Κυριακή, Οκτωβρίου 10, 2010

Μικρό Ευρωπαϊκό Ημερολόγιο

Η Ελλάδα βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Η Ευρώπη βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Η Ευρώπη αλλάζει, φοβάται, ελπίζει, αντιφάσκει με τον εαυτό της. Γίνεται πιο ανεχτική και μισαλλόδοξη ταυτόχρονα. Το «Ημερολόγιο Συνόρων», στην φετινή σεζόν, θα περάσει πολλές μέρες και εβδομάδες στην Ευρώπη, στην παλιά και στην καινούργια, στην Ευρώπη του Ευρώ και των παλαιών νομισμάτων. Θα μαζέψει εικόνες, θα μιλήσει με πολλούς ανώνυμους Ευρωπαίους και λίγους επώνυμους, θα μιλήσει για τα ορατά και τα αόρατα σύνορα, θα προσπαθήσει να καταλάβει πού πάει η Ευρώπη. Αρχίζουμε το ταξίδι μας αυτή την εβδομάδα. Εάν σας ενδιαφέρει παρακολουθήστε μας...



Φθινοπωρινή μέρα στην Βαρσοβία. Κόσμος πάει και έρχεται μπροστά στο Προεδρικό Μέγαρο. Ποδηλάτες όλων των ηλικιών, τόσο πολλά ποδήλατα στο κέντρο της Αθήνας βλέπεις μόνο τις μέρες που γίνονται φιέστες ποδηλατοδρομίας. Μέσα στο πλήθος, όρθιος, ένας ξύλινος σταυρός, ύψους δυο μισή μέτρων. Γύρω από αυτό τον σταυρό, εβδομάδες τώρα, θρησκόληπτοι και φιλελεύθεροι Πολωνοί δίνουν σκληρή μάχη. Τον σταυρό, μαθαίνω, τον έβαλαν εδώ καθολικοί παπάδες, όταν οι Πολωνοί πενθούσαν τον θάνατο του Προέδρου τους, Λεκ Κατσίνσκι, το αεροπλάνο του οποίου έπεσε στην Ρωσία πριν από μερικούς μήνες. Τώρα θέλουν να μείνει για πάντα εκεί, ως σύμβολο της πολωνικής ταυτότητας, λένε. Οι φιλελεύθεροι έχουν εξεγερθεί, μιλώντας για επιστροφή στον Μεσαίωνα. Ζητούν να γίνει επιτέλους ουσιαστικός χωρισμός του κράτους από την εκκλησία.

Είκοσι μέτρα πιο πέρα, βλέπω έκπληκτος μια γιγαντιαία φωτογραφία του Λένιν. Ρωτάω και μαθαίνω ότι πρόκειται για φωτογραφία που έβαλαν Πολωνοί εθνικιστές. Είναι η επέτειος της εισβολής των μπολσεβίκων στην Πολωνία και ήθελαν να θυμίζουν στους Πολωνούς τους κακούς μπολσεβίκους. Τώρα ο σταυρός και ο Λένιν στέκονται ο ένας απέναντι στον άλλον. Ο σταυρός κοιτάει τον Λένιν. Ο Λένιν κοιτάει και αυτός τον σταυρό. Και καθώς βλέπω αυτή την σουρεαλιστική σκηνή σκέφτομαι ότι η σημερινή Ευρώπη δεν είναι μόνο Ευρώπη δυο ταχυτήτων. Είναι και Ευρώπη διαφορετικών εποχών. Το ένα κομμάτι της, το Ανατολικό, είναι ακόμα εγκλωβισμένο στα τραύματα του 20ου αιώνα. Προσπαθεί ακόμα να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς με το παρελθόν…

