Κυριακή, Μαρτίου 07, 2010

Ξεφυλλίζοντας εφημερίδες στις Βρυξέλλες

Βρέχει ασταμάτητα στις Βρυξέλλες. Περιμένω για ταξί στο Gare du Midi. Το τρένο που με έφερε εδώ από το αεροδρόμιο ήρθε με μεγάλη καθυστέρηση. Αυτές τις μέρες οι Βρυξέλλες είναι η πόλη των τρένων που δεν έρχονται ποτέ στην ώρα τους...

Μετά την πολύνεκρη μετωπική σύγκρουση τρένων πριν από δυο εβδομάδες στα περίχωρα των Βρυξελλών, δρομολόγια ακυρώνονται, ωράρια παραβιάζονται. Και εδώ, στο Gare du Midi, τα ταξί αργούν να εμφανιστούν. Αντί αυτών εμφανίζεται ένας τοξικομανής που ζητιανεύει στα φλαμανδικά… Μια νεαρή κοπέλα περιμένει για ταξί λίγο πιο πέρα. Πιάνουμε κουβέντα. Την λένε Νίνα και είναι Βερολινέζα. Λέει πως ζει εκπατρισμένη στις Βρυξέλλες. Σκέφτομαι αν ένας Αμερικανός, που από την Φλόριντα πάει στη Νέα Υόρκη, θεωρεί τον εαυτό του εκπατρισμένο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι Ηνωμένες Πολιτείες όμως. Έχει ένα κοινό νόμισμα, μια κοινή πρωτεύουσα αλλά οι κάτοικοί της δεν την βλέπουν ακόμα ως το κοινό τους σπίτι. Την βλέπουν πιο πολύ σαν Σουπερμάρκετ όπου ο καθένας ψωνίζει για το σπίτι του. Όταν μαθαίνει ότι έρχομαι από την Ελλάδα η Νίνα με πληροφορεί ότι η Ελλάδα έχει γίνει διάσημη αυτό τον καιρό στις Βρυξέλλες. «Και στο Βερολίνο ακόμα πιο πολύ» προσθέτει χαμογελώντας. Εκείνη εργάζεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, υπάλληλος στις οικονομικές υπηρεσίες. Ζητώ την πρόβλεψη της για το τι μέλλει γενέσθαι. «Φυσικά θα βοηθήσουν την Ελλάδα γιατί αν καταρρεύσει θα καταρρεύσει το ευρώ. Όλο το πρόβλημα είναι στους όρους» λέει...

***

Την επόμενη μέρα βρέχει ξανά ασταμάτητα. Στην Square des Blindee, κάτω από την ομπρέλα μου, φωτογραφίζω ένα από τα πιο πρωτότυπα μνημεία στην Ευρώπη: το άγαλμα του άγνωστου περιστεριού. Το Βέλγιο είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο που τιμά τα περιστέρια του πολέμου, τα οποία έκαναν χρέη στρατιωτικών ταχυδρόμων στους δυο Παγκοσμίους Πολέμους, τότε που οι Ευρωπαίοι αλληλοσκοτώνονταν με λύσσα. Χιλιάδες περιστέρια σκοτώθηκαν σε στρατιωτικές αποστολές και οι Βέλγοι, ξακουστοί για την αγάπη τους για τα περιστέρια, τους αφιέρωσαν αυτό το εντυπωσιακό άγαλμα. Καθώς βλέπω το περιστέρι του πολέμου στο χέρι της γυμνόστηθης γυναίκας φέρνω στο νου μου τους στοίχους του Ζακ Μπρέλ, από το τραγούδι του «Bruxelles»: «Υπήρχε ο παππούς μου/ Υπήρχε η γιαγιά μου/ Περίμεναν τον πόλεμο/ Κι ο πόλεμος περίμενε τον πατέρα μου/ Ήταν όλοι χαρούμενοι σαν το αυλάκι/ Και ήθελαν να γίνω ηθικό παιδάκι»…

