Σάββατο, Μαρτίου 28, 2009

Πράγα, η πόλη του Κ.

Το άγαλμα του Κάφκα στην Πράγα εγκαινιάστηκε μόλις το 2004. Για δεκαετίες ο συγγραφέας ήταν απαγορευμένος στην ίδια την γενέτειρά του. Ο Γιάροσλαβ Ρόνα, που φιλοτέχνησε το άγαλμα, εμπνεύστηκε από το διήγημα του Κάφκα «Η περιγραφή μιας μάχης»…


ΟΠΟΥ και να πας στην Πράγα θα βρεις μπροστά σου το φάντασμα του Κάφκα. Όσοι έχουν διαβάσει τα βιβλία και τη βιογραφία του μπορούν να περιπλανηθούν ακολουθώντας τα βήματά του. Να ξεκινήσουν από την Πλατεία του Κάφκα και το σπίτι όπου γεννήθηκε. Να διασχίσουν την επιβλητική Πλατεία της Παλαιάς Πόλης, στη γωνία της οποίας, στα όρια της Πόλης των Εβραίων, υπάρχει το σπίτι όπου έγραψε το πρώτα του διηγήματα. Να προχωρήσουν στην Οδό Ζελέζνα, όπου υπάρχει το Πανεπιστήμιο του Καρόλου, το πρώτο πανεπιστήμιο στην Κεντρική Ευρώπη (1348), όπου φοίτησε ο συγγραφέας. Το 1882 το Πανεπιστήμιο χωρίστηκε στην Τσεχική και τη Γερμανική Σχολή, με ξεχωριστές εισόδους. Ήταν η εποχή όπου φούντωνε ο εθνικισμός. Ο Κάφκα φοίτησε στη Γερμανική Σχολή, όπως έκαναν οι περισσότεροι Εβραίοι της Πράγας. Τραγική ειρωνεία της ιστορίας: η γλώσσα που θαύμασαν και καλλιέργησαν οι Εβραίοι της Πράγας, η γλώσσα στην οποία έγραψε ο Κάφκα, λίγα χρόνια μετά τον θάνατό του, με τους ναζί, θα γινόταν η γλώσσα του ολέθρου για τους Εβραίους, η γλώσσα των θαλάμων αερίων, του Ολοκαυτώματος.

***

Αλλά και να μην ξέρεις ποιος είναι ο Κάφκα, στην Πράγα θα τον συναντήσεις οπωσδήποτε. Ως όνομα δρόμου, ως μουσείο, ως αφίσα στα κομψά μαγαζιά που πουλάνε souvenir, ως σκιά πάνω στα φλιτζάνια του καφέ στη λαϊκή αγορά. Ο Κάφκα θα είχε τρομάξει εάν έβλεπε τον εαυτό του τουριστική ατραξιόν. Και όμως, ο άνθρωπος που έδεσε άρρηκτα τη ζωή και το έργο του με την Πράγα, μέχρι το 1990 ήταν άγνωστος και απαγορευμένος. Όταν πέθανε, τον Ιούνιο του 1924, μόνο μια χούφτα εκλεκτών πνευμάτων γνώριζε και εκτιμούσε το έργο του. Οι ναζί, μόλις κατέλαβαν την Πράγα, έκαψαν τα βιβλία του, κυνήγησαν τους αναγνώστες του, έπνιξαν στους θαλάμους αερίων τις φίλες, τους συγγενείς, τους ομοθρήσκους του. Μετά οι σταλινικοί τον κήρυξαν ανεπιθύμητο. Το ενδιαφέρον για τον Κάφκα φούντωνε στις ΗΠΑ και τη Δυτική Ευρώπη, αλλά στη γενέτειρά του εκείνος παρέμενε κρυμμένος και κυνηγημένος. Στη διάρκεια της Άνοιξης της Πράγας φιλελεύθεροι μαρξιστές τον έβγαλαν από την αφάνεια. Όταν τα σοβιετικά τανκς, το 1968, συνέτριψαν την Άνοιξη, ο Κάφκα κηρύχθηκε ξανά «εχθρός του σοσιαλισμού». Για είκοσι χρόνια το όνομά του εξαφανίστηκε και από τα σχολικά εγχειρίδια. Προσωπικά, με το όνομα του Κάφκα με «συνδέουν» τα εφηβικά μου χρόνια στην Αλβανία. Ανάμεσα στους «απαγορευμένους συγγραφείς», ο Κάφκα ήταν ο πιο καταραμένος. Επιπλέον, το όνομά του ξυπνούσε στο μυαλό όσων ποθούσαμε να τον διαβάσουμε σκοτεινούς συνειρμούς: Κάφκα στα αλβανικά σημαίνει «κρανίο». Και μόνο η προφορά του ονόματός του προκαλούσε την αίσθηση του στοιχειωμένου, του άγχους και του σκότους που υπάρχει στο έργο του. Τελικά, τον Κάφκα κατάφερα να τον διαβάσω μετά το 1991, σε μια ξένη γλώσσα, που δεν είχα φανταστεί ποτέ πως θα μιλούσα, θα έγραφα και θα θαύμαζα, στα ελληνικά...


***

ΤΟ ΣΠΙΤΙ όπου ο Κάφκα έγραψε τα πρώτα του διηγήματα είναι στα όρια του γκέτο των Εβραίων της Πράγας. Στις αρχές του 20ού αιώνα τα παραπήγματα του φτωχού γκέτο ισοπεδώθηκαν με σκοπό την «εξυγίανσή» του και στο πλαίσιο της ένταξης των Εβραίων στη νέα εποχή, που υποσχόταν χειραφέτηση και ισότητα. Οι Εβραίοι της Μοραβίας και της Βοημίας, που βρίσκονταν εκεί από τον 10ο αιώνα, είχαν υποστεί αμέτρητα πογκρόμ και διακρίσεις στο παρελθόν. Στις αρχές του 20ού αιώνα πλήρωναν ακόμα «φόρο παραμονής» στους Αψβούργους ηγεμόνες. Με το «πρόγραμμα εξυγίανσης» του γκέτο, στη θέση των παραπηγμάτων αναγέρθηκαν καινούργιες και ωραίες πολυκατοικίες. Ο Κάφκα, αυτός ο σκοτεινός οραματιστής, έγραψε τότε: «Εμείς οι Εβραίοι κουβαλάμε ακόμα μέσα μας τις σκοτεινές γωνίες, τους κρυμμένους δρομίσκους, τα σπασμένα παράθυρα, τις βρώμικες αυλές, τα θορυβώδη ποτοπωλεία και τα απαίσια πανδοχεία. Περπατάμε στους δρόμους της νέας πόλης, αλλά τα βήματα και τα βλέμματά μας είναι ανασφαλή. Μέσα μας τρέμουμε...». Σαν να προαισθανόταν τον όλεθρο που ερχόταν.


***

90.000 Εβραίοι ζούσαν στην Τσεχοσλοβακία όταν την κατέλαβαν οι ναζί. 80.000 από αυτούς εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς ή στην Τερεζίν, μια πολίχνη στη Νότια Βοημία, την οποία οι Αψβούργοι χρησιμοποιούσαν ως στρατιωτικό φρούριο και οι ναζί μετέτρεψαν σε γκέτο του θανάτου. Στο γκέτο της Τερεζίν φυλακίστηκαν σχεδόν όλοι οι Εβραίοι της Πράγας. Η προπαγάνδα των ναζί προέβαλλε την Τερεζίν ως «επίγειο παράδεισο», ως δώρο του «μεγαλόψυχου Χίτλερ» για την «κατώτερη φυλή» των Εβραίων, μια απατηλή βιτρίνα με σκοπό να ξεγελάσουν τις φωνές για την εξόντωση των Εβραίων. Στην πραγματικότητα το γκέτο της Τερεζίν ήταν μια κόλαση, όπου εκατοντάδες Εβραίοι πέθαιναν καθημερινά από τις αρρώστιες και την πείνα. Ένα κέντρο συγκέντρωσης πριν από την αποστολή τους για εξόντωση στο Άουσβιτς...