***

Αφήνω τον σταυρό και τον Λένιν και κατεβαίνω δυτικά. Σε μια υπόγεια διάβαση βλέπω πλανόδιους πωλητές και την απλωμένη πραμάτειά τους. Ανάμεσα στα άλλα αντικείμενα μου τραβούν την προσοχή μερικά σκίτσα. Είναι πορτρέτα Εβραίων. Μοιάζουν με εκείνα που «διακοσμούν» τα πιο άγρια αντισημιτικά ανέκδοτα. Ο Εβραίος με το φαύλο βλέμμα, ο τσιγκούνης Εβραίος που μετρά με λαιμαργία τα χρυσά νομίσματα. Πλησιάζω και ο πωλητής μου χαμογελάει καλοσυνάτα. Καταλαβαίνει ότι δεν μιλάω πολωνικά και μου κάνει νόημα με το χέρι του ότι είναι πολύ φθηνά. Αξίζει τον κόπο να αγοράσω ένα. Τέτοια αντισημιτικά πορτρέτα πωλούνται ακόμα και ως σουβενίρ σε σουπερμάρκετ στην Πολωνία. Θεωρούνται τρέντι και κομμάτι της λαϊκής κουλτούρας. Η χειρότερη μισαλλοδοξία, νομίζω, είναι εκείνη που έχει την στάμπα της «λαϊκής κουλτούρας». Εκείνη που θεωρείται «αθώα» και αυτονόητη. Τα αντισημιτικά πορτρέτα πουλιούνται στους δρόμους της Βαρσοβίας για λίγα Zloti- οι Πολωνοί δεν έχουν μπει ακόμα στην εποχή του Euro - σε απόσταση αναπνοής από το γκέτο της Βαρσοβίας. Όχι και πολύ μακριά από το Άουσβιτς. Δεν βρίσκω καλύτερη εικόνα για να περιγράψω την απώλεια της μνήμης στην Ευρώπη…

***

Την άλλη μέρα πετάω για Βρυξέλλες. Το εισιτήριο κοστίζει αρκετά πιο φθηνά από όσο θα κόστιζε για την πτήση Αθήνα-Ρόδος. Απέναντι από την «Place de Luxemburg», στο προαύλιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δυο τσιγγάνες, εντυπωσιακά καλοντυμένες, ζητιανεύουν από τους επισκέπτες που μπαίνουν και βγαίνουν στο κτήριο Altiero Spinelli. Η μία τους είναι ηλικιωμένη, η άλλη νεαρή, έχουν τυλιγμένο το κεφάλι τους με χρωματιστές μαντήλες. Δίπλα τους μια μουσουλμάνα με μαύρη μαντήλα στο κεφάλι φωτογραφίζει το κτήριο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Δυο μέρες πριν, σε αυτό το κτήριο, οι τσιγγάνοι αποτελούσαν το κεντρικό θέμα συζήτησης. Η Κομισιόν κατήγγειλε τον Σαρκοζί για καταπάτηση του Ευρωπαϊκού δικαίου όσον αφορά την απέλαση των Ρομά από την Γαλλία. Ο Γάλλος Πρόεδρος απάντησε, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι είναι δικό του δικαίωμα να κάνει ό,τι θέλει με τους Ρομά. Ο Σαρκοζί, γράφουν οι Βελγικές εφημερίδες, είναι θυμωμένος με τους τσιγγάνους. Πόσο εύκολο είναι να θυμώνεις με τους αδύναμους. Ειδικά σε περιόδους λιτότητας και οικονομικής κρίσης. Μπορείς, τότε, άνετα να τους κάνεις αποδιοπομπαίους τράγους, να τους διώξεις, να τους συντρίψεις. Στο πρωτοσέλιδο της Βελγικής εφημερίδας δεσπόζει το θυμωμένο πρόσωπο του Γάλλου Προέδρου, καθώς ανακοινώνει νέες απελάσεις των Ρομά από την Γαλλία. Δεν μ’αρέσει να παραπολιτικολογήσω αλλά τι μπορείς να περιμένεις από έναν πολιτικό ηγέτη που βάζει τακούνια για να κρύψει το ύψος του ή σκαμπό στις συγκεντρώσεις για να φανεί ψηλός; Πώς να αποδέχεται αυτός ο άνθρωπος τους Άλλους όταν, παρόλη την τεράστια εξουσία που διαθέτει, δεν έχει αποδεχτεί ακόμα τον εαυτό του; Και ενώ η Κομισιόν και ο Σαρκοζί συνεχίζουν την κόντρα τους, οι Ρομά συνεχίζουν να περιπλανώνται μεταξύ της καθημερινής μισαλλοδοξίας και της δικής τους μαφίας, προσπαθώντας να επιβιώσουν, να αντέξουν, να ζητιανεύουν, ακόμα και εδώ στο προαύλιο του Ευρωκοινοβουλίου...

