Σάββατο, Οκτωβρίου 16, 2010

Φρανκφούρτη: βιβλία, βιβλία, βιβλία και ξερό ψωμί…

Έκθεση της Φρανκφούρτης 2010. Επιφάνεια: 171.790 τμ. Εκδότες: 7.373. Χώρες: 100. Διάρκεια: πέντε μέρες. Τίτλοι βιβλίων: 402.284. Επισκέπτες: 299.112

Είναι η τρίτη φορά που βρίσκομαι στην έκθεση της Φρανκφούρτης. Ξανακάνω την ίδια διαδρομή στην πόλη. Περνάω μπροστά στην είσοδο του κεντρικού σταθμού του τρένου, όπου ακούω να μιλιούνται δεκάδες γλώσσες, ευρωπαϊκές και μη, βλέπω τους πανκ και τους ναρκομανείς να κυκλοφορούν ανάμεσα στους ταξιτζήδες, συνεχίζω ευθεία, προσπερνάω κορεατικά εστιατόρια και αστέγους, μια ευαγγελική εκκλησία (που δεν ασχολείται με την κάρτα του πολίτη), ουρανοξύστες, πέντε-έξι τράπεζες, ποδαλοτόδρομους και μετά από δεκαπέντε λεπτά περπάτημα φθάνω στην είσοδο της Έκθεσης…

Όπως κάθε χρόνο ήταν εκεί όλη η υφήλιος. Ήταν εκεί και ο φόβος για τρομοκρατικές επιθέσεις. Τα μέτρα ασφαλείας πρωτόγνωρα. Πρωτόγνωρη και η ταλαιπωρία των επισκεπτών εξ’αιτίας τους, ειδικά την Τρίτη, ημέρα των εγκαινίων της Έκθεσης. Παρόλα αυτά η ταλαιπωρία δεν αποθάρρυνε το ποτάμι των ανθρώπων που κινούνταν καθημερινά από τη μια τεράστια αίθουσα της Έκθεσης στην άλλη… Άρχισα την περιπλάνησή μου από την Αίθουσα 5, την λεγόμενη και «Αίθουσα των Φτωχών». Εδώ βρίσκονται, κυρίως, Αραβικές χώρες και πρώην κομμουνιστικές. Στάθηκα μια στιγμή στο αστραφτερό περίπτερο του Αμπού-Ντάμπι όπου δέσποζε το βιβλίο του Ομπάμα, μεταφρασμένο στα αραβικά. Στα υπόλοιπα αραβικά περίπτερα το κοράνι επικρατεί κατά κράτος. Φέτος προσφέρεται και σε e-books. Η νέα τεχνολογία στην υπηρεσία του Αλλάχ. Στο περίπτερο της Συρίας συνάντησα έναν ηλικιωμένο κύριο, με άσπρο μούσι κουρεμένο επιμελώς, που διαφήμιζε μια «μαγική ηλεκτρονική πέννα» η οποία μετέφραζε αυτόματα το κοράνι. Ο γέρος ακουμπούσε με χαρά παιδιού το μάτι της ηλεκτρονικής πέννας πάνω στον στίχο του κορανίου και από τα ηχεία άρχιζε να ακούγεται ο μουεζίνης να απαγγέλει το κοράνι στα αγγλικά, γερμανικά, ισπανικά, γαλλικά… Χαιρετώ τον γέρο με την μαγική πέννα και πέφτω επάνω στο περίπτερο της Σαουδικής Αραβίας. Μουσάτοι, αγέλαστοι, άνδρες με καλωσορίζουν. Ρίχνω μια ματιά στα βιβλία. Από τα εξώφυλλα έχεις την εντύπωση ότι η χώρα αυτή κατοικείται μόνο από άνδρες… Πετάγομαι δίπλα και βρίσκομαι στο περίπτερο του Ιράν, όπου επικρατεί το πορτρέτο του Αχμαντινετζάντ και μια τεράστια αφίσα με σούρα από το κοράνι: «Ώ άνθρωποι του κορανίου φωνάξτε το σε όλους ότι εμείς δεν λατρεύουμε τίποτε άλλο εκτός από τον Αλλάχ!».