Ένα από τα σχέδια των παιδιών στο γκέτο της Τερεζίν. Περιγράφει την ξέγνοιαστη ζωή, πριν το αρπάξουν βίαια και το φυλακίσουν στο γκέτο του θανάτου. Από κάτω το όνομά του παιδιού και η ηλικία. Σχεδόν όλα τα παιδιά του γκέτο εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς…


Από το 1942 μέχρι το 1944, δεκαπέντε χιλιάδες Εβραιόπουλα, ηλικίας εννέα έως δεκαπέντε χρονών, εξορίστηκαν στο γκέτο της Τερεζίν. Μόνον εκατό επέζησαν. Τα παιδιά έφθαναν στο γκέτο χωρίς τους γονείς τους. Ενήλικοι Εβραίοι, μερικοί από τους οποίους διάσημοι καλλιτέχνες, προσπαθούσαν να απαλύνουν τον πόνο των παιδιών μαθαίνοντάς τους λογοτεχνία, ζωγραφική, μουσική. Η συλλογή των χιλιάδων σχεδίων που ζωγράφισαν και των ποιημάτων που έγραψαν τα παιδιά στο γκέτο είναι μοναδική. Κάποια ποιήματα μιλούν για τους γονείς που έχασαν, τα παιδικά παιχνίδια από τα οποία τα άρπαξαν με τη βία. Άλλα εγκωμιάζουν τις εβραϊκές ρίζες, άλλα παιδιά, στο κατώφλι της εφηβείας, μιλούν για τις οπτασίες των ερώτων τους. Όσο πιο πολύ τα παιδιά προαισθάνονται το τέλος να πλησιάζει τόσο πιο πολύ τα ποιήματα γίνονται σπαρακτικά: «Μια κηλίδα βρώμας μέσα σε αισχρά τείχη/ και γύρω γύρω συρματόπλεγμα/ 30.000 ψυχές κοιμούνται/ και όταν ξυπνήσουν/ θα αντικρύσουν τη θάλασσα/ του αίματός τους». Αυτό το ποίημα γράφτηκε από τον Χανούς Χάκενμπουργκ, δεκαπέντε χρονών τότε. Πέθανε στο Άουσβιτς.


Ένα άλλο σχέδιο των παιδιών της Τερεζίν, περιγράφει σκηνή από την ανυπόφορη ζωή στο γκέτο του θανάτου.


Περπατώ στην Πόλη των Εβραίων. Στο μαγαζί με souvenir, στη γωνία του δρόμου, ακούω Βανδή (μεγάλη πέραση έχει η ελληνική «μουσική της πίστας» στην Πράγα). Απέναντι, βρίσκεται η παλαιά συναγωγή, φυλασσόμενη από ένοπλους αστυνομικούς: τους τελευταίους μήνες οι επιθέσεις των νεοναζί στα εβραϊκά μνημεία έχουν αυξηθεί. Στο Εβραϊκό Μουσείο, οι τοίχοι της συναγωγής είναι καλυμμένοι από τα δεκάδες χιλιάδες ονόματα των Εβραίων της Πράγας που εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Σου φαίνεται σαν να ακούς ακόμα την αγωνία τους... Λίγα μέτρα πιο κάτω, στην Πλατεία της Παλαιάς Πόλης συνηθίζουν να ρίχνουν φυλλάδια οι ιδεολογικοί απόγονοι των Τσέχων Γερμανοτσολιάδων: απαιτούν τον ευνουχισμό των Τσιγγάνων, τη φυλάκιση των ομοφυλόφιλων, την απέλαση των μεταναστών, πίσω από τους οποίους βρίσκεται η Νέα Τάξη και η παγκόσμια εβραϊκή συνωμοσία. Ο αντισημιτισμός αποτελεί το πρότυπο όλων των ρατσισμών. Επιβιώνει, ανά τους αιώνες, σαν τις κατσαρίδες. Έτοιμος να σπείρει τον όλεθρο, κάθε φορά που οι λαοί παίρνουν τον κατήφορο και διψούν για αποδιοπομπαίους τράγους.

