλλο, σαν μεταφορά της σκληρής μοίρας του μεγάλου σκηνοθέτη...
Τα δωμάτια δεν έχουν τις ανέσεις που έχουμε συνηθίσει στα κανονικά ξενοδοχεία- καρέκλες, τηλεόραση, ψυγείο. Επομένως, εάν δεν έχεις διάθεση να δοκιμάσεις κάτι ασυνήθιστο, δεν αποκλείεται να το βάλεις στα πόδια. Όπως συμβαίνει, άλλωστε, και μπροστά σε ένα έργο τέχνης. Σε ένα τέτοιο δωμάτιο, τις πρώτες στιγμές τουλάχιστον, νιώθεις έξω από τα νερά σου, σαν «εκπατρισμένος» από τον χώρο και τον χρόνο. Κατεβαίνω κάτω, βλέπω πολλούς εφήβους.
Ο διευθυντής μού εξηγεί ότι είναι μαθητές Λυκείου που έχουν έρθει για να επισκεφθούν το ξενοδοχείο. Ρωτάω για τις τιμές. Είναι οι πιο φθηνές που βρίσκεις στα ξενοδοχεία της περιοχής. Και η θέα από το ξενοδοχείο μαγική. «Δράστης» αυτής της ιδέας είναι ένας πεντάχρονος, ονόματι Αντόνιο Πρέστι. Η οικογένειά του τον προόριζε να γίνει ένας από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της Σικελίας και αυτός αποφάσισε να κάνει άλλα, «τρελά», έργα και πράγματα. Αλλά για τον Αντόνιο Πρέστι και άλλα που είδα και άκουσα στη Σικελία θα σας μιλήσω τις επόμενες μέρες

Info: www.ateliersulmare.it

Τρίτη, Ιουλίου 15, 2008

Τα δόντια και η λίμπιντο

«Φοβάμαι. Αλλά ευτυχώς δεν ξέρω ακόμα τι πράγμα φοβάμαι» (του Αltan)

