Δευτέρα, Ιουλίου 30, 2012

Αν τον δεις στον ύπνο σου, αγάπη μου...




Μαμά ο σπουδαίος πρόγονός μου δεν την είχε πιο μεγάλη την φλόγα από εκείνη του Βρετανού βρωμοαράπη που είδαμε χθες στην τηλεόραση; Ναι αγάπη μου την είχε πιο μεγάλη. Μαμά αυτό το αποικιοκρατικό γουρούνι ο Jacques Rogge δεν πρέπει να μου ζητήσει συγνώμη που αποκάλεσε την Βρετανία «σπίτι του μοντέρνου αθλητισμού». Εννοείται αγάπη μου ότι πρέπει. Μαμά πες μου ότι η Τελετή μου ήταν καλύτερη και ακριβότερη από του Βρετανού γιατί αλλιώς θα κλάψω και δεν θα πάρω το χάπι. Ναι αγάπη μου η Τελετή σου ήταν η καλύτερη και η ακριβότερη όλης της ιστορίας της ανθρωπότητας αλλά πιες το φάρμακο πριν κοιμηθείς γιατί την έχεις αρπάξει άσχημα και πρέπει να συνέλθεις. Μαμά αν δω στον ύπνο μου τον σπουδαίο μου πρόγονο τι να του πω; Πες του ότι σε πήρε στο λαιμό, αγάπη μου…

Σάββατο, Ιουλίου 28, 2012

Βιβλιοθήκες και δικτάτορες

Ο Ενβέρ Χότζα μαζί με την γυναίκα του σε μια απο τις αγαπημένες τους πόζες, μπροστά σε ένα απόσπασμα της τεράστιας βιβλιοθήκης τους. Εάν κάνει κανείς ζουμ στην φωτογραφία και καταφέρει να δει τους τίτλους θα διαπιστώσει ότι το 90% των βιβλίων που υπάρχουν στα ράφια της βιβλιοθήκης ήταν απαγορευμένα για τους υπηκόους τους