***

Αφήνω την γυμνόστηθη γυναίκα με το περιστέρι και κατευθύνομαι σε ένα κιόσκι με εφημερίδες. Τα πρωτοσέλιδα των Βελγικών εφημερίδων δείχνουν γυναίκες που κλαίνε. Ηλικιωμένες και νέες σε μια πένθιμη ατμόσφαιρα. Το «Carrefour», γράφει ο κύριος τίτλος, απολύει 1672 εργαζόμενους. Οι γυναίκες στο πρωτοσέλιδο μόλις έχουν μάθει για την απόλυσή τους. Τα συνδικάτα υπόσχονται κινητοποιήσεις. Οι πολιτικοί λένε λόγια παρηγορητικά του τύπου «καλό κουράγιο». Τα αφεντικά του «Carrefour» μιλάνε για «θεραπεία σοκ» και αφήνουν να εννοηθεί ότι το κατάστημα θα μεταναστεύσει στα Βαλκάνια γιατί εκεί υπάρχουν φθηνά χέρια εργασίας. Οι αρθογράφοι αναλύουν την οικονομική κρίση. Υπάρχουν φάσεις όπως «κοινωνική αιματοχυσία», «το τέρας της ανεργίας απειλεί να καταβροχθίζει την ευρωπαϊκή ευημερία», «το καράβι της παγκοσμιοποίησης έχει βγει εκτός ελέγχου». Όσον αφορά τις αλληγορίες με καράβια, σε ένα άρθρο της «Le Soir», η Ελλάδα χαρακτηρίζεται «λαθρεπιβάτης στο ευρωπαϊκό καράβι». Ο αρθογράφος τα βάζει και με την Γερμανία επειδή «βλέποντας το καράβι του ευρώ να έχει πάρει κλίση έχει μονοπωλήσει όλες τις σωσίβιες βάρκες». Η Γερμανία, συνεχίζει το άρθρο, ακολουθεί μια πολιτική μισθολογικών περικοπών για να προσελκύσει τις βιομηχανίες που επιθυμούν να εγκαταλείψουν τα εδάφη των γειτόνων της. «Αλλά αν φτωχύνουμε εμείς, οι γείτονές της, θα υποφέρει όλη η ζώνη του ευρώ άρα και η Γερμανία» καταλήγει το άρθρο. Την στιγμή που ο κόσμος αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και νέες οικονομικές υπερδυνάμεις αναδύονται, στο «ευρωπαϊκό καράβι» βαφτίζουν τους συνεπιβάτες «λαθρεπιβάτες» και καρφώνουν αλλήλους. Κανένα όραμα δεν υπάρχει για κοινό λιμάνι. Οι επιβάτες του «ευρωπαϊκού καραβιού» κοιμούνται πάνω στο κατάστρωμα, ονειρευόμενοι ο καθένας διαφορετικά λιμάνια…

***

Στην «Οδό της Ειρήνης», στην καρδιά της «Ευρωπαϊκής Γειτονιάς», το εστιατόριο «Belgo Belge» είναι από τα πιο γνωστά. Κάθομαι στο τραπέζι με έναν Βέλγο νέο συγγραφέα, τον Ζακ και η ατμόσφαιρα θυμίζει Βαβέλ. Δεν καταφέρνω να μετρήσω τις γλώσσες που μιλιούνται στα γύρω τραπέζια, βόρειες, νότιες, κεντροευρωπαϊκές. «Αυτό το εστιατόριο το προτιμούν οι υπάλληλοι του Ευρωκοινοβουλίου» λέει ο Ζακ. Δεν αποκλείεται, συνεχίζει, να δούμε και τον Βαν Ρομπόι, τον Πρόεδρο της Ε.Ε., να έρθει να καθίσει στο διπλανό τραπέζι. Φαντάζομαι τους σωματοφύλακες, τους μπράβους να τον συνοδεύουν, την αστυνομία και τα περιπολικά να τον φυλάνε έξω. Ο Ζακ μου λέει «όχι» με το κεφάλι. «Έρχεται συνήθως με το ποδήλατό του, χωρίς συνοδεία» απαντά. Παθαίνω ένα μικρό, σχετικά, πολιτισμικό σοκ. Γεννήθηκα σε μια χώρα όπου είχε αυτοκίνητο ο διευθυντής του ληξιαρχείου. Και ζω σε μια χώρα όπου οι άνθρωποι της εξουσίας, της λίγης και της πολλής, κυκλοφορούν με αυτοκίνητα και φρουρά…

***

Στο Palais des Beaux Arts, αυτές τις ημέρες, «δεσπόζει» ή έκθεση «el Greco 1900». Επειδή η Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανήκει στην Ισπανία έχουν μεταφερθεί εδώ, για πρώτη φορά, όλα τα έργα του από το Τολέδο. Το ενημερωτικό φυλλάδιο στην είσοδο της έκθεσης γράφει ότι ο «Δομίνικος Θεοτοκόπουλος πέθανε το 1614. Για αρκετό καιρό το έργο του θεωρήθηκε ως καταραμένο. Οι σύγχρονοί του τον εχθρεύονταν και του γύρισαν την πλάτη». Σκέφτομαι ότι ο φθόνος και η εχθρότητα των γηγενών καλλιτεχνών οφειλόταν, μέχρι έναν βαθμό, και στο γεγονός ότι ο el Greco ήταν μετανάστης, ξένος, εκπατρισμένος. Ο μετανάστης είναι ανεπιθύμητος. Ένας ταλαντούχος μετανάστης όμως είναι αχώνευτος. Τα πόστερ με την έκθεση του el Greco δεσπόζουν και στην Avenue Toison d’Οr. Μια από τις πιο σικ λεωφόρους των Βρυξελλών, με τα πιο ακριβά μαγαζιά και ξενοδοχεία. Και με τους περισσότερους ζητιάνους. Τα πρόσωπα μερικών από αυτών μου θυμίζουν εκείνα των «12 Αποστόλων» του el Greco...