Κάποιες φορές, ξεφυλλίζοντας εφημερίδες και διαβάζοντας ειδήσεις, έχεις την εντύπωση ότι βλέπεις θεατρική επιθεώρηση. Ακρίβεια στην αγορά. Κόμματα μίζες διάφορα. Το νερό εξαντλείται στη Γη. Οι επιστήμονες ανακοίνωσαν ότι ανακάλυψαν νερό στο φεγγάρι. Παιδιά που πεθαίνουν στην Αφρική χωρίς να τα προσέξει κανείς. Γεννήθηκαν τα δίδυμα του Μπραντ Πιτ και της Αντζελίνα Τζολί, κόστους έντεκα εκατομμυρίων ευρώ για παραχώρηση αποκλειστικότητας φωτογραφιών. Το κέντρο της Αθήνας θυμίζει Μπρονξ. Ένα μουσείο με κίονες ιμιτασιόν του Παρθενώνα εγκαινιάστηκε στο Μπρονξ. Ποδηλατόδρομοι σχεδιάζονται στην Αθήνα. Οι τιμές των τροφίμων έφθασαν στα άστρα, οι φτωχοί πεθαίνουν της πείνας. Η παχυσαρκία χτυπά όλα τα έθνη. Είμαστε ταυτόχρονα πεινασμένοι και χοντροί. Φωτιά στη Σκύρο. Βεγγαλικά στη Βεγγάλη. Η Αθήνα ποτέ δεν ήταν τόσο όμορφη. Ένας πεινασμένος κροκόδειλος καταβρόχθισε έναν πεινασμένο αγρότη στην Αφρική. Κάποιος χορτάτος στη Σουηδία παρακολούθησε ζωντανά τη σκηνή στο Google. Εarth. Στο Λονδίνο αυξήθηκαν τα ποδήλατα, στο Πεκίνο τα αυτοκίνητα. Ένας μετανάστης αυτοκτόνησε στις αγροτικές φυλακές Κασσανδρείας Χαλκιδικής για να μην τον απελάσουν. Αγωνία μεγάλη για ποδοσφαιρόφιλους επειδή είναι ακόμα άγνωστο με ποια ομάδα θα παίξει την καινούργια σεζόν ο Λάμπαρντ και αν η Ίντερ θα δώσει πεντακόσια εκατομμύρια περισσότερα από τη Ρεάλ. Ένας ισλαμιστής καμικάζι τινάχτηκε στον αέρα στο Αφγανιστάν σκοτώνοντας δεκάδες περαστικούς. Ο Σαλμάν Ρούσντι διαβάζει τους «Σατανικούς Στίχους» στο Μαϊάμι και ετοιμάζει νέο βιβλίο με θέμα το Κάμα Σούτρα. Η ανθρωπότητα ζει επικές στιγμές. Μετακινούνται οι πληθυσμοί, μετακινείται το κλίμα, μετακινείται η τιμή της βενζίνης, μετακινούνται οι βεβαιότητές μας. Για να περιγράψουν τέτοιες καταστάσεις οι ανθρωπολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «liminal». Η «liminal» κατάσταση είναι μεταβατική, αμφίσημη, ανοιχτή σε όλα, απροσδιόριστη. Είναι κάτι σαν τις ανακοινώσεις των επιστημονικών ερευνών που διαβάζουμε στις εφημερίδες. Τη μια μέρα διαβάζεις ότι η ζάχαρη κάνει κακό στα δόντια. Την επομένη ότι κάνει καλό στη λίμπιντο. Πρέπει να αποφασίσεις τι αγαπάς περισσότερο: τα δόντια ή τη λίμπιντο; Τη μια μέρα διαβάζεις ότι ο καφές σου διαλύει τα νεύρα. Την άλλη ότι σου δυναμώνει την καρδιά. Πρέπει να αποφασίσεις τι να σώσεις: την καρδιά ή τα νεύρα; Για τα αντηλιακά δεν διάβασα ακόμα τίποτα φέτος: προστατεύουν το δέρμα τελικά ή προκαλούν καρκίνο του δέρματος; (Ίσως επειδή πολλοί δεν θα πάνε διακοπές φέτος οι επιστήμονες δεν θέλουν, φαίνεται, να παίξουν με τον πόνο τους). Για τα κινητά ακόμα περιμένουμε να μάθουμε εάν έχουν σχέση ή όχι με τον καρκίνο του εγκεφάλου. Οι ερευνητές, διάβασα, είναι διχασμένοι. Βρίσκονται σε liminal κατάσταση. Ας υποθέσουμε πάντως ότι προκύπτει πως τα κινητά προκαλούν τον καρκίνο. Τι θα γίνει; Το κινητό είναι η κοινωνική και οικονομική βάση του δυτικού κόσμου και όχι μόνο. Θα τα πουλήσουν στον «Γερμανό» όπως τα τσιγάρα, με επιγραφές του τύπου: «το κινητό βλάπτει σοβαρά την υγεία», «το κινητό σκοτώνει», «το κινητό προκαλεί καρκίνο»; Θα δημιουργηθούν ειδικοί χώροι στα εστιατόρια και στα αεροδρόμια για «κινητιστές» - κατά το «καπνιστές»; Θα το απαγορεύσουν στους δημόσιους χώρους; Θα επιστρέψουν τα κέρματα και οι τηλεφωνικοί θάλαμοι, όπως τα χρόνια τα παλαιά, τότε που ο έρωτας ήταν τόσο ρομαντικός και συγκινητικός; Και εάν μιλάς στο κινητό ενώ καπνίζεις ταυτόχρονα αυτό θα ισοδυναμεί με απόπειρα αυτοκτονίας ή παθητικής δολοφονίας; Μέχρι να μάθουμε, πάντως, αν το κινητό βλάπτει ή όχι σοβαρά την υγεία, αφήστε μας να γράψουμε ένα σύντομο SΜS, χωρίς να μας βασανίζει η σκέψη για τον κίνδυνο του καρκίνου του εγκεφάλου: «Φετος τπτ διακοπ. Νο μανι. Αθηνα βολτες θ/νο σινεμα. Φιλια»...

Σάββατο, Ιουλίου 12, 2008

«Είμαστε όλοι παιδιά του Αννίβα»