Περνάω απέναντι. Βρίσκομαι στην Γεωργία. Εκεί με καλωσορίζουν χριστιανοί Άγιοι. Και ένας μεγάλος χάρτης που τονίζει καλά τα σύνορα της Γεωργίας με την Ρωσική Ομοσπονδία. Το πιάνεις, αμέσως, το υπονοούμενο. Πιο πέρα βρίσκεται το περίπτερο της Σλοβενίας. Μια ευγενική κοπέλα μου μιλάει για την άνθιση της λεσβιακής λογοτεχνίας τα τελευταία χρόνια στην χώρα. Φθάνω στο κεντρικό περίπτερο της Ρωσίας όπου δεσπόζει μια κοινή φωτογραφία Μεντεβέντεφ – Ομπάμα. Μπροστά της μια εύσωμη ξανθιά κυρία με κοιτά με βαριεστημένο ύφος. Σχεδόν ενοχλείται όταν την ρωτάω εάν υπάρχει κατάλογος ρωσικών βιβλίων στα αγγλικά. Μου ρίχνει ένα ξερό «Νιετ!». Τότε, ένας ψηλός κύριος με μουστάκι, ευγενικός και κεφάτος, μου εξηγεί γιατί οι Ρώσοι δεν χρειάζεται να φτιάξουν κατάλογους στα αγγλικά. «Εμείς είμαστε μεγάλη χώρα» λέει προς το τέλος της «διάλεξής» του. «Γιατί οι Αμερικανοί δεν έχουν κατάλογο βιβλίων στα ρώσικα;». Φαίνεται πολύ ευχαριστημένος με το επιχείρημά του. Η αλήθεια είναι ότι και εγώ έχω εντυπωσιαστεί…

Εκείνη την στιγμή, ακούω φωνές που κατεβαίνουν από τον επάνω όροφο, την αίθουσα όπου βρίσκονται κυρίως οι λατινοαμερικάνοι. Ανεβαίνω. Βλέπω ανθρώπους να χειροκροτούν και να μαζεύονται στο περίπτερο του Περού. Η είδηση για το Νομπέλ Λογοτεχνίας στον Μάριο Βάργας Λιόσα έχει κάνει τον κύκλο της Έκθεσης. Οι Λατινομαερικανοί τσουγκρίζουν ποτήρια, συγχαίρουν αλλήλους. «Τι θα είχαμε κάνει εμείς οι Βαλκάνιοι σε μια τέτοια περίπτωση;» λέω μέσα μου…