***

Ανάμεσα σε ένα ακριβό μαγαζί και έναν ζητιάνο περιμένω στην στάση το τραμ για να πάω προς τα προάστια της πόλης, στο «Μουσείο των Υπονόμων». Οι Βρυξέλλες είναι η πόλη των μουσείων, ειδικά των παράξενων μουσείων. Όταν το τραμ περνάει από τη Λεωφόρο Στάλινγκραντ έχω την εντύπωση ότι διασχίζω τη Καζαμπλάνκα ή το Αλγέρι. Γυναίκες με χιτζάμπ, άνδρες με κελεμπίες και μακριά μούσια. Είναι η μουσουλμανική γειτονιά των Βρυξελλών. Βλέπω ένα τζαμί, μια συναγωγή, μια ορθόδοξη και μια καθολική εκκλησία, δίπλα δίπλα… Το «Μουσείο των Υπονόμων» είναι μια πραγματική έκπληξη. Οι ξεναγοί είναι ειδικοί τεχνικοί που εργάζονται και οι ίδιοι στους υπονόμους. Σου αφηγούνται την ιστορική εξέλιξη των υπονόμων στις Βρυξέλλες, το πώς επεξεργάζονται εδώ τις ακαθαρσίες, πως καθαρίζουν τους υπονόμους. Σε ξεναγούν κάτω, στα έγκατα των Βρυξελλών να δεις, ιδίοις όμασσι, τους υπονόμους και τα νερά του ποταμού Σεν, από τα πιο βρώμικα ποτάμια της Ευρώπης. Παρατηρώ ότι τα νερά είναι πορφυρά. Ο ξεναγός μου εξηγεί ότι σήμερα, Τρίτη, γίνεται η σφαγή των ζωών στα σφαγεία de Cureghem, το κύριο σφαγείο των Βρυξελλών. Εδώ καταλήγει το αίμα τους. Το σώμα καταλήγει στα ραφινάτα μενού και τα πολιτισμένα, ανθρώπινα μπιστρό και εστιατόρια των Βρυξελλών. Μετά από αυτό ο ξεναγός αναφέρεται στην καθοριστική συνεισφορά των ποντικιών στον καθαρισμό των υπονόμων και των σκουπιδιών της πόλης. Υπολογίζεται, λέει, ότι κάτω από τα πεζοδρόμια των Βρυξελλών κυκλοφορούν δυο εκατομμύρια ποντίκια που τρώνε το 1/3 των απορριμμάτων που παράγει η πρωτεύουσα της Ευρώπης και καταλήγουν εδώ στους υπονόμους. Σε έναν κάτοικο της πόλης αντιστοιχούν δυο ποντίκια, λέει χαριτολογώντας. Όταν βγαίνω έξω από το μουσείο έχω ακόμα στο νου μου την εικόνα με τα ποντίκια. Περπατώ πάνω στο πεζοδρόμιο, κάτω από τις πολύχρωμες διαφημίσεις για πολυτελή αυτοκίνητα, πανάκριβα ρολόγια, νέα είδη τυριών, και μου φαίνεται σαν να ακούω τους πήδους των ποντικών από κάτω. Αυτό το ασταμάτητο «σκρούτς σκρούτς» τους, ενώ το γλεντάνε, τρώγοντας με λαιμαργία τα σκουπίδια που εμείς, οι καταναλωτές της ευρωπαϊκής ευημερίας, παράγουμε με φρενήρεις ρυθμούς…

4 σχόλια:

Anast είπε...

Αγαπητέ Γκαζμέντ,

Κυριακή πρωί άφησες το δικό σου λογοτεχνικό και ετοιμοπόλεμο περιστέρι να μας επισκεφθεί για να μας ορίσει το πέταγμα στην κρύα και βροχερή αυτή μέρα!

Α.

see είπε...

Μια μικρή διόρθωση: συμβουλή --> συμβολή

ξωτικό είπε...

Τι ωραία που μας ταξίδεψες! Εχω πολλά χρόνια να πάω στις Βρυξέλλες, όπου όντως είναι η πόλη των παράξενων μουσείων, και τώρα κάπως μου ήρθε...

An-Lu είπε...

Ανατριχιαστικό, απ' όποια πλευρά κι αν το δεις...