Υπάρχουν πόλεις που δεν σου αφήνουν τον χρόνο να γράψεις ούτε ένα προοίμιο. Που σε αρπάζουν κυριολεκτικά από τον λαιμό. Το Παλέρμο είναι μια από αυτές. Και ό,τι να γράψεις είναι πάντα λειψό, ανολοκλήρωτο. Το Παλέρμο είναι η καρδιά της Σικελίας. Της μητέρας όλων μας, όπως λέει μια Ιταλίδα φίλη μου. Θυμάμαι τους στίχους των Αlmamegretta, ενός συγκροτήματος hip hop από τη Νάπολι: «Είμαστε όλοι παιδιά του Αννίβα/ που πέρασε με τους ελέφαντες από τις Άλπεις/ Εάν ξέρεις την ιστορία σου, καταλαβαίνεις από πού προέρχονται τα μαύρα μαλλιά/ το μελαχρινό δέρμα/ το νότιο βλέμμα». Μητέρα και μητριά όλων μας, η Σικελία, εδώ που σμίγουν το φως και το σκοτάδι. Όπου συναντάς τους Φοίνικες, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, τους Έλληνες, τη Μagna Graecia, τους Ρωμαίους, τους ελέφαντες του μελαψού Αννίβα, τον χριστιανισμό, τις υπέροχες εκκλησίες που στο Παλέρμο βρίσκονται κάθε εκατό μέτρα, τη Ρώμη, το Βυζάντιο, τους Άραβες και τη χρυσή εποχή του αραβικού πολιτισμού. Τους Εβραίους, τους Νορμανδούς, τους Ισπανούς και τη μισαλλόδοξη Reconquista τους. Την Ιερά Εξέταση, την Αναγέννηση, τους Γάλλους, τους Βουρβώνους, τον Διαφωτισμό, τη Μαφία, τον εθνικισμό, τον φασισμό, τις βόμβες των Συμμάχων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της πόλης βλέπεις τα κατεστραμμένα σπίτια από τους τότε βομβαρδισμούς των Αμερικανών και των Άγγλων. Δίπλα τους βρίσκεται και ένα από τα αριστουργήματα της αρχιτεκτονικής: η εκκλησία της Santa Μaria Dello Spasimo. Οι τότε βομβαρδισμοί ενάντια στους ναζί και τους φασίστες κατέστρεψαν πολλά μνημεία και σκότωσαν πολλούς ανθρώπους. Ανάμεσά τους, διαβάζω σε έναν ιστορικό οδηγό, και τον αρχινονό της σικελικής Μαφίας, τον Don Vito. Δεν υπάρχει τετραγωνικό μέτρο αυτής της πόλης που να μη διαπλέκονται εποχές, πολιτισμοί, ιστορίες, εύθυμες, τραγικές, παράξενες, τυχαίες...


Διαβάζοντας για τον αρχινονό της Μαφίας, τον Don Vito, σκέφτηκα να πάω στην οδό Ντ΄ Αμέλια. Εκεί όπου η Μαφία σκότωσε το 1992 τον εισαγγελέα Πάολο Μπορσελίνο. Παιδί του Παλέρμου κι εκείνος. Η δολοφονία του συγκλόνισε τους κατοίκους της πόλης. Λευκά σεντόνια κρεμάστηκαν σε όλα τα μπαλκόνια και τα παράθυρα των σπιτιών: σύμβολο αντίστασης ενάντια στη βία της Μαφίας. Η σημερινή Μαφία, πάντως, έχει γίνει πιο ραφινάτη. Φοράει γραβάτα. Στη Σικελία, στις πρόσφατες εκλογές, εκλέχτηκαν πολλοί πολιτικοί που είχαν κατηγορηθεί στο παρελθόν για σχέσεις μαζί της. Η Μαφία της εποχής του Don Vito τείνει να γίνει φολκλόρ. Η σημερινή έχει γίνει μπουρζουαζία πλέον και εξουσία. Κάποια στιγμή περνάω κοντά στον σταθμό του τρένου. Εκεί βρίσκεται η China Τown του Παλέρμου. Είναι πιο εύκολο να βρεις μια πόλη χωρίς δρόμους, παρά χωρίς κινέζικα μαγαζιά. Μαθαίνω τυχαία ότι τελευταίως κάνει θραύση στην Ιταλία μια συσκευή για τη ζύμωση του ψωμιού. Οι τιμές έχουν πάρει την πάνω βόλτα. Το ψωμί, και αυτό, έγινε ακριβό. Έτσι οι Ιταλοί, για να κάνουν οικονομία, φτιάχνουν το ψωμί στο σπίτι τους. Με συσκευές που φτιάχνονται συνήθως στην Κίνα...


Εάν δεν περπατήσεις στους δρόμους το Παλέρμο είναι σαν να μην πήγες ποτέ. Πρέπει να το διασχίσεις για να νιώσεις τον θόρυβο που σε τυλίγει σαν μουσική που συμφιλιώνει τη Δύση με την Ανατολή. Για να δεις τα αριστουργήματα της τέχνης, το ένα δίπλα στο άλλο. Για να νιώσεις τη μείξη των εποχών και των πολιτισμών. Για να νιώσεις τις παιχνιδιάρικες, προκλητικές μυρωδιές του. Γιατί το Παλέρμο είναι η βασίλισσα του fast food. Του αυθεντικού βέβαια, γιατί εκείνο του ΜcDonald΄s είναι απλώς bad food. Όπου κι αν πας θα σκοντάψεις πάνω σε πλανόδιους πωλητές με τις καπνισμένες ψησταριές και τα εδέσματά τους. Και είναι αμέτρητα: «pane ca meusa», «stigghiola», «purpari», «saimi»... Προσπάθησα να τα σημειώσω. Έχασα τον λογαριασμό. Είναι τα πολλά είδη σάντουιτς, με διαφορετικά είδη ψωμιού, διαφορετικά σαλάμια και κρέατα. Το ένα, μου εξηγούν, προέρχεται από τους Έλληνες, το άλλο από τους Ρωμαίους, το παραδίπλα από τους Άραβες, το επόμενο από τους Ισπανούς, το «αριστοκρατικό σάντουιτς» από τους Γάλλους.