***

Όχι πέντε μέρες αλλά ούτε πέντε ζωές δεν σου φθάνουν για να ξεφυλλίζεις τα βιβλία που σε ενδιαφέρουν. Γι’αυτό, χωρίς να χάσω χρόνο, ψάχνω το περίπτερο της Κίνας, η οποία βρίσκεται στην αίθουσα 6.1. Μόλις φθάνω πέφτω πάνω σε ένα τεράστιο κόκκινο τοίχο όπου αναγράφεται το όνομα του Κομφούκιου, κινέζικα και αγγλικά. Μια Γερμανίδα δασκάλα κινεζικών, η Μάρθα, με καλωσορίζει. Όταν μαθαίνει ότι είμαι δημοσιογράφος το χαμόγελό της χλομιάζει. «Οι δημοσιογράφοι στην Γερμανία γράφουν απίστευτες μπούρδες για την Κίνα» μου λέει. Την ρωτάω εάν ενδιαφέρονται οι νέοι Γερμανοί να μάθουν κινέζικα. «Πριν από τρία χρόνια είχα οκτώ μαθητές, τώρα έχω πάνω από εβδομήντα» απαντάει. Της λέω για το Νομπέλ Ειρήνης στον Κινέζο αντιφρονούντα Λιού Σιαομπό. Μου κάνει μια χειρονομία με το χέρι: «No comment». Καταλαβαίνω ότι δεν πρέπει να ανοίξω αυτή την κουβέντα εδώ πέρα… Στο περίπτερο της Κίνας γίνεται κυριολεκτικά χαμός. Κόσμος, όλων των ηλικιών και προελεύσεων, ξεφυλλίζει κινεζικά βιβλία, στα αγγλικά, στα γαλλικά, στα κινέζικα. Πολιτικά, παιδικά, λογοτεχνικά βιβλία. Βιβλία για τον Κομφούκιο, ειδικά. Ψάχνω να βρω κάποιο βιβλίο για τον Μάο. Δεν τα καταφέρνω. Ζητάω την βοήθεια μιας από τις Κινέζες υπαλλήλους. Είναι γύρω στα τριάντα και φοράει μια ωραία λευκή μπλούζα. Μου λέει, μειδιάζοντας σχεδόν: «δεν θα βρείτε τέτοια βιβλία σε μας κύριε». Βιβλία για τον Μάο βρίσκεις στα γαλλικά, στα βραζιλιάνικα περίπτερα. Στο περίπτερο της Κίνας, όμως, τον σύντροφο Μάο δεν τον ξέρει κανένας πια. Αυτή η ευκολία των Κινέζων να σβήνουν από τη μνήμη ό,τι δεν τους βολεύει με εντυπωσιάζει και με τρομάζει. Αναρωτιέμαι πως συμφιλιώνεται κάτι τέτοιο με την φιλοσοφία του Κομφούκιου: «Μελέτα το παρελθόν εάν θέλεις να ορίσεις το μέλλον»;...

***

Κοντά στην Κίνα βρίσκεται η Ισλανδία. Την πλησιάζω με αίσθημα αλληλεγγύης. Είμαστε δυο χώρες που έχουμε χτυπηθεί σκληρά από την οικονομική κρίση, λέω στην Στέλλα Σοφία, μια πανέμορφη ξανθιά Ισλανδή που με καλωσορίζει. Εκείνη μου κόβει την φόρα: «Εμείς δεν είμαστε τόσο χάλια όσο εσείς» λέει. «Μα εσείς χρεοκοπήσατε» αντιδρώ, με μπόλικη δόση κακίας. Ίσως εσείς ακούτε τα χειρότερα για μας και εμείς τα χείριστα για σας, της λέω μετά από λίγο. Σηκώνει τους όμως. Την ρωτάω εάν η κρίση έβλαψε το βιβλίο. Ο κόσμος διαβάζει πολύ περισσότερο, περνάει πολύ περισσότερο καιρό στις δημόσιες βιβλιοθήκες, μου εξηγεί. Στην Ελλάδα ο κόσμος δεν μπορεί να περάσει περισσότερο χρόνο στις δημόσιες βιβλιοθήκες, λέω μέσα μου. Είναι λίγες και οι περισσότερες σε αξιοθρήνητη κατάσταση. Χαιρετάω τους Ισλανδούς. Πάω να ρίξω μια ματιά στην αίθουσα 8. Είναι οι αγγλοσάξονες και το Ισραήλ. Είναι η μοναδική αίθουσα όπου υπάρχουν έλεγχοι ασφαλείας. Δηλαδή τους Κινέζους, τους Πακιστανούς, τους Έλληνες επιτρέπεται να τους τινάξεις στον αέρα ενώ τους Αγγλοσάξονες όχι;… Εδώ είναι η πιο ισχυρή αίθουσα της Έκθεσης. Εάν ένας συγγραφέας θέλει να κάνει σοβαρή καριέρα πρέπει οπωσδήποτε να έχει μεταφραστεί στα αγγλικά. Λογοτεχνικά, είναι σαν να ταξιδεύεις από το μικρό χωριό στη μεγαλούπολη με τους ουρανοξύστες…

