Δευτέρα, Απριλίου 19, 2010

Η κατάρα το Κάτιν

Ο Πάβέλ Σμολένκσι, ένας από τους πιο γνωστούς Πολωνούς δημοσιογράφους, γράφει αποκλειστικά για το «Ημερολόγιο Συνόρων» για την τραγωδία του Σμόλενσκ στην Ρωσία, όπου σκοτώθηκαν ο Πολωνός Πρόεδρος και δεκάδες άλλοι αξιωματούχοι της χώρας. Η είδηση πάγωσε την Πολωνία και βύθισε την χώρα στο πένθος

«Tο προπερασμένο Σαββάτο, στην καταστροφή του πολωνικού κυβερνητικού αεροσκάφους κοντά στη ρωσική πόλη Σμόλενσκ, σκοτώθηκαν 96 άτομα: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Λεχ Κατσίνσκι και η σύζυγός του Μαρία, βουλευτές και γερουσιαστές όλων των κοινοβουλευτικών παρατάξεων, υπουργοί, ανώτατοι κυβερνητικοί υπάλληλοι, διοικητές του στρατού, αξιωματικοί της ασφάλειας, το πλήρωμα του αεροπλάνου. Όλοι τους είχαν προορισμό το Δάσος του Kάτιν, για να αποδώσουν φόρο τιμής στους 22 χιλιάδες Πολωνικούς αξιωματικούς, δολοφονημένοι πριν από 70 χρόνια από τους Σοβιετικούς. Στα χρόνια της κομμουνιστικής δικτατορίας το έγκλημα του Kάτιν ήταν επίσημα σβησμένο από την εθνική μνήμη. Δεν υπήρχε όμως Πολωνός που να μη το θυμόταν. Το περασμένο Σάββατο το πρωί, λοιπόν, έφυγε ξαφνικά μέρος της πολωνικής ελίτ. Για δεύτερη φορά στην πολωνική ιστορία, τo Δάσος του Κάτιν, έγινε ο τόπος της κατάρας για τους Πολωνούς. Στην χώρα ανακοινώθηκε εθνικό πένθος. Στην Βαρσοβία, μπροστά στο Προεδρικό Μέγαρο, άνθρωποι προσέρχονταν αυθόρμητα στρώνοντας χαλί από λουλούδια και ανάμενα καντηλάκια. Στάλθηκαν επιστολές συλλυπητηρίων από πολλές πρωτεύουσες του κόσμου. Τα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης ονόμασαν τη τραγωδία «Πολωνικός αποκεφαλισμός». Προσωπικά δεν ξέρω με ποια λέξη να περιγράψω αυτή την ατμόσφαιρα του σοκ, δυσπιστίας, σύγχυσης, συλλογισμού και σοβαρότητας που επικράτησε στην Πολωνία. Ο πρόεδρος Κατσίνσκι δεν ήταν Πρόεδρος όλων των Πολωνών. Οι βουλευτές που σκοτώθηκαν δεν εξελέγησαν από όλους. Το Σάββατο όμως όλα αυτά παραμερίστηκαν. Κανείς δεν έχει ιδέα, αν θα είναι για πολύ καιρό ή πρόκειται για ξέσπασμα της στιγμής…