Υπάρχουν σπίτια χωρίς βιβλιοθήκες. Υπάρχουν σπίτια με φτωχές βιβλιοθήκες. Υπάρχουν σπίτια με δήθεν-βιβλιοθήκες. Υπάρχουν σπίτια με υπέροχες βιβλιοθήκες. Υπάρχουν και άλλα με καμένες, κατεστραμμένες ή κρυφές βιβλιοθήκες. (Νομίζω ότι τέτοια σπίτια ήταν εκείνα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην Κατοχή). Οι ιδιωτικές βιβλιοθήκες του εικοστού αιώνα μπορούν να αφηγούνται την πολιτική του ιστορία και υστερία. Τα μεγάλα του πάθη, τα μεγάλα του εγκλήματα, τις κραυγαλέες του αντιφάσεις.
Μεγάλωσα σε ένα σπίτι όπου υπήρχε μια μεσαίου μεγέθους βιβλιοθήκη, γεμάτη βιβλία, τα περισσότερα των οποίων τα απεχθανόμουν. Οι φοβισμένοι γονείς μου, διωκόμενοι από το καθεστώς, προσπαθούσαν να φτιάξουν μια βιβλιοθήκη- βιτρίνα που θα αποδείκνυε την πίστη τους στο καθεστώς, με την ελπίδα ότι θα γλίτωναν περισσότερες διώξεις και βάσανα. Ήταν γνωστό σε όλους ότι το μάτι ενός χαφιέ του καθεστώτος έπεφτε ανελλιπώς πάνω στην βιβλιοθήκη, εφόσον υπήρχε…
Τα ράφια της βιβλιοθήκης μας ήταν γεμάτα από βιβλία των «Ηγετών του Κόμματος» και τα λαμπρά πνεύματα του μαρξισμού- λενινισμού. Μόνο έργα του Ενβέρ Χότζα υπήρχαν καμιά εβδομηνταριά και συνεχώς προσθέτονταν και άλλα. Μετά, έρχονταν τα βιβλία των «αγαπημένων συντρόφων» του Κόμματος. Λιγότερα από εκείνα του Ηγέτη, φυσικά. Κανείς δεν επιτρεπόταν να τον ξεπεράσει. Έπειτα έρχονταν τα ξένα βιβλία, τα «καθώς πρέπει», μεταφρασμένα στα αλβανικά. Το «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» του Μαρξ και δίπλα του το «Κεφάλαιο». Με κόκκινο εξώφυλλο το ένα, με μαύρο το άλλο. Κάποια βιβλία του Ένγκελς, με πράσινα εξώφυλλα. Τα βιβλία του Λένιν. Ακολουθούσαν βιβλία του Στάλιν, σχεδόν όλα με γκρι εξώφυλλα. Κάποια στιγμή προστέθηκαν και τα βιβλία του Μάο. Ένα από αυτά ήταν συλλογή ποιημάτων, γραμμένα, εάν δεν κάνω λάθος, στη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης. Την περίοδο της μεγάλης σφαγής, τον σύντροφο Μάο, τον είχε συνεπάρει ο ποιητικός οίστρος. Υπήρχε επίσης, αν  θυμάμαι καλά, η «Η Μάνα» του Γκόρκι και δυο τόμοι του «Δον Κιχώτη»…
Η βιβλιοθήκη με την οποία μεγάλωσα είχε μια άλλη ιδιαιτερότητα: πάθαινε αυξομειώσεις. Καινούργια βιβλία προσθέτονταν και άλλα εξαφανίζονταν. Όχι επειδή δεν υπήρχε θέση πια στη βιβλιοθήκη αλλά επειδή έμπαιναν στη μαύρη λίστα και γίνονταν ανεπιθύμητα. Έτσι εξαφανίστηκαν μια μέρα, ξαφνικά, τα βιβλία του συντρόφου Μάο, όταν η Αλβανία διέρρηξε τις σχέσεις με την Κίνα. Κάθε τόσο, επίσης, εξαφανίζονταν τα βιβλία των προδοτών, πρώην «αγαπημένοι σύντροφοι» του Κόμματος.
Μεγαλώνοντας, ανακάλυψα ότι εκτός από αυτήν τη βιβλιοθήκη-βιτρίνα, οι γονείς μου φύλαγαν και «επικίνδυνα», απαγορευμένα, τα λεγόμενα «καταραμένα βιβλία». Συνήθως τα κράταγαν στο υπνοδωμάτιο, κλεισμένα προσεχτικά στα κομοδίνα, δεξιά και αριστερά του κρεβατιού. Σαν αμαρτωλές αποδείξεις που έπρεπε να μείνουν κρυμμένες στο σκοτάδι. Τέτοια βιβλία δεν κυκλοφορούσαν ποτέ στο σπίτι. Δεν τα έβρισκες ξεχασμένα πάνω σε τραπέζι ή στον καναπέ. Ήταν σαν φοβερά μυστικά που προέρχονταν και αποσύρονταν στο σκοτάδι. Η πρόσβασή μου στα «καταραμένα βιβλία» έγινε εφικτή μόνο όταν μπήκα στην εφηβεία. Και υπό τον όρο και τον όρκο ότι δεν θα συζητούσα έξω από το σπίτι για αυτά. Τότε, λοιπόν, έγινε η μύησή μου στα «καταραμένα βιβλία». Αυτά που έπρεπε να διαβάσεις και να μην συζητήσεις. Αυτά που δεν τα έβρισκες σε καμία βιβλιοθήκη, δημόσια η ιδιωτική...
Τότε είχαμε πολύ χρόνο στη διάθεσή μας για να διαβάσουμε βιβλία. Δεν είχαμε όμως τη δυνατότητα να διαβάσουμε τα βιβλία που θέλαμε. Σήμερα, που έχω την δυνατότητα να διαβάσω τα βιβλία που θέλω, δεν έχω πια τον χρόνο. Τα σπίτια των μεταναστών είναι συνήθως σπίτια χωρίς βιβλιοθήκες. Εγώ ανήκω στους τυχερούς μετανάστες της πρώτης γενιάς που έχουν την πολυτέλεια μιας βιβλιοθήκης. Βλέποντας τα βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης, πολλές φορές με ένα αίσθημα ηττοπάθειας, νοσταλγώ εκείνη την εποχή, όπου το διάβασμα των «καταραμένων βιβλίων» αποτελούσε πραγματική ιεροτελεστία. Η σχέση με το βιβλίο ήταν ερωτική...