Αγοράζω μια «stigghiola» στη Μercato della Vucceria: «Αγορά της πολυφωνίας» μ΄ αρέσει να το μεταφράσω. Είναι μια από τις πιο γνωστές λαϊκές αγορές του Παλέρμου. Εδώ βρίσκεις τα πάντα και ακούς τις φωνές των πωλητών, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Μετά, οι πάγκοι φεύγουν και τη θέση τους πιάνουν οι νέοι. Τη νύχτα, η αγορά μεταμορφώνεται σε υπαίθριο μπαρ. Μοιάζει κάπως με του Ψυρή, χωρίς το σικ και την ακρίβειά του. Κάτω από το φως του φεγγαριού και τον ζεστό αέρα της θάλασσας, τα σώματα χαλαρώνουν και τα βλέμματα γίνονται ηδυπαθή: το «νότιο βλέμμα» που τραγουδούν οι Αlmamegretta...

Μπαίνω σε μια κάβα που γράφει «Σικελία». Ψάχνω για Ρassito, το διάσημο κρασί της Σικελίας. Βλέπω τα μπουκάλια στο ράφι μπροστά μου. Τα χάνω. Δίπλα δίπλα: ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄, ο Τσε, ο Μουσολίνι, ο Χίτλερ. Λίγο πιο πέρα ένα γυμνό. Κοιτάω τον πωλητή. «Εγώ θέλω να πουλήσω, δεν μ΄ ενδιαφέρει τίποτα άλλο...» σχολιάζει. Ξαναβλέπω τα μπουκάλια και τις ετικέτες. Ο καημένος ο Τσε. Τον πουλάνε παντού. Ακόμα και τα μέλη της Καμόρας έχουν το πρόσωπό του τατουάζ. Τον θεωρούν δικό τους. Αν ζούσε, θα είχε κηρύξει αντάρτικο ενάντια σε πολλούς θαυμαστές του. Δεν περίμενα όμως ποτέ να τον δω ανάμεσα στον Μουσολίνι και τον Χίτλερ... «Πού φτιάχνεται αυτό το κρασί;» ρωτάω. «Στην περιοχή της Βενετίας» μου απαντά ο πωλητής. Εκεί όπου έσκισε στις εκλογές η Λέγκα του Βορρά η οποία σιχαίνεται τους Νότιους. Το μυαλό μου το βασανίζει και μια άλλη ιδέα. Αυτά τα μπουκάλια, αυτές τις ετικέτες τα φτιάχνουν μετανάστες που δουλεύουν στον πλούσιο Βορρά. Λευκοί και μελαψοί σαν τον Αννίβα. «Ποιος πουλάει πιο πολύ;» ρωτάω ξανά. «Ο Πάπας και ο Τσε» απαντά. «Τελευταία πάνε καλά ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ» συμπληρώνει. Να δεις τώρα με τον Μπερλουσκόνι, λέω μέσα μου, τουλάχιστον ο Μουσολίνι θα σκίσει...
Βλέπω ξανά το ράφι. Ίσως είναι αντιπροσωπευτικό της εποχής μας. Γιατί είναι η εποχή τού «εμένα με νοιάζει να πουλήσω, να κερδίσω, δεν με νοιάζει τίποτα άλλο». Εποχή χωρίς μνήμη. Μετά, όλο και πιο πολύ συναντώ ανθρώπους που είναι λίγο αριστεροί, λίγο δεξιοί, λιγάκι ακροδεξιοί, και λίγο θρήσκοι αλλά και υπέρ της πορνείας και των πορνοταινιών... Ο πωλητής μού χαμογελάει σαν να μου λέει «μην κακοκαρδίζεσαι, έχει χαβαλέ». Ο χαβαλές είναι αναπόσπαστο κομμάτι του εθνικισμού και του φασισμού. Και ο αχταρμάς από ετικέτες και ιδέες, το ίδιο...

Αφήνω την «Κάβα Σικελία» και συνεχίζω προς την οδό Ντ΄Αμέλιο. Το μέρος όπου δολοφονήθηκε ο Μπορσελίνο. Μια ελιά φυτεμένη εκεί ως σύμβολο μνήμης και ειρήνης. Το άγαλμα του Μπορσελίνο, που καπνίζει ανέμελος και μιλάει στο άγαλμα του Φαλκόνε. Σημειώματα ανωνύμων γύρω. Μαζεύω ένα από κάτω. Διαβάζω κάποιες σειρές: «Το Παλέρμο είναι γυναίκα και σ΄ αρπάζει, χωρίς να το καταλάβεις γίνεσαι δικός της και χάνεσαι μέσα στα χρώματά της... Το Παλέρμο είναι γυναίκα τη νύχτα, στο εκκωφαντικό μπουρδέλο των στενών δρόμων γεμάτων νεαρούς και μπίρα... Το Παλέρμο είναι μητέρα όταν, στα γόνατα, αναμαλλιασμένη, κλαίει με δάκρυα πιο πικρά απ΄ το δηλητήριο, για να ξεπλύνει το κόκκινο αίμα των δολοφονημένων παιδιών της στη μέση των δρόμων, που βάφονται με το μαύρο χρώμα της ντροπής»...

Τρίτη, Ιουλίου 08, 2008

Διακοπές, φιρμάτο και ακρίβεια

«Αγαπητέ “Υπάρχουμε... Συνυπάρχουμε;”. Επειδή όλοι μιλάνε για την ακρίβεια, θέλω να πω κι εγώ δυο λόγια. Ακούω πως, λόγω της ακρίβειας, ο κόσμος έχει γονατίσει. Τρέμει το φυλλοκάρδι του, λένε στις ειδήσεις, όταν μπαίνει στο σούπερ μάρκετ. Και, ακόμα περισσότερο, όταν βγαίνει από εκεί. Την ίδια στιγμή που μιλάμε για την τιμή της ντομάτας, τα φιρμάτα ρούχα κάνουν καλές πωλήσεις. Το ξέρω καλά, γιατί έχω σχέση με τέτοια μαγαζιά. Και, εάν δεν μπορούν να αγοράσουν το φιρμάτο ορίτζιναλ, οι νέοι αγοράζουν το φιρμάτο-μαϊμού. Όπως ο φίλος μου ο Μανώλης, που επέστρεψε από την Τουρκία με μια ντουζίνα πουκάμισα Dolce & Gabbana-μαϊμού. Σε τιμή εξευτελιστική- για τα δεδομένα της Ελλάδας φυσικά. Δεν πειράζει που είναι μαϊμού το φιρμάτο. Σημασία έχει να είσαι “in”, όπως προτάσσουν οι διαφημίσεις. Είμαστε διατεθειμένοι να τρώμε ψωμί και κρεμμύδι, αλλά δεν μπορούμε πια να ζούμε χωρίς το φιρμάτο. Ακούω ότι ο κόσμος δυσκολεύεται να πάει διακοπές. Και όμως μια φίλη μου, που εργάζεται σε ταξιδιωτικό γραφείο, μου έλεγε πως φέτος οι κρατήσεις για ταξίδια σε εξωτικά μέρη έχουν αυξηθεί. Για να είμαστε στο κέντρο της προσοχής σήμερα, χρειαζόμαστε και ένα εξωτικό ταξίδι.
Με όλα αυτά δεν θέλω να φανώ απλοϊκή και κυνική. Δεν είμαι ενάντια στη μόδα και στα ταξίδια. Προσωπικά, αν και είναι η δουλειά μου, σπάνια φοράω φιρμάτα ρούχα. Λατρεύω όμως τα ταξίδια. Δεν θέλω να πω, λοιπόν, ότι απλά μας αρέσει το παράπονο και η κλάψα (αν και αυτό αποτελεί το αγαπημένο μας εθνικό σπορ). Την ακρίβεια την βλέπω. Δεν μπορεί να κρυφτεί, άλλωστε. Βλέπω πως η τιμή της βενζίνης αρχίζει και μοιάζει με τιμή κρασιού. Πιστεύω όμως ότι οι κρίσεις έχουν και την καλή τους πλευρά. Σε κάνουν να χάσεις την “ευδαιμονία” σου. Είναι μια ευκαιρία να αναρωτιέσαι: “ποιος με κυβερνά;”, “πώς ζω;”, “ποιες είναι οι προτεραιότητές μου;”. Δεν μπορείς να αλλάξεις τίποτα γύρω σου εάν δεν αλλάξεις πρώτα τον εαυτό σου. Επομένως, ας αφήσουμε λίγο τις δημοσκοπήσεις και ας αρχίσουμε τις ενδοσκοπήσεις.
Να σας πω με ένα παράδειγμα τι εννοώ. Διάβασα προχθές στα “ΝΕΑ” ότι πολλοί εργοδότες ψάχνουν να βρουν υπαλλήλους, αλλά οι νέοι δεν ανταποκρίνονται. Οι νέοι σήμερα ονειρεύονται κυρίως δουλειές στο Δημόσιο, λέει το δημοσίευμα. Περίμενα αυτή η είδηση να γίνει κύριο θέμα συζήτησης. Γιατί δείχνει ένα κομμάτι του εαυτού μας που πρέπει να μας ενδιαφέρει περισσότερο από την τιμή της ντομάτας και της βενζίνης. Είδατε όμως πουθενά να γίνει συζήτηση πάνω σε αυτό; Φοβάμαι ότι όλοι την αντιμετωπίσαμε ως την πιο φυσική είδηση του κόσμου. Την ίδια στιγμή, σε δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου προκύπτει ότι είμαστε πολύ απαισιόδοξοι για το μέλλον. Μα πώς να μην είμαστε απαισιόδοξοι, όταν το 2008 συμπεριφερόμαστε με τη νοοτροπία του 1978; Αναρωτιέμαι: γιατί ένας νέος 21 ή 22 χρόνων προτιμά να μείνει άνεργος παρά να δουλέψει, ασφαλισμένος, για 700 ευρώ τον μήνα, τουλάχιστον; Γιατί ένας νέος προτιμά να μείνει άνεργος, να εξαρτάται από τους γονείς του, παρά να αλλάξει τον τόπο της κατοικίας του για χάρη της δουλειάς; Γιατί να θεωρείται απαράδεκτο να είσαι 21 χρόνων και να ζεις ανεξάρτητος/η συγκατοικώντας με κάποιον άλλον, όπως γίνεται σε χώρες πιο αναπτυγμένες από εμάς; Αυτές και άλλες ερωτήσεις πρέπει να υποβάλουμε στον εαυτό μας. Και, όταν απαντήσουμε, ίσως ανακαλύψουμε γιατί στις δημοσκοπήσεις προκύπτει ότι η ακρίβεια μάς ενοχλεί πάρα πολύ, η ανεργία λιγότερο και η διαφθορά ακόμα λιγότερο.
Ευχαριστώ για τη φιλοξενία
Έλενα Μ., Κυψέλη»

Σάββατο, Ιουλίου 05, 2008

Η καλοκαιρινή εισβολή των εσωρούχων




«Αγοράζοντας ένα επώνυμο σλιπάκι, είναι ο πιο εύκολος τρόπος για να έχεις πρόσβαση στο φιρμάτο ρούχο. Η στάμπα που βγαίνει έξω από το παντελόνι, εντυπωσιάζει περισσότερο από τη ζώνη. Οι νέοι άνδρες ονειρεύονται να γίνουν σέξι σαν τους αθλητές της διαφήμισης. “Εάν δεν είμαι σαν και αυτόν, μπορώ να του μοιάζω αγοράζοντας το ίδιο εσώρουχο”, σκέφτονται» λέει ο Dirk Βikkembergs. Ενώ η Μarcyes Κlein (κόρη του Calvin Κlein) κάποτε είχε πει την περίφημη φράση: «Κάθε φορά που έκανα έρωτα με κάποιο αγόρι έπεφτα πάνω στο όνομα του πατέρα μου»,


Τις είχα δει πρόσφατα στην Ιταλία. Παντού γιγαντοαφίσες με γυμνούς άνδρες που διαφημίζουν επώνυμα εσώρουχα. Προχθές διάβασα ότι η μόδα εξαπλώνεται με γοργούς ρυθμούς σε όλη την Ευρώπη. Οι ειδικοί μιλούν για το πιο trendy γεγονός της χρονιάς. Μια πραγματική εισβολή των ανδρικών επώνυμων εσωρούχων και του ανδρικού γυμνού. Τα επώνυμα σλιπάκια κάνουν τρελές πωλήσεις, από την Ιταλία μέχρι τη Ρωσία.
Διαχρονικά, το ανδρικό γυμνό σημαίνει, πρώτα απ΄ όλα, εξουσία. Δεν είναι τυχαίο που ο Μουσολίνι είχε γεμίσει το Foro Romano με εικόνες γυμνών ανδρών. Άλλο πράγμα βέβαια το ανδρικό γυμνό του Μουσολίνι και άλλο εκείνο του Βikkembergs και του Calvin Κlein. Αν το δεις από κοινωνιολογική σκοπιά, η φετινή εισβολή του ανδρικού γυμνού και των ανδρικών εσωρούχων, ίσως έχει να κάνει με την προβολή της αρρενωπότητας και την επιβεβαίωση του ανδρικού ρόλου. Ίσως να συμβαδίζει και με το πνεύμα της εποχής για «Νόμο και Τάξη». Οι γυμνοί άνδρες που διαφημίζουν τα επώνυμα σλιπάκια είναι μπρατσάτοι και έχουν ύφος ματσό. Και ταυτόχρονα είναι άτριχοι. Γιατί όσο ματσό και αν είναι, ο ιδανικός άνδρας της εποχής μας δεν διαθέτει τρίχες. Ούτε πάνω στους ώμους ούτε πάνω στην κοιλιά ούτε πάνω στην καρδιά. Το σώμα του είναι λείο σαν μετάξι και σαν χέλι. Οι ανδρικές τρίχες φοβίζουν. Παραπέμπουν στην εικόνα ενός άνδρα αυταρχικού και δυνάμει βίαιου, όπως εκείνος που δέσποζε τη δεκαετία του ΄50 και του ΄60. Έτσι, μαζί με την τρίχα ο άνδρας χάνει, υποτίθεται, την επιθετικότητα και την αυταρχικότητά του. Προβάλλει τον ναρκισσισμό του και «παίζει» με τα παραδοσιακά σύνορα που χωρίζουν τα δύο φύλα. Όλα σήμερα είναι trans...
Τώρα που το κείμενο με παρέσυρε ώς εδώ, για ένα θέμα που δεν κατέχω και τόσο καλά, θέλω να πω δυο λόγια για τις τρίχες και τα μαλλιά. Σε όλους τους πολιτισμούς τα μαλλιά αποτελούν σημαντικό κομμάτι της γλώσσας του σώματος. Ο Σαμψών χρωστούσε την υπέροχη σωματική του δύναμη στα μακριά του μαλλιά. Όταν έχασε τα μαλλιά του, έχασε και τη δύναμή του. Οι Ρωμαίοι έκοβαν τα μαλλιά στους φυλακισμένους, στις μοιχαλίδες και στους