***

Η τραγωδία στο Σμόλενσκ έχει μερικές διαστάσεις. Η πρώτη είναι καθαρά ανθρώπινη. Όπως συμβαίνει μετά από κάθε καταστροφή. Ο πόνος των συγγενών, τα δάκρυα, οι νεκρικές ανθοδέσμες, τα μαύρα φορέματα των χήρων. Η δεύτερη είναι πολιτική. Το πολωνικό πολιτικό σκηνικό βίωσε ένα τεράστιο σοκ. Στο εγγύς μέλλον θα φανεί διαφορετικό αλλά οι εντάσεις και οι διασπάσεις θα εμφανιστούν όσο πιο πολύ πλησιάζουν οι εκλογές. Για την Πολιτεία, πάντως, είμαι ήσυχος. Όλα έγιναν με άψογο τρόπο. Τα καθήκοντα του επικεφαλή του κράτους ανέλαβε ο Πρόεδρος της Βουλής και κηρύχθηκαν εκλογές μετά από δυο μήνες, όπως απορρέει από το Σύνταγμα της χώρας. Οι σκοτωμένοι βουλευτές θα αντικατασταθούν από τους επόμενους στην εκλογική λίστα. Τον στρατό θα διοικήσουν καινούργιοι στρατηγοί. Η ζωή των δημοκρατικών κρατών και κοινωνιών, ακόμη και όταν βυθίζονται στο πένθος, έχει τους δικούς της νόμους. Θα περάσει κάποιος χρόνος και όλα θα επιστρέψουν στην ομαλότητα: ας ελπίζουμε σε μια ομαλότητα καλύτερης ποιότητας από αυτήν που ξέραμε πριν την τραγωδία. Αυτό που θα μείνει για πάντα όμως είναι η συμβολική διάσταση αυτής της τραγωδίας. Αυτός ο τραγικός συμβολισμός που συναντάμε στην αρχαία ελληνική τραγωδία ή στις τραγωδίες του Σαίξπηρ. Δεν τα πάω και πολύ καλά με τις διδασκαλίες και τη φιλοσοφία της καθολικής εκκλησίας. Πρώτα από όλα, δεν μπορώ να δω στον ανθρώπινο πόνο το Θεϊκό σχέδιο. Νιώθω, ωστόσο, ότι η καταστροφή του Σμόλενσκ μας στέλνει κάποιο μυστικό μήνυμα, γραμμένο από τον Μεγάλο Σεναριογράφο…

***

Τα τελευταία χρόνια, η πολωνική πολιτική ζωή ήταν ρηχή και φθηνή. Οι πολιτικοί μάλωναν μεταξύ τους για το παραμικρό. Για το ποιος έχει υψηλότερο πολιτειακό αξίωμα ώστε να δικαιούται μεγαλύτερο μερίδιο από την εθνική μνήμη, συμπεριλαμβανομένης και της μνήμης του Kάτιν. Ποιος είναι περισσότερος νόμιμος κληρονόμος αυτού του φοβερού σταλινικού εγκλήματος, που κατέχει μια ξεχωριστή θέση στην πολωνική ταυτότητα και παράδοση. Και ξαφνικά ο Μεγάλος Σεναριογράφος σχεδιάζει μια τραγωδία όπου σκοτώνονται άνθρωποι που πήγαιναν να τιμήσουν άλλους τάφους. Και αυτοί που σκοτώνονται είναι άνθρωποι και πολιτικοί που ανήκουν σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Τώρα οι αντίπαλοι θρηνούν μαζί, αυτοί που μέχρι την Παρασκευή συμπροφέρονταν τόσο σκληρά ο ένας στον άλλον. Είμαι αρκετά μεγάλος για να έχω την αφέλεια να πιστεύω ότι αυτή η τραγωδία θα φέρει τη μεγάλη αλλαγή και τη μεγάλη κάθαρση στην πολιτική ζωή της Πολωνίας. Είμαι όμως και αρκετά μεγάλος ώστε να αισθάνομαι ότι αυτή η τραγωδία έφερε ήδη κάποια κάθαρση. Οι Πολωνοί έχουν μία ιδιομορφία. Ενώνονται τη στιγμή της τραγωδίας, και διαιρούνται, άσχημα, όταν όλα γύρω επιστρέφουν στην κανονικότητα. Πιστεύω ότι η τραγωδία του Σμόλενσκ, ο κοινός θάνατος τόσο διαφορετικών ανθρώπων, θα αλλάξει κάτι επιτέλους, κάτι καλύτερο θα φέρει στην πολιτική κουλτούρα της χώρας…