***

Το 2009 βρέθηκα ξανά στα Τίρανα. Στα πλαίσια μιας ιστορικής έρευνας που κάνω για την ζωή (και τους αμέτρητους φόνους) στην «αυλή» του Ενβέρ Χότζα, αναγκάστηκα να συναντήσω και να συζητήσω με ανθρώπους του παλιού καθεστώτος. Ανάμεσα στα άλλα, μου έκανε εντύπωση ο κεντρικός ρόλος που έπαιζαν οι βιβλιοθήκες και τα βιβλία στην αυλή του Ενβέρ Χότζα. Οι άνθρωποι που έκαιγαν βιβλιοθήκες και βιβλία ήταν συνάμα παθιασμένοι βιβλιοφάγοι και συλλέκτες βιβλίων. Ανταγωνίζονταν ο ένας τον άλλον για το ποιος έχει διαβάσει περισσότερα βιβλία και είχε τη μεγαλύτερη και την πιο πλούσια βιβλιοθήκη. Ο ίδιος ο Χότζα ήταν δεινός αναγνώστης. Ήταν κάτοχος μιας τεράστιας βιβλιοθήκης που ξεπερνούσε τους τριάντα χιλιάδες τίτλους. Μερικά από αυτά τα βιβλία τα είχε, κυριολεκτικά, κλέψει από τις βιβλιοθήκες των «εχθρών του καθεστώτος», τις οποίες είχε δώσει εντολή να καούν. Η ιδιωτική του βιβλιοθήκη αυτή δεν υπάρχει πια. Τα βιβλία του παλιού τυράννου κλάπηκαν από τους κυβερνώντες της νέας εποχή. Έτσι, ξεκινούσαν την νέα καριέρα τους, με την ληστεία της βιβλιοθήκης του παλιού τους «αφεντικού». Κάποιοι, υποστηρικτές και νοσταλγοί του καθεστώτος, πήραν τα βιβλία από την βιβλιοθήκη του τυράννου ως ενθύμιο. Άλλοι, πιο περίεργοι, σαν λάφυρα. Με λίγα λόγια, η βιβλιοθήκη του τυράννου έγινε χίλια κομμάτια και εξαφανίστηκε.
Πέρσι, τέτοια εποχή περίπου, είχα συναντήσει στα Τίρανα τον Ραμίζ Αλία*, έναν από τους πιο στενούς συνεργάτες και διάδοχος του Ε. Χότζα. Συναντηθήκαμε στο σπίτι του - λίγα μέτρα από την πρώην βίλλα του - ένα ψηλοτάβανο τριάρι στο κέντρο των Τιράνων, όπου ζούσε μόνος του. Στο τέλος της συνέντευξης που είχαμε, προθυμοποιήθηκε να μου δείξει την ιδιαίτερη αγάπη του: την βιβλιοθήκη του. «Ξέρετε» μου είπε «πολλά βιβλία μου τα έκλεψαν τότε». Το «τότε» σήμαινε «τότε που έχασα την εξουσία». Άρχισε να μου αραδιάσει τα βιβλία που του είχαν κλέψει. Θυμάμαι ότι ανέφερε τον Ναμπόκοφ, τον Μπωντλέρ, τον Κάφκα. Ακούγοντας αυτά τα ονόματα θυμήθηκα ότι τέτοια βιβλία, τον καιρό που κυβερνούσε, ήταν απαγορευμένα στην Αλβανία. «Συγνώμη αλλά ξέρετε ότι «τότε» εάν έπιαναν κάποιον με ένα από αυτά τα βιβλία μπορεί να τον έβαζαν μέσα;» τον ρώτησα. Έκανε σαν να μην άκουσε και συνέχισε να μου μιλά για βιβλία και εκδόσεις. Αυτό δυνάμωσε το πείσμα μου. «Αλήθεια γιατί ήταν απαγορευμένα αυτά τα βιβλία τότε;» επέμενα. Χαμογέλασε, με εκείνο το χαρακτηριστικό κυνικό του χαμόγελο. «Γιατί τα μυαλά των ανθρώπων δεν ήταν έτοιμα για τέτοια βιβλία. Είναι σαν τον πατέρα που προστατεύει το παιδί του να μην πάθει κακό» απάντησε. Μετά από είκοσι χρόνια από την πτώση του καθεστώτος υπερασπιζόταν ακόμα τις μεθόδους του. Χαιρετηθήκαμε και ενώ κατέβαινα τις σκάλες του σοβιετικού τύπου πολυκατοικίας του σκέφτηκα ότι όσα χρόνια και αν περνούν οι τύραννοι δεν μετανιώνουν ποτέ. Αν έπαιρναν ξανά την εξουσία θα έκαναν ακριβώς τα ίδια... 

·         Ο Ραμίζ Αλία πέθανε το 2011
Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό "Το Δέντρο" τον Μάρτιο του 2012

Παρασκευή, Ιουλίου 20, 2012

Μια συνέντευξη στη Metropolis


  • Φτάσατε στην Ελλάδα το 1991. Πόσο καιρό σας πήρε να προσαρμοστείτε στη χώρα;
Βλέποντας την εμπειρία μου στην Ελλάδα, την «προσαρμογή» μου, όπως την αποκαλείτε, θα την παρομοίαζα με ένα ράλι, με το Ράλι Ακρόπολης παραδείγματος χάριν, κακοί δρόμοι, απότομες και επικίνδυνες στροφές, χωρίς συνοδηγό, με κάποιους θεατές που είναι πολύ φιλικοί και άλλους που θέλουν οπωσδήποτε να γκρεμοτσακιστείς. Στο ράλι βέβαια υπάρχει ένα τέλος, ενώ η προσαρμογή είναι πάντα ένα work in progress, όχι μόνο για όσους έρχονται από έξω, αλλά και για αυτούς που έχουν γεννηθεί εδώ. Γιατί είναι η ίδια η ζωή. Σε κάποια πράγματα πάντως έχω μείνει απροσάρμοστος και ανένταχτος. Δεν μπορώ να συνηθίσω με τίποτα την αγένεια, τη νοοτροπία «κάνω ότι θέλω», το συμπλεγματικό εθνικισμό, τη θρησκοληψία, τη βία. Επίσης να μην ξεχάσουμε ότι το γεγονός πως Ελληνες και Αλβανοί μοιράζονται την ίδια βαλκανική νοοτροπία, με τα καλά και τα κακά της, βοήθησε πολύ... (Η Συνέχεια ΕΔΩ)

Πέμπτη, Ιουλίου 12, 2012

Monumental Time


Εχω την εντύπωση ότι αυτό που κάνει ακόμα πιο δύσκολα τα πράγματα στην Ελλάδα είναι το γεγονός ότι η επικρατούσα αφήγηση, πολιτιστική και πολιτική, είναι εκείνη του «μνημειακού χρόνου». Προσπαθούμε να λύσουμε τα σύγχρονα κοινωνικά μας προβλήματα με το βλέμμα μονίμως στο παρελθόν. Κάτι τέτοιο έχει, σαφώς, βαθιές ρίζες. Η Ελλάδα ως κράτος και η ελληνική εθνική ταυτότητα, δανειζόμενη την αφήγηση των Δυτικών (και ειδικά των κακών σήμερα Γερμανών), φτιάχτηκε απαξιώνοντας και απωθώντας τη σύγχρονη πραγματικότητά της και προσπαθώντας να «πουλήσει» στους Δυτικούς το παρελθόν των «ένδοξων ερειπίων» που εκείνοι δόξαζαν για τις δικές τους ανάγκες. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, δημιουργεί το σύμπλεγμα «κατωτερότητας-ανωτερότητας» απέναντι στους Φράγκους, το σύμπλεγμα του μικρομεγάλου που δεν επιτρέπει στην Ελλάδα ούτε να μικροδημιουργήσει ούτε να μεγαλουργήσει (Η Συνέχεια ΕΔΩ)