προδότες. Στην εποχή της Ιεράς Εξέτασης, στις μάγισσες έκοβαν τα μαλλιά πριν τις κάψουν ζωντανές, επειδή θεωρούσαν ότι από εκεί πήγαζε η καταστρεπτική τους δύναμη. Το ξυρισμένο κεφάλι είναι ταυτόχρονα σύμβολο ταπείνωσης, θρησκευτικής αφοσίωσης και επιθετικότητας. Είναι σύμβολο υποταγής στον Θεό για τους ασκητές και τους βουδιστές μοναχούς. Στην Αγγλία έγινε σήμα κατατεθέν των νεοναζί. Για να γίνει πρόσφατα μόδα, που δεν έχει καμία σχέση με τους skinheads. Πάντα τα μαλλιά «μιλούν» μια γλώσσα που τα ξεπερνά. Κάθε επανάσταση ή αντεπανάσταση έφερνε και το δικό της στυλ μαλλιών: πότε μακριά και πότε κοντά. Οι τυραννίες, όμως, διατηρούν μια «αποκλειστική» σχέση με τα μαλλιά. Στην Αλβανία του Ενβέρ Χότζα ήταν απαγορευμένα τα μακριά μαλλιά και το μούσι. Ο νέος άνθρωπος, όπως εικονιζόταν στις γιγαντοαφίσες του καθεστώτος, ήταν πολύ καλά ξυρισμένος και είχε κοντά μαλλιά. Η φροντίδα για τα μαλλιά, γενικώς, θεωρούνταν «αστικό κατάλοιπο». Το Κόμμα έδινε οδηγίες για την κόμμωση του νέου ανθρώπου: το μήκος των μαλλιών, το μέγεθος της φαβορίτας, που δεν έπρεπε να περάσει το λεγόμενο «κόκαλο του Κόμματος». Η τραγική ειρωνεία ήταν ότι, την ίδια στιγμή, δέσποζαν παντού τα πορτρέτα του Μαρξ και του Ένγκελς, οι οποίοι είχαν τόσα πολλά μαλλιά και μακριά μούσια, που θα μπορούσαν να καλύψουν... όλη την επιφάνεια της Αλβανίας. Σκεφτείτε, λοιπόν, εμάς τους μαθητές, την ώρα του μαθήματος του μαρξισμού-λενινισμού, να ακούμε για το «σοσιαλιστικό κούρεμα» υπό τα βλέμματα του Μαρξ και του Ένγκελς που μας έβλεπαν, υπερμαλλιαροί και μουσάτοι, από τα πορτρέτα τους, κρεμασμένα στον τοίχο της τάξης. Γεγονός είναι ότι κάθε φορά που το καθεστώς ασχολιόταν ιδιαιτέρως με τα μαλλιά, πλήθαιναν οι φυλακίσεις και οι εξορίες. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει σήμερα στη Βόρεια Κορέα. Τα ίδια, λίγο ώς πολύ, συμβαίνουν στο Ιράν. Πέρσι, τέτοιον καιρό, στην Τεχεράνη συνελήφθησαν εκατοντάδες νέοι άνδρες επειδή είχαν μακριά μαλλιά. Η ανακοίνωση των Φρουρών της Επανάστασης έγραφε: «Όλοι οι νέοι που χτενίζονται σύμφωνα με τη δυτική μόδα, φορούν κοντομάνικα πουκάμισα ή απρεπή παντελόνια, θα συλληφθούν και θα αφεθούν ελεύθεροι μόνο όταν αποκαλύψουν το όνομα του κομμωτή τους». Η «φροντίδα» των τυραννικών καθεστώτων για τα μαλλιά είναι κομμάτι του απόλυτου ελέγχου της ατομικής αυτονομίας των υπηκόων τους. Εάν δεν έχεις το δικαίωμα να αποφασίσεις ούτε για τα μαλλιά σου, σημαίνει ότι δεν ανήκεις στον εαυτό σου. Από εκεί και πέρα, οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι έτσι φτιαγμένες που συχνά μια τρίχα χωρίζει την ελευθερία από την τυραννία, την αξιοπρέπεια από την ταπείνωση, την κωμωδία από την τραγωδία...