***

Η λέξη Kάτιν φέρνει στη μνήμη των Πολωνών ένα έγκλημα που έγινε πριν από 70 χρόνια από το σταλινικό καθεστώς. Φέρνει στη μνήμη μας τις δεκαετίες της κομμουνιστικής δικτατορίας. Φέρνει ταυτόχρονα στο νου τη σημερινή Ρωσία του Πούτιν. Ο τρόπος με τον οποίο οι Πολωνοί κατανοούν το Kάτιν είναι εντελώς διαφορετικός από αυτό των Ρώσων. Για μας είναι ένα έγκλημα με ιδιαίτερη διάσταση. Μια προσπάθεια «αποκεφαλισμού της Πολωνίας», μέσω της δολοφονίας της ελίτ της. Για τους Ρώσους – τουλάχιστον για αυτούς που γνωρίζουν και αναγνωρίζουν τα εγκλήματα του Στάλιν – είναι ένας μικρός κρίκος μιας ολόκληρης αλυσίδας σταλινικών εγκλημάτων. Μερικές ημέρες πριν την πρόσφατη τραγωδία, στην επέτειο του Kάτιν, ο Πρωθυπουργός της Πολωνίας και της Ρωσίας βρέθηκαν δίπλα δίπλα. Όταν συνέβη η καταστροφή με το αεροπλάνο, ο Πούτιν πήγε αμέσως στο Σμόλενσκ. Έμεινε εκεί μέχρι να πετάξει προς Βαρσοβία η σορός του Πολωνού Προέδρου. Ονόμασε την τραγωδία που χτύπησε τους Πολωνούς «ρωσική τραγωδία». Στην τηλεόραση βλέπαμε τον Πρωθυπουργό της Ρωσίας να αγκαλιάσει εκείνο της Πολωνίας. Διαβάζοντας την γλώσσα του σώματος καταλάβαινες ότι δεν ήταν απλά για το θεαθήναι. Προσωπικά συγκινήθηκα από την στάση των Ρώσων, την συμπεριφορά του Πούτιν, τον ειλικρινή πόνο των απλών ανθρώπων. Μπροστά στην Πολωνική πρεσβεία στη Μόσχα απλοί άνθρωποι άφηναν μπουκέτα με λουλούδια. Περαστικοί άναβαν κεριά. Δεν είχαμε δει ποτέ κάτι τέτοιο. Ο ρώσος Πρόεδρος, Ντιμίτρι Μεντβιέντεφ ανακοίνωσε εθνικό πένθος. Είναι η πρώτη φορά στην Ιστορία τους που Πολωνοί και Ρώσοι πενθούν για την ίδια τραγωδία. Η ρωσική τηλεόραση έδειχνε τη «Katyn», τη ταινία του Βάϊντα – όπου διατυπώνεται η πολωνική αλήθεια για την σφαγή του Κάτιν. Με λίγα λόγια, η δεύτερη τραγωδία του Κάτιν μπορεί να βοηθήσει τους Ρώσους να γνωρίσουν και να κατανοήσουν την πρώτη. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην συμφιλίωση μεταξύ Πολωνών και Ρώσων. Ήδη τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει βήματα για την προσέγγιση των δυο χωρών. Η δεύτερη τραγωδία του Κάτιν έγινε, παραδόξως, εφαλτήριο για να γίνει γνωστή η πρώτη σε όλο τον κόσμο. Για να καταλάβουν και άλλοι ότι αυτό που συνέβη στο Κάτιν πριν από 70 χρόνια δεν είναι απλά «καπρίτσια και συμπλέγματα των Πολωνών». Η σφαγή του Κάτιν δεν είναι κάτι που αφορά μόνο Ρώσους και Πολωνούς. Είναι κάτι που αφορά τον ολοκληρωτισμό και τα εγκλήματά του. Αφορά τη κοινή μνήμη της Ευρώπης και του κόσμου…

Πάβελ Σμολένσκι»

ΥΓ. Ο Πάβελ Σμολένσκι είναι αρθογράφος της πρώτης αντιπολιτευόμενης Πολωνικής εφημερίδας «Gazeta Wyborcza» (http://wyborcza.pl). Είναι από τους πιο γνωστούς σύγχρονους Πολωνούς δημοσιογράφους, βραβευμένος για τις δημοσιογραφικές του έρευνες στην Πολωνία και διεθνώς…

ΥΓ1. Το κείμενο αυτό γράφτηκε την επομένη της τραγωδίας του Σμόλενκς. Για λόγους που θα εξηγήσω την κατάλληλη στιγμή το δημοσιεύω με κάποια χρονική καθυστέρηση


1 σχόλιο:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ είπε...

Ilikrina kolisa ston titlo ke stis dio protes sires....ayto ine olo to arthro ke to MEGALO MINIMA ton imeron...