6 σχόλια:

k1 είπε...

Εκπληκτικές οι καλλιτεχνικές δημιουργίες των παιδιών, τόσο τα ποιήματα όσο και οι ζωγραφιές. Εκτίθενται κάπου, ή μπορούμε να τις βρούμε στο ίντερνετ?

Gazmend Kapllani είπε...

Αρκετά σχέδια των παιδιών βρίσκονται στο Εβραϊκό Μουσείο (δίπλα από το παλαιό Εβραϊκό νεκροταφείο) στην Πράγα. Άλλα στο μουσείο στην Τερεζίν. Επίσης στα αγγλικά κυκλοφορεί βιβλίο (προοίμιο του Βάτσλαβ Χάβελ) με σχέδια και ποιήματα των παιδιών της Τερεζίν, με τίτλο: «I Never Saw Another Butterfly: Children's Drawings and Poems from Terezin Concentration Camp, 1942-1944». Θα το βρείτε ψάχνοντας στο διαδίκτυο.

Madame_Bovary είπε...

Γεια σας, πρώτη φορά επισκέπτομαι το ιστολόγιό σας. Καλώς σας βρήκα λοιπόν.

Αγαπώ πολύ τον Κάφκα, αν και ξεκίνησα να διαβάζω βιβλία του σχετικά μικρή, κάτι που με εμπόδισε να καταλάβω εξ αρχής τους συμβολισμούς του και γιατί υπήρξε ανεπιθύμητος για ναζί και σταλινικούς. Μια δεύτερη ανάγνωση και με καινούρια δεδομένα, σαν κι αυτά της δημοσίευσής σας, θα με βοηθούσε πιστεύω να τον καταλάβω καλύτερα.

Έχω πάει στο Άουσβιτς, αυτό το μαύρο κομμάτι της ιστορίας, που κάνει τον καθένα να νιώθει ντροπή και τρόμο για το τι είναι ικανός να κάνει ο άνθρωπος. Δεν γνώριζα για τα ποιήματα και τις ζωγραφιές των παιδιών της Τερεζίν. Άλλο ένα κομμάτι στο τραγικό παζλ του πολέμου.

gasireu είπε...

''Στο μαγαζί με souvenir, στη γωνία του δρόμου, ακούω Βανδή (μεγάλη πέραση έχει η ελληνική «μουσική της πίστας» στην Πράγα). ''
Μιλάτε σοβαρά; απίστευτο...μια αμήχανη στιγμή σε ένα βαρύ οδοιπορικό...τι να πει κανείς...

κ.θέμελης είπε...

γκαζι, εισαι πολυ καλος δημοσιογραφος. ισως στό εχω ξαναπει. δεν πειραζει...

sa είπε...

AV,無碼,a片免費看,自拍貼圖,伊莉,微風論壇,成人聊天室,成人電影,成人文學,成人貼圖區,成人網站,一葉情貼圖片區,色情漫畫,言情小說,情色論壇,臺灣情色網,色情影片,色情,成人影城,080視訊聊天室,a片,A漫,h漫,麗的色遊戲,同志色教館,AV女優,SEX,咆哮小老鼠,85cc免費影片,正妹牆,ut聊天室,豆豆聊天室,聊天室,情色小說,aio,成人,微風成人,做愛,成人貼圖,18成人,嘟嘟成人網,aio交友愛情館,情色文學,色情小說,色情網站,情色,A片下載,嘟嘟情人色網,成人影片,成人圖片,成人文章,成人小說,成人漫畫,視訊聊天室,a片,AV女優,聊天室,情色,性愛