***

Την άλλη μέρα παίρνω το τρένο για τα Βέλγο-Ολλανδικά σύνορα. Για να επισκεφθώ ξανά το Baarle Hertog/Nassau. Αυτή τη μοναδική πολίχνη στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο, μοιρασμένη ανάμεσα στο Βέλγιο και την Ολλανδία, όπου τα σύνορα διασχίζουν τα σπίτια, τα πάρκα, τα γκαράζ, τα σουπερμάρκετ. Αυτή την τρελή πολίχνη όπου οι κάτοικοι κάνουν συνέχεια μεικτούς γάμους, αλλάζουν εθνική ταυτότητα με την ίδια ευκολία που αλλάζει κανείς ανταλλακτικά στα αυτοκίνητα, αλλά ταυτόχρονα έχουν και ισχυρή αίσθηση της ξεχωριστής τοπικής τους ταυτότητας. Εδώ τα σύνορα είναι κάτι λωρίδες χαραγμένες με λευκά σταυρουδάκια, που νομίζεις ότι έχουν φτιαχτεί για να διακοσμήσουν τα πεζοδρόμια και τους δρόμους. Αριστερά και δεξιά των διακοσμητικών λωρίδων γράφει το όνομα του κράτους όπου πατάει το πόδι σου εκεί τη στιγμή: ΝL (Ολλανδία) και Β (Βέλγιο). Μπαίνεις στο σούπερ μάρκετ, ψωνίζεις στο Βέλγιο και πληρώνεις στο ταμείο, το οποίο βρίσκεται στην Ολλανδία. Μπαίνεις σε κάποια μπιραρία, παραγγέλνεις στη σερβιτόρα που βρίσκεται στην Ολλανδία και εσύ κάθεσαι στο Βέλγιο. Βρίσκεται στο σπίτι σου, μαγειρεύεις το φαγητό στην κουζίνα, η οποία βρίσκεται στην Ολλανδία, και το τρως στο καθιστικό σου στο Βέλγιο. Και το αντίστροφο. Εάν ρωτήσεις σε ποιο κράτος ανήκει το σπίτι θα σου απαντήσουν: «ανάλογα με το πού βρίσκεται η κεντρική είσοδος». Εάν βρίσκεται στην Ολλανδία, ανήκει στην Ολλανδία. Εάν βρίσκεται στο Βέλγιο ανήκει στο Βέλγιο. Μερικές φορές, όταν κάποιος ιδιοκτήτης - για λόγους φορολογίας συνήθως - θέλει να αλλάξει κράτος η κατοικία του, τότε μεταφέρει την κεντρική είσοδο από το ένα κράτος στο άλλο. Να είναι άραγε αυτό το μέρος μια ιδανική μικρογραφία της Ευρώπης του μέλλοντος;


Αλλά ακόμα και σε αυτή την πολίχνη, όπου τα ορατά σύνορα μοιάζουν πλέον με παιδικό παιχνίδι, ανακαλύπτεις τα αόρατα σύνορα. Εάν μιλήσεις γαλλικά, παραδείγματος χάριν. Θα δεις ότι κάποιοι από τους Φλαμανδούς Βέλγους σε κοιτάνε στραβά. Και τότε θυμάσαι ότι η χώρα όπου εδρεύει η Πρωτεύουσα της Ευρώπης είναι στα όρια της διάλυσης. Οι Φλαμανδοί δεν θέλουν πια να ζουν μαζί με τους Γαλλόφωνους. Ανατρέποντας έτσι τη θεωρία που λέει ότι η φτώχεια φέρνει γκρίνια. Εδώ, στο Βέλγιο, συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Όσο πιο πολύ ευημερούσαν οι Βέλγοι τόσο πιο πολύ ήθελαν να ζουν χώρια. Βέβαια, εάν ήταν Βαλκάνιοι, τώρα θα είχαν αλληλοσπαραχτεί για τα καλά. Ενώ εδώ οι αποσχιστές διαδηλώνουν καμιά φορά με ποδηλατοδρομίες. Όχι επειδή είναι πιο πολιτισμένοι από μας τους Βαλκάνιους. Τέτοιοι εθνικισμοί είναι ακόμα πιο τρελοί από τους Βαλκανικούς. Απλά επειδή ξέρουν πολύ καλά ότι έχουν πολλά να χάσουν εάν βγάζουν με βία τα μάτια τους.

Σε κάθε περίπτωση, παρόλο που η χώρα βρίσκεται στα όρια της διάλυσης, εδώ όλα λειτουργούν ρολόι (τουλάχιστον για το μάτι ενός ανθρώπου σαν και μένα που έρχεται από την Ελλάδα). Τα λεωφορεία, τα πανεπιστήμια, οι δημόσιες υπηρεσίες, τα συνεργεία των Δήμων, τα γραφεία των ανέργων. Πως τα καταφέρουν να μην έχουν καν κυβέρνηση και την ίδια στιγμή να μην υπάρχει ακυβερνησία και χάος; Πως μπορούμε, άραγε και εμείς να μάθουμε αυτό το «κόλπο»;

Δεν υπάρχουν σχόλια: