Παρασκευή, Απριλίου 27, 2012

Η γλώσσα του Άλλου



Φίλοι και εχθροί δεν παραλείπουν, ακόμα και σήμερα, να μου θυμίζουν ότι τα ελληνικά δεν είναι η δική μου γλώσσα. Υπάρχουν εκείνοι που το κάνουν για να εκφράσουν το θαυμασμό τους. Πώς να τους εξηγήσω όμως ότι αυτό το ανθρώπινο κομπλιμέντο της γλώσσας που μιλάς εξαιρετικά σε τοποθετεί στη θέση του αιώνιου ξένου; Στη θέση του ανθρώπου που ανήκει αιωνίως αλλού; Λεπτομέρειες που, ίσως, ο συνομιλητής μου τις βρίσκει ακατανόητες και περιττές. Ακόμα και αλαζονικές ή κομπλεξικές. Τα πρώτα χρόνια της παραμονής σου σε μια ξένη χώρα, το κομπλιμέντο για τη γλώσσα σε κολακεύει και σε ενθουσιάζει. Από ένα σημείο και πέρα, σου φαίνεται βαρετό. Κι όταν κοντεύεις να γεράσεις πια στη χώρα όπου μετανάστευσες, αρχίζει να σε ενοχλεί. Γιατί έχεις την εντύπωση ότι ο συνομιλητής σου, όταν μιλάς, αν και καλοπροαίρετος, δε σε ακούει μέσω αυτών που λες, αλλά μέσω της καταγωγής σου, του ονόματός σου, του χρώματος της επιδερμίδας σου.
Η άλλη κατηγορία είναι εκείνη των μισαλλόδοξων. Αυτών που βλέπουν τη μητρική τους γλώσσα σαν το δικό τους προσωπικό DNA ή σαν το σπίτι τους, όπου εκείνοι είναι ιδιοκτήτες και ο «άλλος» αιώνιος φιλοξενούμενος. Στην καλύτερη περίπτωση, σε θεωρούν προνομιούχο ενοικιαστή, επειδή η γλώσσα τους δεν είναι η μητρική σου, έστω κι αν δημιουργείς και ζεις σε αυτή και με αυτή τη γλώσσα. Οι συγκεκριμένοι τύποι σε βλέπουν όπως έβλεπαν και βλέπουν οι αντισημίτες τους Εβραίους, σαν αιώνιους ξένους και παρείσακτους. Για τους αντισημίτες η ικανότητα των Εβραίων να δημιουργούν και να μεγαλουργούν σε «άλλες» γλώσσες δεν αποτελεί αρετή, αλλά παθολογία και απάτη. Ό,τι και να κάνει ο Εβραίος, παραμένει ξένος, μιλά σαν ξένος και, προπαντός, συμπεριφέρεται και σκέφτεται σαν ξένος. Η σχέση του με την «άλλη» γλώσσα παραμένει πάντα επιφανειακή και απατηλή. Μεταξύ αυτού του αντισημίτη και του  σύγχρονου ρατσιστή για τον οποίο μιλώ, που, ό,τι και να γράφεις και να πεις, ασχολείται όχι με τις λέξεις που γράφεις, αλλά με την καταγωγή σου, υπάρχουν πολλά κοινά σημεία. Τους ενώνει ο ίδιος φθόνος, το ίδιο μίσος για τον «άλλο», η ίδια ανασφάλεια, η ίδια εσωτερική δυστυχία. Η γλώσσα, νομίζω, δεν έχει σύνορα. Η φράση «η γλώσσα μου" είναι, κατά βάθος, «καταχρηστική». Μπορείς να πεις «το πορτοφόλι μου», «το αυτοκίνητό μου», «το κόμμα μου», «το χωράφι μου», «η φυλή μου». Τη γλώσσα όμως δεν μπορείς να την ιδιοποιηθείς. Μπορείς να την καλλιεργήσεις, να τη μεταδώσεις, να μεγαλουργήσεις μέσω αυτής. Αλλά όχι να την ιδιοποιηθείς. Η γλώσσα είναι δική μου όσο είναι και του «άλλου». Μπορείς να απαγορεύσεις σε κάποιον να μπει στο χωράφι σου, στο σπίτι σου, να του απαγορεύσεις να περάσει τα σύνορα του κράτους σου, να τον διώξεις, να τον απελάσεις, να τον καταδιώξεις. Δεν μπορείς όμως να του απαγορεύεις να μιλήσει ή να μάθει τη «γλώσσα σου». Η γλώσσα δεν αναγνωρίζει το jus sanguinis, δηλαδή το δίκαιο του αίματος. Η γλώσσα είναι συνάμα ατομική και συλλογική, τοπική και οικουμενική. Ανήκει σε όλους και ταυτόχρονα σε κανέναν. Καταφέρνοντας να ζεις και να δημιουργείς σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική σου, ανακαλύπτεις την οικουμενικότητα μέσα στην ιδιαιτερότητα. Ανακαλύπτεις ότι, σε τελευταία ανάλυση, σημασία έχει τι λες και όχι σε ποια γλώσσα το λες. Γιατί, κατά βάθος, όλες οι γλώσσες σε οδηγούν στο ίδιο μέρος...

(Απο το "Με λένε Ευρώπη")

5 σχόλια:

pølsemannen είπε...

Η μόνη "δική μας" γλώσσα, είναι αυτή με την οποία ξεχωρίζουμε τις γεύσεις!

makis tselentis είπε...

Σημαντική, καίρια ανάρτηση. Η γλώσσα είναι δυναμικός οργανισμός. Όχι στατικός. Κάθε μέρα δημιουργείται , κάθε μέρα αλλάζει και επεκτείνεται από τους ανθρώπους που τη μιλούν.

Κατερίνα Μαλακατέ είπε...

"Καταφέρνοντας να ζεις και να δημιουργείς σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική σου, ανακαλύπτεις την οικουμενικότητα μέσα στην ιδιαιτερότητα"

Αυτή η φράση τα λέει όλα. Από την άλλη, συνεχίζω να θαυμάζω την ικανότητά σας να δημιουργείτε στην ελληνική, χωρίς φυσικά να τη διεκδικώ για τον "έλληνα" εαυτό μου. Πιστεύω πως δεν θα κατάφερνα να είμαι εξίσου δημιουργική σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική μου. Είναι κοπλιμέντο, λοιπόν, όσα χρόνια κι αν περάσουν.....

Theo είπε...

Συνήθως λέω πως πατρίδα μου είναι η ελληνική γλώσσα.
Γεννήθηκα στην Μακεδονία από πατέρα που, εκτός από ελληνικά που τα χειριζόταν πολύ καλά, μιλούσε αρβανίτικα, βλάχικα και σλαβομακεδόνικα κι από μητέρα που μιλούσε τα σλαβομακεδόνικα τόσο καλά όσο και τα ελληνικά.
Έψαξα αρκετά να μάθω την ιστορία των προγόνων μου και τη στάση τους κατά τον μακεδονικό αγώνα, που ήταν με την ελληνική πλευρά. Δεν μ' ενδιέφερε όμως η φυλετική καταγωγή τους. Αυτό που τους διέκρινε ήταν η ελληνική παιδεία τους. Κι όπως λέει ο Ισοκράτης, περισσότερο Έλληνες είναι όσοι έχουν την ελληνική παιδεία παρά αυτοί που ανήκουν στην ελληνική φυλή.

Έχω διαβάσει το "μικρό ημερολόγιο των συνόρων", που με συγκίνησε, και παρακολουθώ το ιστολόγιό σας εδώ και κάποια χρόνια. Και με βάση τον Ισοκράτη, σας θεωρώ συνέλληνα.
Να 'στε καλά.

Georgina Kassavetes είπε...

"Η γλώσσα μας είναι τα όρια του κόσμου μας"
Όποια κι αν είναι η γλώσσα κάποιου είναι το εργαλείο για να εκφράσει τη νόηση του. Η μητρική γλώσσα είναι αυτή που εξυπηρετεί καλύτερα αυτό το σκοπό. Είσαι εξαίρεση όχι λόγω καταγωγής φυσικά, αλλά λόγω ταλέντου και σχετικής φυσικής προίκας, αφού εκφράζεις με τόση μαεστρία το νου σου σε μια γλώσσα με την οποία συναντήθηκες στην ενήλικη ζωή σου. Ξέρω ελάχιστους με το ίδιο χάρισμα.
Υπάρχει και αυτός ο θαυμασμός και δεν είναι ρατσιστικός, ούτε γίνεται για να σε ξεχωρίσει από τους υπόλοιπους. Είσαι ξεχωριστός.
Χαίρομαι που σε βρήκα.
Ευχές πολλές!