Στην Αλβανία του Ενβέρ Χότζα το μούσι και τα μακριά μαλλιά ήταν απαγορευμένα. Το ίδιο συμβαίνει σήμερα στην Βόρεια Κορέα. O «νέος άνθρωπος» πρέπει να μοιάζει στον Μεγάλο Ηγέτη Κιμ Γιογκ-Ιλ. Κοντά μαλλιά, τέλειο ξύρισμα. Και η φαβορίτα να μην ξεπερνά το «κόκαλο του Κόμματος»

Ας γυρίσω όμως πάλι στα εσώρουχα. Μέχρι τον Μεσαίωνα ήταν, σχεδόν, άγνωστα. Τότε εμφανίζεται στην ανδρική γκαρνταρόμπα η βράκα. Τα εσώρουχα πέρασαν δύσκολες εποχές τον 16ο και τον 17ο αιώνα. Η Ιερά Εξέταση και οι χριστιανοί ταλιμπάν της εποχής τα θεωρούσαν «εργαλεία του Σατανά». Ήταν κατάλληλα μόνο για πόρνες. Γι΄ αυτόν τον λόγο, για πολύ καιρό, τα εσώρουχα ήταν αντικείμενο μιας ημιπαράνομης λογοτεχνίας. Τον 18ο αιώνα τα γυναικεία εσώρουχα ευδοκιμούσαν στη Γαλλία, μαζί με το φιλελεύθερο πνεύμα της εποχής. Ήταν η εποχή που ο έρωτας και η σεξουαλικότητα άρχισαν να θεωρούνται παιχνίδι και τέχνη. Τότε, για πρώτη φορά, εμφανίστηκαν τα λεγόμενα σέξι εσώρουχα, φτιαγμένα με εκλεκτά υφάσματα.



Ήταν όμως οι «ξεβράκωτοι» αυτοί που πήραν τη Βαστίλλη και ηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης. Τον 19ο αιώνα τα εσώρουχα έπεσαν σε δυσμένεια στη θρησκόληπτη και πουριτανική Αγγλία. Μάκρυναν ξανά μέχρι τον αστράγαλο. Στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρξε μια προσπάθεια «εκσυγχρονισμού», ειδικά στην Αμερική. Στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εμφανίστηκαν τα πρώτα μαύρα εσώρουχα, αν και εξακολουθούσαν να είναι μακριά μέχρι το γόνατο. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο το εσώρουχο μπαίνει πραγματικά στην σύγχρονη εποχή, αν και με πολλές δυσκολίες και αντιστάσεις. Στις γυναίκες επικρατούσαν ακόμα ο κορσές και οι ζαρτιέρες. Η δεκαετία του ΄60, που τόσο πολύ βρίζουν σήμερα δεξιοί αλλά και αριστεροί, αποτελεί τη μεγάλη τομή. Στην αρχή ο κορσές γίνεται πιο ελαφρύς, γιατί μέχρι τότε έμοιαζε με πανοπλία. Ακολουθεί η φεμινιστική επανάσταση και από εκεί και πέρα όλα είναι πιο εύκολα, πιο ελαφρά, πιο κοντά και πιο παιχνιδιάρικα. Όσον αφορά το slip, αυτό παίρνει το πάνω χέρι τη δεκαετία του ΄80, αντιστεκόμενο μέχρι σήμερα με επιτυχία στη φθορά του χρόνου. Τα πολυτελή, «ποιητικά» και ερωτικά εσώρουχα ήταν «προνόμιο» των γυναικών. Ο άνδρας ταυτιζόταν περισσότερο με το ασκητικό ντύσιμο. Αυτό στα χρόνια τα παλαιά. Τώρα δεν ισχύει πια. Σε κάθε περίπτωση, μπορεί να μελετήσει κανείς την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών και των δυο φύλων ακολουθώντας την εξέλιξη των εσωρούχων. Γιατί, όπως λέει και ο Αbe Simpson, της σειράς «Οι Σίμπσονς», «τα βρακιά περιέχουν την απάντηση στις πιο σημαντικές ερωτήσεις»...