Στην Έκθεση συνυπάρχουν ο Κομφούκιος με τον Μαρξ, η λογοτεχνία με τα μαθηματικά, το κοράνι με τα λευκώματα με γυμνά κορμιά…

Επιστρέφω στην αίθουσα 6. Βλέπω μια υπάλληλο του γαλλικού οίκου Odile Jacobe να τα έχει πάρει στο κρανίο με έναν Ελβετό εκδότη. Ο τελευταίος της είχε κλέψει τρία βιβλία! Η κλοπή των βιβλίων είναι ο μόνιμος πονοκέφαλος των σεκιούριτι. Πλησιάζω έναν από αυτούς, τον Χαμίντ, Γερμανός μαροκινής καταγωγής. Μου εξηγεί ότι οι περισσότερες κλοπές βιβλίων γίνονται στις αίθουσες 6 και 8. Δηλαδή στις αίθουσες των πλουσίων! Υπάρχουν τρεις κατηγορίες κλεφτών. Οι επαγγελματίες - συνήθως χρησιμοποιούν τα βιβλία για συλλογές. Οι κλεπτομανείς. Οι εκδότες - που κλέβουν ο ένας τον άλλον. Ο Χαμίντ δεν ξέρει να μου πει εάν οι κλοπές βιβλίων έχουν αυξηθεί λόγω της οικονομικής κρίσης. Μου λέει μόνο ότι φέτος σημειώθηκαν οι πρώτες κλοπές των e-books. Πράγμα που σημαίνει ότι τα e-books αρχίζουν και αποκτούν σημασία. Γιατί η κλοπή είναι το καλύτερο βαρόμετρο της κίνησης στην αγορά… Καταλήγω στο μικρό και σεμνό, φέτος, ελληνικό περίπτερο, ανάμεσα στην Ταϊλάνδη και την Γαλλία. Βρίσκω εκεί μια τσιγγάνα από την Σερβία, την Άννα, ξανθιά μαλλιά και γύρω στα σαράντα πέντε. Θέλει να μου διαβάσει το χέρι, να μου πει την μοίρα μου. Τιμή: είκοσι ευρώ. Της κάνω παζάρι και το κατεβάζει στα δέκα. Διάβασε το χέρι μου και μου είπε πολλά. Το ότι θα με κατακλέψουν σε τρένο στην Κολωνία δεν το βρήκε πάντως. Αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία που θα την αφηγηθούμε την επόμενη φορά…

ΥΓ. Ευχαριστώ θερμά τις εκδόσεις Λιβάνη για την πρόσκληση στην Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης

3 σχόλια:

Μαριανα είπε...

Πολύ ωραία η περιγραφή και η ξενάγησή σας. Το ψυχογράφημα της μικροκοινωνίας στην έκθεση βιβλίου δε θα μπορούσε παρά να ταιριάζει και στην ευρύτερη κλίμακα του κόσμου μας.
Με λύπησε η πικρή αλήθεια στη παρατήρησή σας μπροστά από το περίπτερο της Σαουδικής Αραβίας -η κοινωνική πραγματικότητα της χώρας δε μπορεί να κρυφτεί, για την ακρίβεια βρίσκεται εκεί, σε αυτόν τον πάγκο των βιβλίων.
Να'στε καλά

sakidio είπε...

ελβετός κλέφτης; πόσο περίεργο ακούγεται αλήθεια... αλλά θα μου πεις όλοι οι μεγαλοκλέφτες εκεί πάνε τα χρήματά τους. δύο παγκόσμιοι και κανείς ποτέ δεν την πείραξε την ελβετία.

πάντως πολύ ενδιαφέρον αυτό το κοινωνικό φυλετικό παζλ που περιγράφεις. επειδή έχεις ιδιαίτερα βιώματα βλέπεις πιο ανοιχτά τον κόσμο και όχι μονολιθικά.

Αντωνης είπε...

Απο ταξιδακια τσαμπε καλα τα πας βλεπω μεγαλε