Δευτέρα, Ιουλίου 09, 2012

Για όσους ενδιαφέρονται

Φωτό: Enri Canaj

Κοινωνικές Διακρίσεις, Μετανάστευση και Ιδιότητα του Πολίτη 
Πανεπιστήμιο Πελοππονήσου 
Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής
Η προκήρυξη της κατεύθυνσης "Κοινωνικές Διακρίσεις, Μετανάστευση και Ιδιότητα του Πολίτη" για το επόμενο ακαδημαϊκό έτος. Προθεσμία υποβολής αιτήσεων μέχρι 27 Ιουλίου.

Το μεταπτυχιακό πρόγραμμα αποσκοπεί στην κατανόηση και την ανάλυση:
  • των παραγόντων που παράγουν και αναπαράγουν την ανισότητα, τις διακρίσεις και τον αποκλεισμό σε διεθνές, κρατικό και τοπικό επίπεδο στη συγχρονία και τη διαχρονία. των παραγόντων που παράγουν και αναπαράγουν την άνιση πρόσβαση κρατών, ομάδων και ατόμων στα υλικά αγαθά, το κύρος και την εξουσία.
  • των διαφορετικών κατηγοριών κοινωνικών ταξινομήσεων, των πολλαπλών κριτηρίων κατάταξης των ατόμων και των ομάδων στην κοινωνική ιεραρχία (οικονομική επιφάνεια, ηλικία, φύλο, φυλή, εθνική καταγωγή ή ιθαγένεια, μόρφωση, κ.ά.). του περίπλοκου συνδυασμού τους που διαμορφώνει τις διάφορες βαθμίδες και αποχρώσεις της κοινωνικής ιεραρχίας. της σχετικής βαρύτητας κάθε κριτηρίου σε κάθε κοινωνία και εποχή.
  • του ρόλου του κράτους και των θεσμών στην παραγωγή, αναπαραγωγή και καταπολέμηση των ανισοτήτων, των διακρίσεων και του αποκλεισμού.
  • των τρόπων καταπολέμησης των ανισοτήτων, των διακρίσεων και του αποκλεισμού.
  • των ιδεολογιών/αξιακών συστημάτων που νομιμοποιούν/ απονομιμοποιούν την ανισότητα, καθώς και της πορείας τους στο χρόνο.
Στόχος του μεταπτυχιακού προγράμματος είναι η ισορροπία μεταξύ της σφαιρικής διεπιστημονικής κατάρτισης, της θεωρητικής και ερευνητικής επάρκειας, της εξειδίκευσης σε συγκεκριμένα επιστημονικά πεδία και της ικανότητας σχεδιασμού πολιτικών στο χώρο τόσο της κοινωνικής όσο και της εκπαιδευτικής πολιτικής. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην προσέγγιση της μετανάστευσης ως σύγχρονου κοινωνικού ζητήματος που συνδυάζει πολιτισμικές και κοινωνικές διακρίσεις και ανισότητες και αποτελεί κεντρικό πολιτικό ζήτημα στις σύγχρονες κοινωνίες. Η ιδιότητα του πολίτη θα αποτελέσει βασικό άξονα ανάλυσης τόσο αναφορικά με τη διαχείριση της ετερότητας, της διαφορετικότητας και τον τρόπο αντιμετώπισης της πολυπολιτισμικότητας όσο και με την ίδια τη διαδικασία κρατικής, εθνικής και υπερεθνικής συγκρότησης.

Για περίσσοτερες λεπτομέρειες ΕΔΩ 
Διεύθυνση στο Facebook ΕΔΩ